Tắc nghẽn tuyến đường huyết mạch
Kể từ ngày 19-11-2023, lực lượng Houthi đang kiểm soát một phần Yemen bắt giữ tàu thương mại Galaxy Leader và tiến hành hơn 20 cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các tàu thương mại và tàu hải quân ở biển Đỏ như một phần trong lệnh cấm tất cả tàu đi đến Israel qua tuyến đường biển quan trọng này. Houthi tuyên bố hành động này nhằm buộc Israel ngừng không kích dải Gaza, trong bối cảnh bùng phát xung đột giữa Israel và phong trào Hồi giáo Hamas.
Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào tàu thương mại khiến Tập đoàn dầu khí BP và 4 trong số các công ty vận tải biển lớn nhất thế giới (gồm CMA CGM, Hapag-Lloyd, Maersk và MSC) dừng vận chuyển hàng hóa qua khu vực biển Đỏ. Điều này đồng nghĩa các công ty này tránh cả tuyến đường trọng yếu qua kênh đào Suez. Theo đó, các hãng tàu đang chuyển sang cung đường chạy qua mũi Hảo Vọng ở phía Nam châu Phi. Việc chuyển dịch các tuyến hàng hải với quãng đường xa hơn nhiều khiến chi phí vận tải biển tăng cao và kéo dài thời gian vận chuyển, gây nguy cơ cản trở các chuỗi cung ứng trong ngắn hạn, ảnh hưởng đến giá tiêu dùng. Hơn 80% thương mại hàng hóa toàn cầu được thực hiện bằng đường biển, cùng với lưu lượng vận chuyển qua tuyến đường quan trọng khác là kênh Panama đang bị hạn chế bởi tình trạng hạn hán nghiêm trọng.
Nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng mọi thứ có thể leo thang đáng kể nếu các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tiếp tục diễn ra. Phí bảo hiểm và giá các sản phẩm dầu khí dự kiến tăng nếu tình hình này không được cải thiện. Cụ thể, phí bảo hiểm rủi ro xung đột tăng từ 2.000 USD lên 10.000 USD do sự gián đoạn.
Cần sự phản ứng toàn cầu
Trước khi diễn ra tình hình căng thẳng hiện nay, biển Đỏ là tuyến đường giao thông nối liền với kênh đào Suez, tại đây eo biển Bab al-Mandab, tuyến đường biển hẹp gần Yemen có ý nghĩa chiến lược quan trọng, là tuyến hàng hải huyết mạch của khoảng 30% tổng lượng hàng hóa vận chuyển bằng tàu container, tức khoảng 10 - 15% thương mại toàn cầu.
Trước tình hình này, ngay tại cuộc họp đầu năm 2024 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Mỹ, Nhật Bản, Anh và 9 quốc gia khác cảnh báo về tình trạng bạo lực nhắm vào các tàu thương mại qua lại trên biển Đỏ. Trong tuyên bố chung, các nước khẳng định: “Lực lượng Houthi sẽ chịu trách nhiệm về những hậu quả nếu họ tiếp tục đe dọa tính mạng, nền kinh tế toàn cầu và dòng chảy thương mại tự do trên các tuyến đường thủy quan trọng của khu vực”.
Do tầm quan trọng của tuyến đường này, một số nước thành lập và tham gia liên minh hải quân đa quốc gia mang tên “Chiến dịch Người bảo vệ thịnh vượng”, để chống lại các mối đe dọa do lực lượng Houthi ở Yemen gây ra tại biển Đỏ. Liên minh này, thuộc Lực lượng Hàng hải kết hợp (CMF), tìm cách bảo đảm an ninh hàng hải và bảo vệ các tuyến đường vận tải toàn cầu, vốn ngày càng trở thành mục tiêu tấn công của Houthi. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin cho biết, chiến dịch “Người bảo vệ thịnh vượng” sẽ có sự tham gia của các quốc gia như Anh, Bahrain, Canada, Pháp, Italy, Hà Lan, Na Uy, Seychelles và Tây Ban Nha… Theo giới chức quân sự Mỹ, tàu chiến trong liên minh an ninh mới được thành lập sẽ làm nhiệm vụ hộ tống từng tàu hoặc từng nhóm tàu hàng trên tuyến hành lang ở biển Đỏ di chuyển với tốc độ chậm, giúp các công ty vận tải biển có đủ tự tin để tiếp tục cung ứng dịch vụ. Nhưng sáng kiến an ninh mới ở biển Đỏ chưa thể trấn an các hãng vận tải, nhiều hãng vận tải biển tiếp tục "né" tuyến đường qua biển Đỏ, thay vào đó là cung đường chạy qua mũi Hảo Vọng.
Theo đánh giá của các nhà quan sát quốc tế, biển Đỏ chưa ở vào tình cảnh đóng cửa. Nhưng bất ổn an ninh quanh eo Bab Al Mandeb đang gây ra những hệ lụy tiêu cực đối với hoạt động vận tải, thương mại toàn cầu. Nhìn rộng ra, “đứt gãy” vận tải trên biển Đỏ không chỉ tác động đến ngành năng lượng, vận tải đường biển, mà còn ảnh hưởng lớn với chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều nền kinh tế, các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Do đó, cần sự phản ứng mang tính toàn cầu đối với an toàn, an ninh hàng hải trên biển Đỏ./.
Quang Huy (Tổng hợp)
