(HPĐT)- Khu vực Nam Thái Bình Dương với những quốc đảo nhỏ bé, nằm trải rộng trên diện tích 40 triệu km2 giữa Mỹ và châu Á, đang nổi lên như đấu trường cạnh tranh mới của các cường quốc, với những diễn biến sôi động trong thời gian gần đây.
Hội nghị thượng đỉnh Hàn Quốc - Các quốc đảo Thái Bình Dương diễn ra tại Seoul. Ảnh: Korea Post
Những bước đi chóng vánh
Ngày 7-6, Thủ tướng Fiji Sitiveni Rabuka cho biết nước này đang xem xét lại thỏa thuận hợp tác an ninh về việc cho phép cảnh sát Trung Quốc đồn trú tại Fiji. Phát biểu trong cuộc họp báo chung với Thủ tướng New Zealand tại Wellington, Thủ tướng Rabuka còn ám chỉ sẽ đình chỉ thỏa thuận trên. Việc Fiji tuyên bố xem xét lại thỏa thuận an ninh quan trọng với Trung Quốc được đánh giá là diễn biến quan trọng trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng ở khu vực Nam Thái Bình Dương.
Được ký kết vào năm 2011 và là thành tựu quan trọng của Trung Quốc trong việc mở rộng ảnh hưởng ở các đảo quốc ở Nam Thái Bình Dương, thỏa thuận trên gây nhiều tranh cãi trong chính nội bộ Fiji. Thời gian qua, Trung Quốc còn đạt một số thỏa thuận tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực này, nhưng dần gặp không ít thách thức khi bị sự cạnh tranh gay gắt từ Mỹ và đồng minh. Vì thế, nếu Fiji ngưng thỏa thuận trên sẽ là thách thức lớn cho Trung Quốc ở khu vực vốn được mệnh danh là "tiền đồn" vùng Thái Bình Dương.
Sự việc trên diễn ra sau khi Fiji chấp nhận tham gia Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ. Gần đây, Mỹ cũng dần đạt được một số thỏa thuận và tăng cường hợp tác với các nước ở khu vực này. Tại thủ đô Nuku'alofa của Tonga hồi đầu tháng 6 này, Đại sứ quán Mỹ được khai trương, là một tiền đồn ngoại giao mới của nước này tại các quốc đảo ở Nam Thái Bình Dương. Quyền Ngoại trưởng Tonga, ông Samiu Vaipulu, gọi sự kiện này là "lịch sử" và "được chờ đợi từ lâu". Trước đó, trong tháng 5 vừa qua, Mỹ ký thỏa thuận chiến lược mới với hai đảo quốc Palau và Micronesia. Cùng với đó là thỏa thuận hợp tác quốc phòng giữa Mỹ và Papua New Guinea.
Tích cực kết nối, hoạt động
Không chỉ Mỹ, mà các đồng minh của Mỹ cũng rất tích cực trong các hoạt động kết nối với khu vực này. Ngày 29- 5, Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol tổ chức hội nghị thượng đỉnh đầu tiên giữa quốc gia Đông Á này với các nhà lãnh đạo của các đảo Thái Bình Dương. Tại hội nghị này, Tổng thống Yoon Suk Yeol đưa ra chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Chính phủ Hàn Quốc, trong đó cam kết thúc đẩy một khu vực "tự do, hòa bình và thịnh vượng" được xây dựng dựa trên luật lệ quốc tế. Ngày 6-6, Nhật Bản thông báo sẽ cùng Mỹ và Australia tài trợ cho dự án trị giá khoảng 90 triệu USD để phát triển các mạng viễn thông tiên tiến ở Nam Thái Bình Dương. Dự án có tên East Micronesia Cable, dự kiến được hoàn thành sớm nhất vào năm 2025. Trong khuôn khổ dự án này, khoảng 2.250 km cáp biển nối Micronesia, Nauru và Kiribati sẽ được lắp đặt.
Trước những diễn biến mới tại khu vực này, Ấn Độ cũng không muốn đứng ngoài cuộc chơi. Cuối tháng 5 vừa qua, sau khi dự Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Nhật Bản, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đồng chủ trì Hội nghị thượng đỉnh hợp tác quần đảo Ấn Độ - Thái Bình Dương lần thứ 3 tại Papua New Guinea. Tại hội nghị này, ông Modi công bố kế hoạch 12 bước để thúc đẩy quan hệ đối tác của Ấn Độ với các quốc đảo Thái Bình Dương, trong đó cam kết hỗ trợ nhiều hơn về thương mại và phát triển. Trong khi đó, Australia, quốc gia lớn nhất trong khu vực Nam Thái Bình Dương, là thành viên trong bộ tứ kim cương QUAD (gồm Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia), cũng tăng cường các hoạt động ngoại giao để khẳng định vai trò “thủ lĩnh” tại đây.
Giống như Mỹ và đồng minh, Trung Quốc cũng đang hướng đến vùng biển này nhằm mở rộng ảnh hưởng và lợi ích quốc tế của mình. Từ giữa những năm 2000, Bắc Kinh bắt đầu đẩy mạnh những hoạt động ngoại giao và đầu tư tới Nam Thái Bình Dương thông qua nguồn vốn tư nhân cũng như của các doanh nghiệp nhà nước. Chính sách xuyên suốt này được thực hiện liên tục cho tới nay.
Những nỗ lực tăng cường ảnh hưởng của các cường quốc hứa hẹn sẽ còn tiếp tục sôi động trong thời gian tới. Khu vực Nam Thái Bình Dương ngày càng cho thấy tầm quan trong bàn cờ địa chính trị thế giới. Vị trí địa lý của những quốc đảo nhỏ bé ở đây là rất lớn, nhất là về mặt quốc phòng. Ngoài các yếu tố về địa chính trị và quân sự, Nam Thái Bình Dương hiện đang nổi lên như một khu vực khai khoáng mới, đầy tiềm năng nhờ nguồn tài nguyên dồi dào dưới đáy biển sâu./.
Xuân Nhi (tổng hợp)
