(HPĐT)- Trong hàng nghìn nhà thơ Việt Nam đương đại, trong hàng trăm nhà thơ ngày đêm miệt mài sáng tác tại Hải Phòng, việc thơ Bùi Thu Hằng được phổ nhạc đến 76 ca khúc, có thể coi là một hiện tượng, cũng lại là cái duyên hi hữu.
Nhà thơ Bùi Thu Hằng.
Với rất nhiều bài thơ được sử dụng phổ nhạc, nhạc sĩ đều phải dụng công tổ chức lại từ ngữ, khúc thức. Họ thường không bê nguyên lời thơ sang bài hát, mà đôi khi chỉ phỏng ý thơ, đảo lại thứ tự các khổ thơ, thay đổi một vài chữ nghĩa cho phù hợp thang âm và điệu thức âm nhạc, để ca từ cũng góp phần làm thành sợi dây liên kết âm thanh lại với nhau tạo thành một chuyển động độc đáo, riêng biệt cho nhạc điệu. Đối với thơ lục bát, khó nhất là khó thoát khỏi nhịp điệu có sẵn của thể thơ này.
Ở Bùi Thu Hằng - người phụ nữ đằm thắm, mặn mà như muối biển ấy, sự chân tình và ấm áp, sự sâu sắc về nội dung, cái đẹp lấp lánh ở từng con chữ và những câu thơ giàu nhạc tính được sắp xếp nhịp nhàng trong chuyển động đã lọt “mắt xanh” của nhiều nhạc sĩ. Nhiều bài thơ lục bát thể 6/8, nhịp điệu thơ 5 chữ tươi tắn, mượt mà được các nhạc sĩ phổ nhạc.
Những bài thơ của Bùi Thu Hằng đi cùng âm nhạc đều hội đủ những yếu tố: Ý tứ đặc sắc, cô đọng, độc đáo, có những phát hiện mới lạ. Thơ chị kết cấu chặt chẽ, hợp lý, tạo tiết điệu phù hợp, từ ngữ có sức chuyển tải thông tin cao nhất. Điều lạ là thơ Bùi Thu Hằng khi đi với nhạc, vẫn nguyên là những con chữ chứa đựng nội tâm, đầy sức nặng, nhưng lại dung dị, dễ nhớ, dễ thuộc, dễ gần. Thơ của chị gợi cảm hứng, được chuyển hóa từ đường nét, tiết tấu, giọng điệu thơ để trở thành đường nét, tiết tấu của âm nhạc. Như một sự hiển nhiên, thơ Bùi Thu Hằng có sẵn 3 yếu tố là: âm thanh – giai điệu – cung bậc, như để dành cho nhạc sĩ tìm đến và thấu cảm.
Nhiều bài thơ của Bùi Thu Hằng được các nhạc sĩ tiếp tục phổ nhạc như “Thác Bạc nghiêng” - nhạc Nguyễn Kim, “Thơ tình tháng Năm” - nhạc Tùng Ngọc, “Yêu mãi một màu hoa” - nhạc Nguyễn Hương, “Mùa hè xanh” - nhạc Quốc Thắng, “Thày là bản tình ca” - nhạc Thanh Yên, v.v...
Tiếng lành đồn xa, nhiều nhạc sĩ mến cái duyên trong con chữ mà “đặt hàng” ca từ với Bùi Thu Hằng như các ca khúc: “Hát về mái trường Đồ Sơn”, “Hương quê”, “Khát vọng Hải Phòng”, “Khát vọng Dương Kinh”, “Gửi về Tân Liên”…
Cũng chính vì sự sẵn có về âm thanh, giai điệu và cung bậc, mà những bài thơ của Bùi Thu Hằng được các nhạc sĩ sáng tạo ra bài hát bằng điệu thức phù hợp, hòa âm trùng khớp. Những khúc đoạn hay nhất trong thơ chị được thăng hoa bằng âm nhạc. Sức sống của thi phẩm, danh tiếng của nhà thơ cũng nhờ đó mà lan tỏa thêm.
