(HPĐT)- Do ảnh hưởng xâm nhập mặn, mực nước trên toàn hệ thống thủy lợi thành phố hiện đang xuống thấp so với yêu cầu. Nồng độ mặn tăng cao, nước bổ sung vào hệ thống hạn chế, nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt đứng trước nguy cơ cạn kiệt. “Cuộc chiến” ngăn mặn, trữ ngọt rất căng thẳng. Các doanh nghiệp thủy lợi huy động nhân lực, vận hành thiết bị lấy từng m3 nước bổ sung hệ thống phục vụ đời sống và sản xuất.
Công nhân Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Thủy Nguyên kiểm tra độ mặn trước khi mở cống đầu mối An Sơn lấy nước vào hệ thống.
Tranh thủ từng giờ, từng con nước
Trong hơn 40 năm kể từ khi các trạm bơm Quang Hưng, Bát Trang được vận hành, chưa năm nào 2 trạm bơm tiêu úng này phải “đảo chiều” bơm nước bổ sung vào hệ thống Đa Độ như những ngày qua. Hệ thống thủy lợi Đa Độ cung cấp nước sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp của 5 quận, huyện: An Lão, Kiến Thụy, Kiến An, Dương Kinh, Đồ Sơn; chỉ lấy nước bổ sung từ cống đầu mối Trung Trang, xã Quang Hưng (huyện An Lão). Do ảnh hưởng xâm nhập mặn, các tháng 11, 12-2023, độ mặn tại cống Trung Trang cao vượt mức cho phép, cống luôn phải đóng chặt. Không được bổ sung, mực nước trong hệ thống thủy lợi Đa Độ thấp hơn 60 cm so với yêu cầu. Qua mỗi ngày, nguồn nước ngọt thêm cạn kiệt, xuống thấp, chất lượng suy giảm.
Từ thực tế trên, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn yêu cầu Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ huy động cán bộ, công nhân tại cống đầu mối Trung Trang “đảo chiều” vận hành 2 trạm bơm tranh thủ lấy nước ngọt vào hệ thống. Trạm trưởng Trạm Khai thác công trình thủy lợi Trung Trang (Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ) Đỗ Văn Công cho biết: 4 đêm liên tục (từ 31-12-2023 đến 3-1-2024), tất cả 25 cán bộ, công nhân của trạm được huy động tập trung đo độ mặn, canh nước ngọt. Khi độ mặn đo được dưới mức cho phép, mỗi người một việc, người kiểm tra, đóng điện vận hành 24 máy bơm hoạt động tối đa công suất. Thời gian bơm nước từ 2 giờ sáng đến 7 giờ sáng. Với công suất máy 4.000 m3/máy/giờ, qua 4 ngày vận hành, hệ thống được bổ sung hơn 1 triệu m3 nước, giảm áp lực thiếu hụt nguồn nước.
Tình trạng thiếu nước ngọt cũng bắt đầu xuất hiện tại nhiều địa phương khác. Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiên Lãng Phạm Văn Là thông tin: Mực nước trong hệ thống thủy lợi Tiên Lãng hiện thấp hơn so với yêu cầu 20 cm. Do là các cống tự chảy, con nước ngày đầu năm 2024 vừa qua, cống Rỗ cũ và mới (cống đầu mối hệ thống thuỷ lợi Tiên Lãng) chỉ lấy được nước 2 ngày, mỗi ngày chưa đến 2 giờ đồng hồ. Cống sau đó đóng chặt vì độ mặn tăng cao, mực nước bên ngoài thấp hơn hệ thống. Không có nước bổ sung, chất lượng nguồn nước thô bị ảnh hưởng, nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất rau màu vụ đông. Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Thủy Nguyên Nguyễn Trần Quỳnh đánh giá, xâm nhập mặn ảnh hưởng không nhỏ đến việc lấy nước của hệ thống thủy lợi Thủy Nguyên. Qua theo dõi, hơn 30 năm, chưa năm nào tình trạng xâm nhập mặn nghiêm trọng, đáng báo động như năm nay. Việc lấy nước bổ sung từ các cống đầu mối Phi Liệt, An Sơn hiện giảm cả về thời gian cũng như trữ lượng.
Sử dụng nước hiệu quả, tiết kiệm
Để bảo đảm nguồn nước gieo cấy vụ Xuân 2024, các nhà máy thủy điện sẽ thực hiện 2 đợt xả nước bổ sung cho hạ du các sông phục vụ gieo cấy lúa xuân 2024 trong thời gian 12 ngày. Cụ thể, đợt 1 sẽ bắt đầu từ 0 giờ ngày 23-1-2024 đến 24 giờ ngày 30-1-2024 (8 ngày) và đợt 2 sẽ bắt đầu từ 0 giờ ngày 18-2 đến 24 giờ ngày 21-2-2024 (4 ngày). Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ Đỗ Văn Trãi cho biết, vụ lúa xuân 2024, đơn vị có nhiệm vụ cung cấp nguồn nước phục vụ gieo cấy hơn 15 nghìn ha. Trước diễn biến bất thường, khó khăn trong lấy nước ngọt, đơn vị chủ động bảo dưỡng, sửa chữa 100% số trạm bơm trên toàn hệ thống; chuẩn bị trạm bơm dã chiến và đang kết hợp các địa phương ra quân nạo vét khơi thông các điểm ách tắc dòng chảy, sẵn sàng lấy, dẫn và trữ nước...
Theo Chi cục phó Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Đỗ Văn Ban, để bảo đảm đủ nguồn nước phục vụ sản xuất vụ xuân 2024, Chi cục yêu cầu 5 doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi phối hợp các quận, huyện nhanh chóng rà soát diện tích đồng cao, nước không thể tự chảy, triển khai việc cấp nước bằng động lực. Đồng thời, sẵn sàng lắp đặt, vận hành máy bơm dã chiến, không để xảy ra thiếu nước phục vụ sản xuất. Các địa phương tuyên truyền, vận động nhân dân nhanh chóng hoàn thành việc làm thủy lợi nội đồng, chủ động việc lấy, giữ và tránh thất thoát nguồn nước tưới.
Còn hơn 10 ngày nữa là tới thời gian đổ ải, lấy nước sản xuất vụ xuân 2024. Để bảo đảm đủ nguồn nước gieo cấy, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tích cực đôn đốc, yêu cầu các doanh nghiệp thủy lợi khẩn trương kiểm tra công trình kênh, cống, trạm bơm; bố trí đủ nhân lực sẵn sàng tiếp nguồn nước hồ thủy điện ngay từ đợt 1 để tích trữ vào hệ thống kết hợp thau chua, rửa mặn, thau đảo nguồn nước. Các đơn vị quản lý, vận hành cống tăng cường đo, theo dõi diễn biến mặn và lịch đóng, mở cống để lấy nước hiệu quả nhất. Chính quyền các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền để người dân tích cực triển khai biện pháp lấy nước vào ruộng, làm đất, gieo cấy, tránh lãng phí nguồn nước; chuyển đổi diện tích cây trồng với khu vực đồng cao, thiếu nước gắn với giải tỏa công trình gây ách tắc dòng chảy, vi phạm pháp luật về thủy lợi...
