Khu thương mại tự do - 'đường băng' để Hải Phòng 'cất cánh'

Lợi thế riêng, chính sách vượt trội

Năm 2024, Quốc hội thông qua Nghị quyết 136 về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Đà Nẵng, trong đó có nội dung liên quan đến Khu thương mại tự do Đà Nẵng. Một năm sau, tháng 6-2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 226 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng, trong đó thành lập Khu thương mại tự do Hải Phòng với nhiều chính sách vượt trội. Nghị quyết của Quốc hội mở ra cơ hội quan trọng để Hải Phòng, Đà Nẵng, 2 trung tâm kinh tế lớn hình thành Khu thương mại tự do - mô hình được xem là bước đột phá thể chế, hướng tới hội nhập sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu.

Dù cùng chung mục tiêu thành lập Khu thương mại tự do, song Hải Phòng và Đà Nẵng đều có những lợi thế riêng biệt, phản ánh đặc trưng phát triển vùng và tầm nhìn chiến lược khác nhau.

Nếu Đà Nẵng thế mạnh nổi bật ở “dịch vụ và công nghệ”, thì Hải Phòng mạnh về “hàng hóa, công nghiệp và cảng biển”. Nếu Đà Nẵng ở trung tâm miền Trung, hướng tới ASEAN lục địa, Nam Á thì Hải Phòng với lợi thế là cảng biển nước sâu, giữ vai trò cửa ngõ giao thương hàng đầu miền Bắc và tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, là trung tâm trong hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc.

Hệ thống cảng biển hiện đại, đặc biệt là cảng quốc tế Lạch Huyện, cùng hạ tầng giao thông đồng bộ (đường cao tốc, đường sắt, sân bay Cát Bi) giúp thành phố trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics khu vực.

Nghị quyết 226 của Quốc hội quy định thí điểm nhiều chính sách ưu đãi hấp dẫn về thủ tục hành chính, nhân lực, thuế, đất đai, hoạt động tài chính… trong Khu thương mại tự do Hải Phòng, thực sự là nơi “thí điểm chính sách” của Việt Nam.

Theo đó, Hải Phòng là địa phương đầu tiên được phép áp dụng cơ chế cư trú: Miễn thị thực và cấp thẻ tạm trú đến 10 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và người lao động trình độ cao làm việc tại Khu thương mại tự do.

Đây là chính sách “mở cửa” mạnh mẽ, tạo điều kiện thu hút nguồn nhân lực quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia, hình thành cộng đồng chuyên gia quy mô lớn – yếu tố quan trọng để hình thành trung tâm tài chính, công nghệ và logistics chất lượng cao.

Tại hội thảo về quy hoạch Hải Phòng, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá: Các lợi thế mà Hải Phòng sở hữu là lợi thế quốc gia. Do đó, Hải Phòng cần cơ chế, mô hình mới, đủ sức để Hải Phòng vượt lên, đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cùng như thực hiện các mục tiêu Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị đã xác định. Và Khu thương mại tự do đáp ứng được các yêu cầu đó, để Hải Phòng là địa phương khai phá, là “tọa độ thử nghiệm quốc gia”, một hình mẫu cải cách phát triển đột phá của cả nước.

Sẵn sàng cho Khu Thương mại tự do

Nghị quyết Đảng bộ thành phố lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 đề ra chỉ tiêu tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026 - 2030 đạt bình quân 13%/năm trở lên, phấn đấu đạt 14%/năm. Đây là chỉ tiêu nhiều thách thức.

Để đạt chỉ tiêu này, 1 trong 5 đột phá chiến lược trong nhiệm kỳ được xác định là triển khai hiệu quả Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế chính sách đặc thù phát triển thành phố, đặc biệt là thành lập Khu thương mại tự do thế hệ mới.

Về lộ trình, giai đoạn 1 (2025-2030) là hoàn thiện khung pháp lý, hạ tầng và thí điểm. Trong đó, năm 2025, thành phố tập trung triển khai áp dụng ngay một số cơ chế, chính sách thí điểm đối với khu vực thuộc Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải; triển khai công tác quy hoạch, đầu tư, xây dựng... tại khu vực thuộc Khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng; ưu tiên đầu tư hoàn thiện hạ tầng kết nối, cảng biển và các khu chức năng logistics trọng yếu; hoàn thiện mô hình quản lý, vận hành và xây dựng quy chế phối hợp trong quản lý hành chính và quản lý hải quan trong Khu thương mại tự do…

Và tháng 10/2025, Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng tổ chức công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải đến năm 2045.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, bởi Khu thương mại tự do Hải Phòng có 2 vị trí đặt trong Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải. Điều chỉnh quy hoạch là cơ sở quan trọng để thành phố sớm triển khai, phát huy tối đa các cơ chế, chính sách thí điểm vượt trội theo Nghị quyết 226 của Quốc hội, phát triển Khu thương mại tự do.

Tại thời điểm này, việc triển khai Khu thương mại tự do đang được các sở, ngành thành phố thực hiện với tinh thần khẩn trương, quyết tâm cao nhất, để nhanh chóng nắm bắt cơ hội vàng cho bứt phá.

Đồng chí Lê Trung Kiên, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó chủ tịch UBND thành phố cho biết: Phát huy tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ “nghĩ sâu, làm lớn”, thành phố tập trung đẩy nhanh tiến độ các dự án mới thu hút trong năm 2024, 2025 để sớm đi vào hoạt động, nhất là với dự án được xác định trọng điểm trong nhiệm kỳ tới như 11 khu công nghiệp thành lập mới, các bến cảng từ số 7 đến số 12 khởi công năm 2026, dự án nhà máy điện khí LNG khởi công 2026, 2 bến khởi động cảng Nam Đồ Sơn khởi công quý 1/2026… Đây cũng là những dự án tiền đề cho hình thành Khu kinh tế ven biển phía Nam thành phố, Khu thương mại tự do thế hệ mới.

Với những chính sách ưu đãi, vượt trội, lợi thế riêng có, Khu thương mại tự do thế hệ mới tại Hải Phòng được cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư lớn quan tâm, kỳ vọng.

Ông Nguyễn Thành Phương, Tổng giám đốc Tập đoàn Sao Đỏ, chủ đầu tư Khu công nghiệp Nam Đình Vũ (Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải) chia sẻ: Khu công nghiệp Nam Đình Vũ nằm trong Khu thương mại tự do sẽ tạo điều kiện cho những doanh nghiệp tham gia và được hưởng lợi từ các chính sách đặc thù, đồng thời là cú hích chiến lược giúp doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Khu thương mại tự do thế hệ mới tại Hải Phòng sẽ thực sự tạo động lực tăng trưởng mới, chính là "đường băng" để Hải Phòng "cất cánh" và đóng góp tích cực cho cả nước.