Bằng nguồn lực đầu tư của thành phố và sự chung tay của cộng đồng, Hải Phòng đang từng bước làm mới diện mạo các di tích, đưa di sản thành nguồn lực phát triển văn hóa, du lịch.
Giữa không gian làng quê yên bình, di tích quốc gia đình - đền - miếu Đồng Dụ (phường An Dương) hiện lên khang trang nhưng vẫn giữ được nét cổ kính vốn có. Sau gần 1 năm tu bổ, quần thể di tích được hồi sinh, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương.
Đình Đồng Dụ, còn gọi là đình Đoài, là công trình tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất này. Đình thờ Thành hoàng làng Nguyễn Đại Phạm cùng 6 vị thần phối thờ là các nhân thần thời Trần có công dẹp loạn vùng Hải Đông và tham gia cuộc khởi nghĩa chống quân Minh thời hậu Trần. Năm 1992, quần thể di tích được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Theo thời gian, chiến tranh và tác động của điều kiện tự nhiên khiến nhiều hạng mục xuống cấp nghiêm trọng. Cuối năm 2024, UBND thành phố phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo đình Đồng Dụ với tổng mức đầu tư hơn 24,3 tỷ đồng. Cùng với đó, người dân địa phương, doanh nghiệp, các nhà hảo tâm và con em quê hương đóng góp gần 7 tỷ đồng để tu bổ hệ thống đền, miếu.
Sau 9 tháng thi công, các hạng mục như đình chính, giải vũ, hồ bán nguyệt, sân, tường bao cùng Đền Phật Bà - Miếu Đức Đại được hoàn thành. Không gian di tích khang trang, bền vững hơn nhưng vẫn bảo tồn được giá trị kiến trúc truyền thống. Bà Nguyễn Thị Năm, người dân tổ dân phố Đồng Dụ 1 chia sẻ: “Chứng kiến ngôi đình được khôi phục khang trang, bà con ai cũng phấn khởi. Đây không chỉ là nơi thờ Thành hoàng làng mà còn là ký ức của nhiều thế hệ”.
Tại đền Kiếp Bạc (phường Trần Hưng Đạo), công tác tu bổ, tôn tạo cũng đang được triển khai khẩn trương. Các hạng mục gồm chỉnh trang cảnh quan tổng thể, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, tu bổ nghi môn, đền Bắc Đẩu, đền Nam Tào và khôi phục cảnh quan sinh thái khu vực Cồn Kiếm.
Cùng với đó, các công trình phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị di tích được đầu tư đồng bộ. Hệ thống giao thông nội khu, thoát nước, xử lý môi trường, cây xanh và mặt nước được cải tạo, sắp xếp hợp lý, tạo không gian hài hòa giữa bảo tồn và khai thác. Dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2028 với tổng mức đầu tư hơn 1.156 tỷ đồng.
Ông Trần Văn Bá, người dân tổ dân phố Vạn Kiếp cho biết: “Công trình được thi công bài bản, có sự giám sát chặt chẽ. Người dân mong việc tu bổ sớm hoàn thành để Kiếp Bạc ngày càng khang trang, xứng đáng với giá trị lịch sử vốn có”.
Theo đại diện Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, việc tu bổ không chỉ nhằm khắc phục tình trạng xuống cấp mà còn hướng tới xây dựng không gian di sản bền vững, tạo điều kiện để Kiếp Bạc tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống văn hóa và phát triển du lịch.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Hải Phòng sở hữu gần 4.000 di tích, trải dài từ đồng bằng đến hải đảo. Đây là nguồn tài sản văn hóa quý giá, đồng thời đặt ra yêu cầu lớn về công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Những năm gần đây, thành phố chuyển từ tư duy khắc phục tình trạng xuống cấp sang chủ động đầu tư bảo tồn theo quy hoạch, gắn với phát huy giá trị di tích. Dấu ấn nổi bật là việc HĐND thành phố ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ riêng cho công tác tu bổ di tích.
Nghị quyết số 22 của HĐND thành phố hỗ trợ kinh phí tu bổ 140 di tích cấp thành phố giai đoạn 2018 - 2025, tạo nguồn lực quan trọng cho các địa phương. Tiếp đó, Nghị quyết số 82 dành hơn 103 tỷ đồng hỗ trợ tu bổ 72 di tích cấp quốc gia giai đoạn 2023 - 2027. Những chính sách này thể hiện sự quan tâm của thành phố đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa.
Bên cạnh nguồn vốn ngân sách, Hải Phòng phát huy hiệu quả công tác xã hội hóa. Từ năm 2021 đến nay, thành phố hỗ trợ gần 38 tỷ đồng để tu sửa, tôn tạo 16 di tích quốc gia và 54 di tích cấp thành phố; đồng thời huy động hơn 146 tỷ đồng từ các tổ chức, doanh nghiệp và nhân dân.
Từ các cơ chế hỗ trợ đó, nhiều địa phương chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn di tích theo hướng đồng bộ. Ngoài tu bổ công trình, nhiều nơi còn chỉnh trang cảnh quan, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, bổ sung hệ thống phòng cháy, chữa cháy, cấp điện, cấp thoát nước và các hạng mục phục vụ khách tham quan. Nhờ vậy, nhiều di tích sau khi được tôn tạo đã trở thành không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, địa điểm tổ chức lễ hội truyền thống, giáo dục lịch sử và thu hút khách du lịch.
Theo ông Nguyễn Văn Phương, đại diện Công ty TNHH Du lịch Việt (phường Tứ Minh), Hải Phòng sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú. Việc kịp thời trùng tu, tôn tạo các di tích không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch văn hóa. Nhiều điểm đến sau khi được nâng cấp đã trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao trải nghiệm cho du khách.
Di sản vì thế không chỉ là giá trị của quá khứ mà đang trở thành nguồn lực quan trọng trong chiến lược phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội của thành phố.
TÂM PHÚC
.jpg "Miếu Lộc Xá được xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố")
