Kiểm soát chất lượng nguồn nước: Nguy cơ cao, thiếu giải pháp căn cơ

Tuần tra, kiểm soát nguồn nước sông Rế (huyện An Dương).

Trên địa bàn thành phố có 6 nguồn nước được quy hoạch để sản xuất nước sinh hoạt. Đó là các sông: Rế, Giá, Đa Độ, các kênh: Hòn Ngọc, Chanh Dương và hệ thống trung thủy nông huyện Tiên Lãng. Kết quả quan trắc chất lượng nguồn nước thô để phục vụ sản xuất nước sinh hoạt đều có xu hướng suy giảm. Đơn cử, chất lượng nước của con kênh Tân Hưng Hồng, một nhánh của sông Rế, có các chỉ số như: amoniac, nitrit, mangan, penmaganat, coliform tổng hợp…đều không đạt tiêu chuẩn.

Thời gian qua, công tác quản lý, bảo vệ nguồn nước chưa đáp ứng yêu cầu. Trưởng Phòng Tài nguyên nước (Sở Tài nguyên-Môi trường) Phạm Thanh Hải cho biết: quy hoạch và đầu tư xây dựng hệ thống thu gom tiêu thoát nước mưa, nước thải ở các điểm dân cư ven nguồn nước ngọt là giải pháp giảm thiểu tình trạng nước thải xả trực tiếp ra nguồn nước.  Nhưng hiện nay, dọc hai bên bờ các nguồn nước thô trên địa bàn thành phố hầu hết chưa có hệ thống thu gom và xử lý nước thải phát sinh từ các khu dân cư, các trang trại chăn nuôi, các cơ sở sản xuất kinh doanh. Thậm chí, Cụm công nghiệp (CCN) thuộc các phường: Quán Toan, Hùng Vương (quận Hồng Bàng); CCN Cầu Vàng (huyện An Lão); CCN tại các xã Bắc Sơn, Nam Sơn (huyện An Dương) nằm ngay sát nguồn cung cấp nước sản xuất nước sinh hoạt nhưng chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Từ năm 2013, Nghị quyết 23/2013/NQ-HĐND của HĐND thành phố xác định giải pháp bảo vệ nguồn nước là quy hoạch hệ thống thu gom, xử lý nước thải, tiến tới hạn chế và chấm dứt tình trạng nước thải, nước chảy tràn trên bề mặt đổ trực tiếp vào các nguồn nước. Nhưng đến nay, quy hoạch thu gom xử lý nước thải chưa được lập.

Trong khi đó, hoạt động quan trắc, kiểm soát chất lượng nguồn nước thô cũng chưa bảo đảm yêu cầu. Toàn thành phố chưa có trạm quan trắc môi trường nước tự động. Việc quan trắc, kiểm soát chất lượng nước trên các sông: Rế, Giá, Đa Độ chỉ được 4 lượt/năm, các sông Chanh Dương, hệ thống trung thủy nông Tiên Lãng, kênh Hòn Ngọc 2 lần/năm. Vị trí quan trắc dạng điểm, tần suất quan trắc mỏng 3 tháng/lượt dẫn đến giá trị dữ liệu đơn lẻ, không liên tục, không có khả năng phát hiện sớm để có các biện pháp kiểm soát, cảnh báo và ngăn chặn kịp thời ô nhiễm. Đáng chú ý, thời gian qua, trên địa bàn thành phố cũng đã xảy ra vụ đổ trộm chất thải xuống nguồn nước thô phục vụ sản xuất nước sinh hoạt. Đơn cử, trong tháng 7-2019, cơ quan chức năng phát hiện 27 thùng nhựa có chứa chất màu xanh, đóng kín, thả trộm ở kênh Hòa Bình (một nhánh của sông Đa Độ). Vụ việc được phát hiện kịp thời, chất thải được khống chế, xử lý, không ảnh hưởng đến chất lượng nguồn cung cấp nước. Tuy nhiên, đây là lời cảnh báo cho công tác bảo vệ nguồn nước của thành phố.

Xây dựng vùng bảo hộ vệ sinh  lấy nước sinh hoạt

Để bảo vệ chất lượng nguồn nước, Sở Tài nguyên-Môi trường thực hiện việc xác định và công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt theo Thông tư 24/2016/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Từ cuối năm 2018 đến tháng 10-2019, Sở Tài nguyên-Môi trường tham mưu UBND thành phố ban hành 10 quyết định phê duyệt vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước để sản xuất nước sinh hoạt đối với 10 trạm cấp nước sạch ở khu vực ngoại thành.

Theo quy định, phạm vi vùng bảo hộ vệ sinh được tính từ vị trí công trình khai thác nước về phía thượng lưu là 800 m và phía hạ lưu là 200 m. Đơn vị khai thác nước xác lập ranh giới, phạm vi của vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt trên thực địa; đây là cơ sở để tổ chức, doanh nghiệp chủ động theo dõi, giám sát các hoạt động trong vùng lấy nước sinh hoạt. Quyết định phê duyệt vùng bảo hộ quy định rõ, trong trường hợp doanh nghiệp, tổ chức khai thác nước phát hiện hành vi gây ô nhiễm hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm không bảo đảm an toàn cho việc khai thác thì phải kịp thời ngăn chặn, đồng thời báo cáo ngay đến chính quyền nơi để xử lý.

Bên cạnh đó,  Công ty CP cấp nước Hải Phòng phải sử dụng lượng hoá chất gấp 2-3 lần so với thời điểm cách đây 2-3 năm để lọc, vệ sinh nguồn nước; cải tạo bể lắng ngang thành bể lắng lamen nhằm nâng cao chất lượng nước sau lắng; cải tiến công nghệ bể lọc từ chụp lọc sang đan lọc và nâng cao bề dày lớp lọc, tốn nhiều công sức kinh phí. Đối với những vụ đổ trộm chất thải ra nguồn nước, lãnh đạo UBND thành phố chỉ đạo Công an thành phố điều tra, phát hiện và xử lý kiên quyết đối với hành vi vi phạm.

Phó giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường Chu Thanh Lương cho biết: “Với những giải pháp thiết thực trên, chất lượng cung cấp nước sạch trên địa bàn thành phố được kiểm soát và bảo đảm. Song về lâu dài, thành phố quan tâm bố trí kinh phí bảo vệ nguồn nước thô. Sở Xây dựng sớm thực hiện quy hoạch thoát nước thải đô thị, tạo cơ sở xây dựng đầu tư hệ thống thu gom, chuyển tải đến xử lý nước thải tiến tới chấm dứt tình trạng nước thải chưa qua xử lý xả trực tiếp, ảnh hưởng chất lượng nước. Đồng thời, thành phố sớm có hệ thống quan trắc tự động nguồn nước để nắm bắt kịp thời diễn biến chất lượng nguồn nước”.