Khí thải phương tiện giao thông, đặc biệt là xe máy, làm gia tăng tình trạng ô nhiễm không khí.
Trong ảnh: Nhiều xe máy lưu thông trên đường Lạch Tray.
(HPĐT)- Theo Chiến lược quốc gia bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, chủ xe mô tô, xe gắn máy sẽ phải thực hiện việc kiểm soát khí thải định kỳ, xe hết niên hạn sử dụng bị loại bỏ. Vì sao phải kiểm soát khí thải xe máy và việc này được thực hiện như thế nào?
Ngột ngạt, tức ngực và khó thở là cảm giác của nhiều người gặp cảnh ùn tắc giao thông, hay dừng xe chờ đèn đỏ. Đây là cảm nhận dễ thấy nhất những tác động của khí thải xe máy đối với môi trường và sức khỏe con người. Tính đến giữa tháng 12-2020, trên địa bàn thành phố có gần 1,3 triệu xe mô tô, xe gắn máy. Hằng ngày còn có hàng nghìn xe máy của lao động ngoại tỉnh đến Hải Phòng làm việc; xe máy khách vãng lai. Theo thống kê sơ bộ của Sở Tài nguyên-Môi trường, số xe máy không đạt tiêu chuẩn về khí thải chiếm tỷ lệ cao (khoảng 70%). Đây là một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí của thành phố. Kết quả quan trắc môi trường định kỳ hằng năm của Sở Tài nguyên-Môi trường cho thấy, chất lượng môi trường không khí tại nút giao thông, trục đường chính có lượng phương tiện giao thông đông như đường Lạch Tray, ngã tư thị trấn Minh Đức (huyện Thủy Nguyên) có thông số bụi (bụi mịn và bụi lơ lửng) và các thông số khác (CO, Pb, SO2, NO2) thường xuyên duy trì ở ngưỡng cao và nhiều thời điểm vượt giới hạn cho phép.
Theo Chủ tịch Hội Bảo vệ môi trường thành phố Bùi Quang Sản, việc kiểm soát khí thải xe máy đáng lẽ phải làm từ lâu, song hiện nay, mới chỉ có ôtô phải chịu kiểm định định kỳ cả về tiêu chuẩn kỹ thuật lẫn khí thải, nhưng xe máy thì không; trong khi xe máy thải ra môi trường nhiều chất độc hại hơn so với ô tô, bởi động cơ ô tô làm cho nhiên liệu cháy triệt để hơn so với động cơ xe máy. Hơn nữa, xe máy đời cũ thải trực tiếp ra môi trường muội than, các loại khí CO2, CO, NOx... gây bụi mịn trong môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, phải có giải pháp, lộ trình thực hiện xác định thời điểm niên hạn của từng loại xe, tiến tới loại bỏ những chiếc xe đời cũ đang lưu thông trên địa bàn thành phố. Đề án kiểm soát khí thải mô tô, xe gắn máy tại các thành phố loại đặc biệt, loại 1 và loại 2 trên cả nước được Chính phủ phê duyệt từ tháng 6-2010 nhưng đến nay các địa phương chưa thực hiện.
Theo TS. Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, ô nhiễm không khí sẽ gia tăng nếu không kiểm soát được chất lượng nhiên liệu, khí thải cũng như hạn chế số lượng xe gắn máy tham gia giao thông. Để giải quyết ô nhiễm không khí, phải thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp, trước mắt cần có giải pháp mạnh tập trung vào nguồn gây ô nhiễm từ giao thông là xe mô tô, xe gắn máy.
Để thực hiện việc kiểm soát khí thải xe máy, Bộ Giao thông- Vận tải đang xây dựng và trình Chính phủ lộ trình thực hiện công tác kiểm định khí thải đối với mô tô, xe gắn máy đang lưu hành. Lộ trình thực hiện được xây dựng trên cơ sở, phân chia cụ thể: về thời gian (chia ra nhiều giai đoạn), về đối tượng (ví dụ lựa chọn các xe phân khối lớn trước, xe cũ trước), địa bàn (ví dụ như có thể thực hiện ở địa phương có số lượng phương tiện tập trung không quá lớn trước)… Dự kiến, việc kiểm tra khí thải sẽ không thực hiện đồng loạt với toàn bộ xe đang lưu hành, mà theo từng mốc thời gian của một số loại xe đang lưu hành, địa bàn, đối tượng. Dự thảo lộ trình kiểm định khí thải xe máy được tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Bên cạnh đó, để tạo thuận lợi người dân thực hiện việc kiểm định định kỳ xe máy, phương án xã hội hóa hoạt động kiểm định phương tiện xe cơ giới với sự tham gia của các nhà sản xuất, nhập khẩu xe mô tô, gắn máy, của từng cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa là rất cần thiết.
Vì việc kiểm soát khí thải xe máy sẽ tác động đến người dân, nhất là người thu nhập thấp, sở hữu lượng lớn xe máy cũ. Do đó, tính toán giải pháp để vừa bảo đảm việc kiểm soát khí thải, vừa hạn chế phát sinh thủ tục hành chính, chi phí ảnh hưởng đến người dân cần cân nhắc, tính toán phù hợp, có sự tham gia của các cấp, ngành, địa phương. Có như vậy, chủ trương kiểm soát khí thải xe máy mới được thực hiện đồng bộ, góp phần gìn giữ môi trường, không khí trong lành, bảo đảm an toàn cho người tham gia giao thông.
Theo Vụ Môi trường -Bộ Giao thông- Vận tải, nguyên nhân gây ô nhiễm không khí chủ yếu từ 3 nguồn: hoạt động giao thông, công nghiệp, xây dựng. Trong đó, ô nhiễm từ giao thông lớn nhất, bởi cả nước hiện có khoảng 60 triệu mô tô, xe máy dẫn đến khí thải độc hại ra môi trường rất lớn. Đặc biệt, thói quen của người dân thường không bảo dưỡng xe máy định kỳ khiến lượng khí phát thải ngày càng lớn.
