TẠ HỮU YÊN
Không thể nói trời không trong hơn
Và mắt em xanh khác ngày thường
Khi đoàn quân kéo về mùa thu ấy
Nhịp trống rung ba mươi sáu phố phường
Mẹ đứng hàng đầu rưng rưng nước mắt
Xốn xang mẹ thường gọi các con
Anh chiến sĩ mến thương nhìn mẹ
Nghe niềm vui ấm cả tâm hồn
Đêm, cái đêm rút quân qua gầm cầu
Anh, anh đã hẹn ngày mai trở lại
Sóng sông Hồng vỗ bờ hát mãi
Đỏ niềm tin là khúc khải hoàn ca
Một sớm thu trong đất thắm sao vàng
Năm cửa ô xòe năm cánh rộng
Đoàn quân về nhấp nhô như sóng
Những ngôi nhà dường muốn cao thêm
Tháng Mười ấy là khúc ca say
Khúc ca mở những chiến công đầy
Ôi Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội
Nghìn năm vẫn một trái tim này.
Lê Thành Văn
Nhà thơ Tạ Hữu Yên có nhiều bài thơ hay viết về những sự kiện lớn của đất nước. Nhưng “Cảm xúc tháng mười” vẫn là bài thơ mang nhiều rung động chân thành nhất xuất phát từ sự kiện bộ đội ta tiến về giải phóng thủ đô vào tháng 10 - 1954. Nhịp điệu thơ không quá dồn gấp, hình ảnh thơ không quá bộn bề, song người đọc vẫn bắt gặp nơi đây "một trái tim hồng" Hà Nội đang hoan ca trong ngày khải hoàn chiến thắng.
 |
Mở đầu bài thơ là cảm nhận của chính tác giả: "Không thể nói trời không trong hơn/ Và mắt em xanh khác ngày thường". Hai câu thơ bảy chữ, phảng phất hơi hướng thơ thất ngôn cổ điển, nhưng lại nghe tràn trề ý nhạc, một nét nhạc lạ, mới. Thơ Tạ Hữu Yên thấm đẫm tính nhạc từ mỗi ngôn từ. Nhưng bầu trời "trong hơn" ấy, "mắt em xanh khác ngày thường" ấy bắt nguồn từ đâu? Như để giãi bày niềm cảm xúc cháy bỏng đó, nhà thơ phác họa không khí rộng ràng của hình ảnh "Trùng trùng quân đi như sóng/ lớp lớp đàn quân tiến về" (Văn Cao) trên những nẻo đường thủ đô giữa một mùa thu lộng gió:
Khi đoàn quân tiến về mùa thu ấy
Nhịp trống rung ba mươi sáu phố phường
Hóa ra, ngoại cảnh và lòng người hòa làm một. Giây phút sung sướng tột cùng của nhân dân thủ đô cũng như của cả dân tộc thấu tận trời xanh sau chín năm trường kháng chiến gian khổ. Khổ thơ đầu gội không khí chung, vừa bắt đầu đi vào tâm cảm của lòng người đang mở hội. Đến khổ thơ thứ hai, hình ảnh người mẹ "rưng rưng nước mắt" và người lính "nghe niềm vui ấm cả tâm hồn" ghi lại những tình cảm thiêng liêng trước niềm vui chiến thắng. Mẹ rưng rưng vì xúc động, mẹ khóc vì sung sướng được nhìn thấy các con trở về. Các anh bộ đội trẻ không giấu được niềm vui đang tràn ngập tâm hồn khi tiến vào năm cửa ô thành phố với muôn triệu bàn tay người dân vẫy chào bằng những bông hoa tươi thắm:
Một sớm thu trong đất thắm sao vàng
Năm cửa ô xòe năm cánh rộng
Đoàn quân về nhấp nhô như sóng
Những ngôi nhà dường muốn cao thêm
Giữa không gian "trong đất thắm sao vàng" ấy, tác giả phát hiện tinh tế và nhạy cảm qua hình ảnh "những ngôi nhà dường muốn cao thêm". Câu thơ hay đến lạ. Hay trong sự khám phá bất ngờ, song bất ngờ mà đầy hiện thực. Có lẽ, những cánh tay giơ cao muôn ngàn bông hoa tươi thắm chúc mừng từ các ngôi nhà trên phố như càng muốn nâng cao thêm, cao mãi. Nỗi niềm và cảm xúc của tác giả đến đây được bộc lộ hài hòa với ngoại cảnh thông qua hình ảnh đầy thi vị.
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là biểu hiện niềm vui thắng lợi sau "chín năm làm một Điện Biên". Và thắng lợi hiện tại còn đưa cảm xúc của tác giả trờ về với Thăng Long - Hà Nội xưa trong dáng rồng bay lên. Một Đông Đô - Hà Nội tự hào thời Lê Lợi đánh giặc Minh cứu nước. Chao ôi! Hạnh phúc hôm nay cũng khởi nguồn từ quá khứ, quá khứ hào hùng của dân tộc anh hùng:
Tháng Mười ấy là khúc ca say
Khúc ca mở những chiến công đầy
Ôi Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội
Nghìn năm vẫn một trái tim này.
“Cảm xúc tháng Mười” của nhà thơ Tạ Hữu Yên viết về sự kiện trọng đại của đất nước, dù được gói trong hình thức bài thơ hai mươi câu thất ngôn. Ngoài tính nhạc thường thấy trong thơ Tạ Hữu Yên, bài thơ cũng mang đến cho tâm hồn người đọc những cảm xúc thiêng liêng, những tình cảm đầy tự hào về thủ đô ngàn năm văn hiến của dân tộc. Bài thơ khép lại mà dư ba còn vọng mãi, ngỡ như "nhịp trống rung ba mươi sáu phố phường" tháng Mười năm ấy còn vọng đến muôn đời sau.
