Khơi dậy niềm yêu thích khoa học qua chuyên đề “Đo chu vi Trái đất”

Gắn lý thuyết với thực tiễn

Chuyên đề “Đo chu vi trái đất” tái hiện lại thí nghiệm nổi tiếng của nhà bác học Hy Lạp cổ đại Eratosthenes, người từ cách đây hơn 2.200 năm tìm ra cách tính chu vi trái đất chỉ bằng bóng nắng, cọc tiêu và kiến thức toán học cơ bản.

Vừa qua, học sinh khối 10 của Trường THPT Lê Quý Đôn (phường Hải An) được trực tiếp thực hành đo bóng nắng vào đúng thời điểm mặt trời lên thiên đỉnh (khoảng 12 giờ trưa). Dưới sự hướng dẫn tận tình của các thầy, cô giáo tổ toán - vật lý - địa lý, học sinh được tự tay dựng dụng cụ, đo đạc, ghi chép và cùng nhau tính toán chu vi trái đất dựa trên góc chiếu ánh sáng mặt trời và khoảng cách giữa hai địa điểm. Em Phạm Minh Hà, học sinh khối 10 hào hứng chia sẻ: "Để thực hành, lớp phân công các thành viên chuẩn bị các dụng cụ như giá đo, thước, máy tính, poster, đồng hồ... Đây là hoạt động tích hợp liên môn và chúng em đã được học kỹ lý thuyết".

Hoạt động tưởng chừng như đơn giản ấy lại mang đến cho học sinh bài học sâu sắc về sức mạnh của tư duy khoa học, tinh thần khám phá và khả năng vận dụng kiến thức liên môn vào đời sống.

Một trong những điểm mạnh của chuyên đề chính là khả năng gắn kết kiến thức của 3 môn học toán - vật lý - địa lý. Toán học giúp học sinh hiểu và tính toán các góc, độ dài cung tròn, vận dụng công thức hình học. Trong khi đó, môn vật lý cung cấp kiến thức về ánh sáng, sự truyền thẳng của tia sáng mặt trời và môn địa lý mang đến cái nhìn về cấu trúc trái đất, chuyển động tự quay và vị trí địa lý của các điểm đo.

Thầy giáo Nguyễn Trọng Hùng, Trưởng bộ môn vật lý, Trường THPT Lê Quý Đôn cho biết, dụng cụ để đo khá đơn giản, chỉ cần một chiếc cọc (thước kẻ, ống nhựa...) ghép nối với chân đỡ để có thể dựng đứng vuông góc, học sinh sẽ đo góc bóng mặt trời, xác định khoảng cách từ Trường THPT Lê Quý Đôn đến đường xích đạo, từ đó tính chu vi trái đất theo công thức.

Tuy đây là thí nghiệm đòi hỏi sự chính xác cao nhưng cũng không thể làm khó tinh thần học hỏi của học sinh. Thông qua quá trình đo đạc và thảo luận nhóm, học sinh không chỉ củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy logic, giải quyết vấn đề và kỹ năng trình bày, những phẩm chất thiết yếu của công dân toàn cầu trong thế kỷ 21.

Không chỉ là bài học thực nghiệm, chuyên đề còn là hành trình truyền cảm hứng. Khi học sinh hiểu một người sống cách đây hơn hai thiên niên kỷ, không có công nghệ hiện đại nhưng bằng sự quan sát và tư duy đã đưa ra được con số gần đúng về chu vi trái đất, các em cảm thấy khoa học không hề xa vời, mà bắt đầu từ những điều rất gần gũi, bình dị trong cuộc sống.

Gieo mầm khoa học, truyền cảm hứng khám phá

Năm 2025 là năm thứ 8 Trường THPT Lê Quý Đôn tổ chức chuyên đề này và trở thành một truyền thống học thuật độc đáo. Từ những trải nghiệm như vậy, nhiều học sinh bày tỏ mong muốn tìm hiểu thêm về thiên văn học, địa vật lý, vũ trụ học, hoặc những lĩnh vực ứng dụng thực tiễn của STEM. Chuyên đề giúp khơi dậy niềm đam mê học tập và nghiên cứu khoa học cho học sinh, đặc biệt trong bối cảnh nhà trường hướng đến mục tiêu giáo dục toàn diện và phát triển năng lực cá nhân.

Sự thành công liên tiếp nhiều năm đã chứng minh tính thiết thực, bổ ích và sức hút mạnh mẽ của chuyên đề. Mô hình chuyên đề STEM này hoàn toàn có thể được nhân rộng tới các trường THPT, THCS khác trên địa bàn.

Việc tổ chức đồng thời chuyên đề “Đo chu vi trái đất” tại nhiều điểm trong thành phố vào ngày Thu phân có thể tạo nên một sự kiện khoa học học đường quy mô lớn, mang tính cộng đồng, thậm chí có thể xây dựng thành sân chơi thi đua giữa các trường về khả năng tư duy, sáng tạo và ứng dụng khoa học. Bên cạnh đó, hoạt động này còn là dịp kết nối học sinh với các tổ chức nghiên cứu, các câu lạc bộ khoa học trẻ, mở ra hướng phát triển chuyên sâu cho những học sinh có năng khiếu và đam mê khoa học.

Giáo dục STEM không chỉ là dạy học theo phương pháp mới, mà còn là hành trình kiến tạo tương lai, nơi mỗi học sinh là nhà khám phá, mỗi tiết học là hành trình trải nghiệm và mỗi hoạt động là bước tiến trên con đường phát triển bền vững.

Theo cô giáo Trần Thị Ninh, Bí thư Đoàn Trường THPT Lê Quý Đôn, chuyên đề “Đo chu vi trái đất” là mô hình giáo dục tích hợp thành công, mang đậm giá trị khoa học, giáo dục và nhân văn. Đây là dịp để học sinh rèn luyện kiến thức, kỹ năng; cơ hội để nhà trường đổi mới phương pháp, lan tỏa tinh thần học tập sáng tạo và xây dựng nền giáo dục hiện đại, nhân văn, khai phóng.