“Không ít cán bộ, công chức, viên chức nhũng nhiễu, cửa quyền, thiếu trách nhiệm với người dân”

Bộ phận một cửa tại Bảo hiểm xã hội chi nhánh An Dương. 

- Đảng ta sớm nhận ra tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên. Tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa 7 (tháng 1-1994) Đảng chỉ ra những biểu hiện của tình trạng suy thoái nói trên và coi đó là một trong bốn nguy cơ phải đấu tranh, phòng, chống. Các đại hội Đảng tiếp theo và trong nhiều nghị quyết hội nghị Trung ương ở các khóa đều có đánh giá về tình trạng này.

Biểu hiện của sự suy thoái này trong thực tế là sự giảm sút ý chí phấn đấu, phai nhạt lý tưởng, dao động, mất lòng tin, chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, nhóm lợi ích, tham nhũng, hối lộ, cố ý vi phạm các quy định về quản lý gây thất thoát lớn tài sản của Nhà nước và nhân dân. Một bộ phận cán bộ, công chức coi thường kỷ luật, kỷ cương công vụ, trù dập, vô hiệu hóa và kìm hãm người không cùng “phe cánh”, lợi dụng kẽ hở trong quản lý để mưu lợi, làm giàu bất chính... Không ít cán bộ, công chức, viên chức bớt xén thời gian làm việc, đùn đẩy trách nhiệm, giải quyết công việc sai quy định, hướng dẫn, thái độ hách dịch, cửa quyền, nhũng nhiễu, thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm trước những khó khăn, bức xúc của người dân...

- Hiện nay, ở Việt Nam vấn đề đạo đức công vụ được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Có ý kiến cho rằng để nâng cao đạo đức công vụ cần ban hành Luật Đạo đức công vụ để điều chỉnh chuyên biệt về lĩnh vực này. Ý kiến của tiến sĩ về nhận định này như thế nào?

- Nghiên cứu pháp luật đạo đức công vụ của các nước trên thế giới có thể nhận thấy hiện nay có 2 mô hình pháp luật về vấn đề này, đó là mô hình rải rác và mô hình tập trung. Các nước theo mô hình rải rác như Mỹ, Pháp, Trung Quốc. Ví dụ, Văn phòng đạo đức Chính phủ Hoa Kỳ ban hành văn bản pháp luật về đạo đức công vụ như các tiêu chuẩn về hạnh kiểm, đạo đức dành cho nhân viên trong ngành hành pháp. Ngoài ra cơ quan này còn ban hành nhiều sổ tay hướng dẫn thực hiện đạo đức công vụ như Hãy làm đúng”, “Hãy chọn con đường cao quý”. Còn đối với Pháp, vấn đề đạo đức công vụ được quy định trong Luật Công vụ và Luật Công chức…Những nước theo mô hình tập trung như Nhật, Singapore ban hành Luật Đạo đức công vụ để điều chỉnh chuyên biệt vấn đề này.

Việt Nam sử dụng mô hình rải rác, theo đó, vấn đề đạo đức công vụ được điều chỉnh ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Tôi cho rằng, việc theo mô hình rải rác hay tập trung không phải là yếu tố quyết định hiệu quả thực thi đạo đức công vụ, quan trọng là pháp luật có được thực thi nghiêm túc trên thực tế hay không. Mặc dù chúng ta chưa có luật riêng để điều chỉnh đạo đức công vụ nhưng các quy phạm pháp luật để điều chỉnh vấn đề này tương đối đầy đủ so với nhiều nước có nên công vụ phát triển trên thế giới.

- Một trong những nội dung bị cấm trong hoạt động công vụ là nhận quà tặng tùy tiện, song theo ý kiến của nhiều chuyên gia về luật pháp thì quy định tặng, nhận, nộp lại quà tặng không khả thi? Tiến sĩ đánh giá thế nào về vấn đề này?

- Luật Đạo đức công chức của Nhật cấm công chức không được nhận quà biếu trị giá hơn 5 nghìn Yên (tương đương khoảng hơn 1 triệu đồng), vượt quá mức này phải kê khai. Luật Đạo đức công vụ của Singapore cấm công chức nhận quà tặng dưới mọi hình. Tiêu chuẩn đạo đức ứng xử của công chức cơ quan hành pháp Mỹ cấm công chức không được nhận quà quá 50 USD/năm; cấm công chức đi ăn với đối tác có giá trị vượt quá 20 USD/bữa…

Pháp luật nước ta quy định về vấn đề quà tặng chủ yếu trên 3 phương diện. Một là, chỉ được nhận quà theo quy định của pháp luật. Nếu nhận quà thuộc các trường hợp sau thì bị coi là trái pháp luật: Người tặng quà có liên quan đến hoạt động công vụ do người nhận quà chịu trách nhiệm giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý; việc tặng quà không rõ mục đích; việc tặng quà có mục đích liên quan đến các hành vi tham nhũng. Hai là, nộp lại quà tặng nếu nhận quà sai quy định). Ba là, xử lý quà tặng, theo đó quà tặng bằng tiền, sổ tiết kiệm, cổ phiếu, trái phiếu, séc và các giấy tờ có giá thì làm thủ tục nộp ngay vào ngân sách nhà nước; quà tặng bằng hiện vật sẽ tiến hành định giá và bán công khai, số tiền thu được nộp ngân sách nhà nước.

Từ một số ví dụ trên cho thấy, các quy định về việc nhận, nộp quà tặng của nhiều nước khác mang tính định lượng, trong khi quy định của chúng ta lại định tính. Vì vậy, để bảo đảm tính khả thi, các quy định về tặng, nhận, nộp lại quà tặng cần cụ thể, chi tiết hơn.

- Trân trọng cảm ơn tiến sĩ!