"Không hành động hôm nay, ngày mai không thuốc chữa"

Tỷ lệ người bệnh sử dụng thuốc kháng sinh không phù hợp khiến điều trị thất bại chiếm trên 74%.

Tình trạng kháng kháng sinh tại Hải Phòng diễn biến ngày càng phức tạp, nghiêm trọng mà nguyên nhân bắt nguồn từ việc người bệnh dễ dàng mua kháng sinh tại các hiệu thuốc mà không cần đơn của bác sĩ. Theo quy định, hầu hết kháng sinh phải được bán theo đơn. Vì thế, một số loại bệnh không cần kháng sinh, nhưng người bệnh vẫn mua kháng sinh liều cao sử dụng để khỏi nhanh. Bên cạnh đó, việc kê đơn của không ít bác sĩ “có vấn đề”. Trong một số trường hợp, vì người bệnh lười đi tái khám hoặc dùng không đủ liều (thấy hết dấu hiệu của bệnh dừng dùng thuốc), nên bác sĩ kê đơn kháng sinh mạnh từ đầu “cho yên tâm”. Không ít bác sĩ vì người nhà, người bệnh sốt ruột có ý kiến, thậm chí gây áp lực, nên kê thuốc kháng sinh “quá lên một chút” để người bệnh nhanh khỏi. Theo tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quang Chính, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe thành phố, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh. Một số vi khuẩn có khả năng kháng kháng sinh (kháng tiên phát). Tuy nhiên, phần lớn vi khuẩn kháng thứ phát sau khi tiếp xúc với kháng sinh thay đổi, đột biến, thích nghi sinh ra kháng thuốc. Đối với các vi khuẩn này, nếu không tiếp xúc với kháng sinh sẽ không kháng. Vì thế, việc sử dụng kháng sinh bừa bãi gia tăng nguy cơ kháng thuốc kháng sinh.

Hậu quả của tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh rõ nhất ở các bệnh lao và phổi. Theo số liệu từ Bệnh viện Lao và bệnh phổi thành phố, năm 2015, có 47 người bệnh lao đa kháng thuốc. Đến năm 2016, con số này tăng lên 50. Trong đó, hơn 18% gặp ở người bệnh lao phổi mới và khoảng 50% số người bệnh lao tái phát. Trong đó, nhiều trường hợp đa kháng thuốc, thậm chí siêu kháng thuốc kháng sinh phải chuyển lên bệnh viện tuyến trung ương. Dù mất thời gian cũng như tốn kém hơn, nhưng kết quả điều trị không mấy khả quan. Vì thế, dù không còn là bệnh nan y, nhưng việc chữa trị cho những người mắc các bệnh về lao gặp nhiều khó khăn.

Không riêng Bệnh viện Lao và bệnh phổi, tại nhiều bệnh viện trên địa bàn thành phố, tình trạng người bệnh nhiễm vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh xuất hiện ngày một nhiều và thường xuyên hơn. Đơn cử tại Bệnh viện hữu nghị Việt- Tiệp, năm 2015, có 367 trong tổng số hơn 2.300 người bệnh điều trị tại Khoa Hồi sức ngoại bị nhiễm khuẩn bệnh viện. Phần lớn người bệnh bị nhiễm khuẩn bệnh viện có vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh khiến chi phí điều trị tăng gấp gần 3 lần, thời gian điều trị gấp khoảng 2,5 lần so với không kháng thuốc.

Siết chặt kê đơn và bán thuốc theo đơn

Vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh hiện là vấn đề toàn cầu và đặc biệt nhức nhối ở các nước đang phát triển. Từ năm 2011, nhân Ngày sức khỏe thế giới 7-4, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa ra khẩu hiệu “Không hành động hôm nay, ngày mai không thuốc chữa” kêu gọi các nước cùng chung tay phòng chống kháng thuốc. Hưởng ứng kêu gọi của WHO, ngày 13-11-2017, tại Vĩnh Phúc, Bộ Y tế tổ chức phát động "Tuần lễ truyền thông toàn cầu phòng chống kháng thuốc kháng sinh" (từ ngày 13 đến 19-11) nhằm kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn từ tất cả ngành để chấm dứt tình trạng lạm dụng và sử dụng thuốc kháng sinh không đúng, phòng chống kháng thuốc.

Tại lễ phát động, GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, để kiểm soát tình trạng kháng thuốc kháng sinh, Bộ thực hiện nhiều biện pháp nhằm kiểm soát kê đơn thuốc kháng sinh trong điều trị. Trong đó, yêu cầu các bệnh viện thực hiện kê đơn thuốc theo đúng chỉ định, quy định, quy chế kê đơn thuốc nội trú và ngoại trú do Bộ ban hành. Các bệnh viện cũng hình thành hội đồng dược, thuốc, hằng tuần xem xét bệnh án, đơn thuốc của bác sĩ kê cho bệnh nhân xem có hợp lý hay không. Trong thời gian tới, Bộ thí điểm giám sát bằng camera tại nhà thuốc và đưa tiêu chí bán thuốc kháng sinh theo đơn vào tiêu chuẩn "Nhà thuốc đạt thực hành tốt" (GPP), đồng thời tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế, siết chặt công tác chống nhiễm khuẩn ở khu hậu phẫu, rửa tay bằng xà phòng…

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Y tế, được biết, Sở Y tế thành phố yêu cầu các bệnh viện kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện và chú ý kiểm soát kháng sinh bằng việc nâng cao nhận thức của mỗi bác sĩ trong vấn đề sử dụng kháng sinh hợp lý. Bên cạnh đó, Sở nghiên cứu triển khai giám sát các nhà thuốc bằng hệ thống camera để quản lý việc bán thuốc theo đơn theo hướng dẫn mới của Bộ Y tế. Tuy nhiên, đó là chỉ là giải pháp tình thế, trước mắt, về lâu dài, cần biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn nữa đưa hoạt động khám, chữa bệnh và bán thuốc vào khuôn khổ. Đồng thời, nâng cao y đức đối với đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm để làm gương. Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền tác hại của việc “tự kê đơn, tự mua thuốc” đối với người bệnh và người thân, kiểm soát việc sử dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi… Có như vậy mới tránh được tình trạng người bệnh tốn kém cả thời gian lẫn chi phí điều trị mà vẫn phải đối mặt với nguy cơ tử vong cao và trong tương lai, nhiều bệnh nhiễm khuẩn thông thường thành bệnh nan y do không có thuốc chữa!

Công Tráng