Một mảng ca khúc xinh yêu, thể hiện tâm trạng tươi xanh trong thơ thiếu nhi Bùi Thu Hằng cũng được các nhạc sĩ cảm nhận và phát triển giai điệu. Những sáng tác ấy đều bảo đảm yếu tố: dễ hát, các nốt nhạc không quá thấp hay quá cao; giai điệu đẹp, rộn ràng; lời ca giản dị, trong sáng, dễ thương, cập nhật với đời sống trẻ em hôm nay. Nguồn thơ Thu Hằng với chất liệu đồng dao, ca dao, dân gian rất phù hợp với trẻ em, khi nhạc sĩ khai thác kết hợp tiết tấu, hòa âm, phối khí, sử dụng hơi thở ca từ hiện đại, rất thu hút được các em nhỏ, cho ta thấy niềm vui, lạc quan và tràn đầy năng lượng; Tiêu biểu như các bài hát “Chạy thi” - nhạc Phan Lạc Long: “Bé chạy thi với gió/ Vạt cỏ theo lon ton/ Mặt trời cười nghiêng ngả/ Chị mây xoay vòng tròn”; hoặc: “Bay lên nào gió ơi/ Thơm lên ngàn hương sắc/ Bay lên vàng hoa nắng/Tiếng ve hóng tuổi thơ” (Cùng em bay - nhạc Tùng Ngọc); “Này nắng này gió/ Chúng ta cùng múa/ Này lá này hoa/ Chúng ta cùng thơm” (Mùa hè vui – nhạc Tùng Ngọc)… 6 ca khúc thiếu nhi phổ thơ Thu Hằng đã được dùng giảng dạy tại các lớp phổ cập kiến thức giáo viên hè cho các trường THCS toàn thành phố.
Trong số những bài thơ được phổ nhạc của Bùi Thu Hằng, một số bài được nhạc sĩ tìm đến bởi có ý, tứ phù hợp với ý định sáng tác ca khúc của họ, mặc dù có thể bài thơ chưa hẳn đã đặc sắc, hoàn chỉnh. Nhưng chính sự đồng điệu nào đó với chị về cảm xúc trong ý tứ bài thơ lại giúp người nhạc sĩ tạo nên bài hát hay. Các ca khúc phổ thơ chị có sự gắn kết giữa thơ và nhạc, nhạc thoát thai từ thơ, thơ trước, nhạc sau, nhịp thơ gợi hứng cho giai điệu nhạc. Cấu trúc cung bậc trong nhiều bài thơ, âm thanh lên xuống uyển chuyển, cách phân đoạn, ngắt đoạn gần như phù hợp với tiết tấu âm nhạc, điều đó thể hiện “chất nhạc” trong thơ Bùi Thu Hằng.
Hơn hai mươi năm theo đuổi nghiệp thơ, trong hành trình sáng tác của mình, với 3 tập thơ “Lặng lẽ cánh buồm em”, “Sinh nhật gió”, “Hoa tặng mình”, Bùi Thu Hằng chứng tỏ tình yêu bền bỉ với thơ ca. Mặc dù trên thực tế, có lẽ không ai minh định giá trị một nhà thơ lại căn cứ vào việc nhà thơ ấy có được nhiều hay ít bài thơ được phổ nhạc, nhưng với Bùi Thu Hằng, với 76 ca khúc phổ thơ, thì hai phần ba sự nghiệp sáng tác lại là thơ chắp cánh cùng giai điệu âm nhạc. Bởi vậy, thật khó tách rời mối quan hệ tương giao, gắn bó cộng hưởng giữa thơ Bùi Thu Hằng và các tác phẩm âm nhạc phổ thơ chị. Nói đến Bùi Thu Hằng là nói đến con người của thơ và nhạc./.
Nhà thơ Vũ Thúy Hồng
