Người dân nên cảnh giác với quảng cáo cho vay lãi.
Về vấn đề này, luật gia Đỗ Văn Trọng (Hội luật gia thành phố) cho biết: Điều 201 Bộ luật hình sự quy định người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 5 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Phạm tội thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên, bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Căn cứ Điều 468 Bộ luật Dân sự quy định về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản là do các bên thỏa thuận với nhau, nhưng không được vượt quá 20%/năm (1,67%/tháng) của khoản tiền vay. Như vậy, người nào cho vay tài sản mà thu lãi suất từ 100%/năm (8,4%/tháng) trở lên có thể bị xem xét xử lý về hình sự. Thực tế hiện nay, bên cạnh việc cho vay tiền thu lãi theo tháng (còn gọi là lãi nằm), nhiều tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân còn cho vay tiền, thu lãi suất theo ngày. Như trường hợp Nguyễn Thị Bích, sinh năm 1953, ở ngõ 191 phố Lê Lợi, phường Gia Viên (quận Ngô Quyền) bị Công an quận Ngô Quyền bắt giữ vào tối 22-4 có hành vi cho vay nặng lãi. Trước đó, Nguyễn Thị Bích cho 1 người dân vay 18 triệu đồng, với lãi suất 5.000 đồng/triệu/ngày. Quy đổi, lãi suất cho vay trong trường hợp này lên tới 15%/tháng (tức 180%/năm).
Theo quy định pháp luật hình sự, cùng với lãi suất cho vay từ 100%/năm trở lên, cần phải xem xét thêm người cho vay có thu lợi bất chính từ cho vay, với số tiền từ 30 triệu đồng trở lên hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà vi phạm, mới truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo hướng dẫn tại Công văn số 212/TANDTC-PC của TAND tối cao ban hành ngày 13-9-2019, khoản tiền thu lợi bất chính từ cho vay để xác định trách nhiệm hình sự là tổng số tiền lãi mà người phạm tội thu được của những người vay khi hành vi này được thực hiện liên tục, kế tiếp nhau về mặt thời gian. Khoản tiền lãi tương ứng với mức lãi suất trên 20%/năm sẽ được trả lại cho người vay, trừ trường hợp người vay sử dụng vào mục đích bất hợp pháp như đánh bạc, mua bán trái phép chất ma túy… bị tịch thu sung công quỹ.
Chị Nguyễn Thị H., chủ hộ cầm đồ- cho vay ở phố Hoàng Minh Thảo (quận Lê Chân) cho biết: Bản thân nhận chuyển nhượng cửa hàng từ một người quen biết từ giữa năm 2019. Từ đó đến nay, chị H thực hiện việc cầm đồ- cho vay như chủ hộ trước đã làm. Tức là cho vay theo tháng, chị H. thu lãi suất từ 5 đến 12%/tháng; còn thu lãi theo ngày, thì từ 3 đến 5 nghìn đồng/1 triệu đồng/ngày. Nói là cầm đồ- cho vay, nhưng thực tế, chị H. cũng như phần nhiều những người cùng trong nghề khi cho vay tiền, ít khi yêu cầu người đi vay phải có tài sản cầm cố hoặc thế chấp, nên lãi suất cho vay phải ở mức nêu trên mới đủ trang trải, chi phí quản lý và dự phòng một số trường hợp vay tiền xong… “mất tăm”, không thu hồi được gốc và lãi. Chị H. không biết, cho vay với lãi suất như vậy là vi phạm pháp luật. Nay biết, cơ quan Công an bắt giữ người cho vay lãi nặng trên địa bàn thành phố và cả nước, chị H. dự tính chuyển sang kinh doanh ngành nghề khác, để có thu nhập trang trải cuộc sống và không bị xử lý trước pháp luật.
Thực tế, còn có một số cá nhân cho vay, lấy lãi nhưng không đăng ký kinh doanh với lãi suất “cắt cổ” lên tới 8 nghìn đồng/1 triệu đồng/1 ngày (tương đương 24,8%/ tháng, 298%/năm). Khi người đi vay lâm vào tình trạng kinh tế khó khăn, chưa có khả năng trả nợ, những người cho vay này sử dụng mọi biện pháp, từ khủng bố tinh thần con nợ, đến thu giữ tài sản trái pháp luật, bắt cóc người thân của họ để thu hồi nợ gốc và lãi. Như đầu năm 2019, cơ quan Tòa án xét xử Nguyễn Tuấn Anh, sinh 1988, ở phường Trại Cau (quận Lê Chân); Lê Duy Khoa, sinh 1987, ở phường Cầu Tre; Bùi Đức Duy, sinh 1992, ở phường Vạn Mỹ và Hoàng Anh Tuấn, sinh 1992, ở phường Máy Chai (cùng quận Ngô Quyền) về 2 tội cưỡng đoạt tài sản và cố ý làm hư hỏng tài sản. Các đối tượng trên đều làm nghề cho vay lấy lãi. Sau đó, do người đi vay gặp khó khăn chưa trả được nợ, bọn chúng phạm tội tạo áp lực để đòi nợ gốc và lãi.
Được biết, hiện các ngân hàng thương mại cho vay, với các khoản cộng lại, ước lãi suất từ 1 đến 1,3%/tháng. Với lãi suất như vậy, sau khi nộp đầy đủ thuế và hạch toán các chi phí, các ngân hàng vẫn có lãi. Từ đó cho thấy, với lãi suất cho vay như các ngân hàng thực hiện, các hộ kinh doanh, cá nhân thu được khoản lãi cao hơn ngân hàng do chi phí quản lý ít hơn. Do vậy, chính quyền các địa phương, cơ quan công an đẩy mạnh công tác tuyên truyền quy định pháp luật dân sự và hình sự đối với các hộ cầm đồ- cho vay, yêu cầu các hộ kinh doanh ký cam kết cho vay với lãi suất không vượt quá quy định cụ thể, lãi suất không vượt quá 1,67%/tháng hoặc thu lãi theo ngày, không quá 557 đồng/1 triệu đồng/ 1 ngày, đồng thời chỉ cho vay để giải quyết khó khăn nhất thời và phát triển kinh tế gia đình. Cùng với đó là nắm chắc địa bàn, phát hiện sớm, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, ngăn chặn triệt để “tín dụng đen” cho vay nặng lãi. Từ đó, bảo đảm kinh tế phát triển an toàn, lành mạnh, đồng thời góp phần đấu tranh, phòng ngừa các vi phạm và tội phạm khác phát sinh từ cho vay lãi nặng.
Trung Hà - Ảnh: Trung Kiên
