“Khóc” vợ bằng thơ

Nhà thơ Giang Nam kể lại, ông viết bài thơ năm 1960 với nội dung chính về vợ ông – bà Phạm Thị Chiều. Họ gặp nhau ở chiến khu thời kháng chiến chống Pháp, đem lòng yêu mến từ đó. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954, ông được lệnh chuẩn bị tập kết ra miền Bắc, nhưng xin ở lại miền Nam chiến đấu vì không muốn xa người yêu. Hai người kết hôn và có với nhau một người con gái. Sau đó, vợ nhà thơ hoạt động ở Sài Gòn, còn nhà thơ ở trên căn cứ, không liên hệ với nhau được. Mấy năm sau, Giang Nam được tin vợ và con gái bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giam vào nhà lao Sài Gòn trước đó. Vợ ông bị biệt giam. Con gái ông được các tù chính trị nuôi chu đáo, nhưng địch không cho gặp mẹ.

Trên căn cứ, nhà thơ không biết thông tin gì về vợ con ở Sài Gòn. Một hôm, nghe tin vợ con bị chính quyền Ngô Đình Diệm sát hại theo luật 10/59, nhà thơ không khỏi bất ngờ, đau xót. Cả đêm, ông thức trắng để làm bài thơ “Quê hương”. Nhà thơ Giang Nam chia sẻ: “Tôi không nói tôi có vợ có con gì, mà chỉ là nói về người yêu đi du kích bị giặc sát hại. Bài thơ ra đời, anh em đưa về Sài Gòn, truyền bá nhanh lắm. Ngay sau đó, Báo Gió Mới công khai đăng bài thơ lên báo và sinh viên chuyền nhau đọc. Nhiều người thuộc lòng. Bài thơ được gửi ra miền Bắc và đăng trên báo Thống Nhất. Hội Nhà văn đề nghị trao giải cao nhất. Sau này, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Hoàng Minh Giám điện cho tôi nói là bài thơ được trao giải nhì”.

Cuối năm 1961, khi đang ở căn cứ tại Củ Chi (thành phố Hồ Chí Minh), nhà thơ bất ngờ biết vợ con còn sống, đã về quê tại Nha Trang an toàn. Tòa án binh ngụy quyền không đủ cơ sở buộc tội bà nên phải trả tự do. “Cái tin sai tạo ra sự bất ngờ người yêu thương sống lại” – Giang Nam kể cảm xúc lại dâng trào mãnh liệt và làm tiếp một mạch hai bài thơ: “Ngày mai đi đón em” và “Con còn sống”. Người bạn đời của Giang Nam - Phạm Thị Chiều được ra tù, nhưng sau đó bà tiếp tục hoạt động cách mạng, lại bị địch bắt đày ra Côn Đảo. Mãi năm 1973, sau khi Hiệp định Paris được ký kết, bà Chiều mới được sum họp với Giang Nam./.