Kiến nghị giải pháp để người về hưu có mức sống tốt hơn

Chiều 30/10, tại phiên thảo luận ở hội trường về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân (nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM) nêu hai vấn đề đáng chú ý.

Thứ nhất là sự cần thiết phải cải cách bảo hiểm xã hội để người về hưu có cuộc sống đàng hoàng, không rơi vào cảnh nghèo khổ.

Thứ hai là đột phá tăng năng suất lao động và đảm bảo ổn định quy mô lao động là hai giải pháp cốt lõi để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% một năm.

Nguy cơ vỡ quỹ hưu trí vào năm 2072

Đại biểu Nguyễn Thiện Nhân cảnh báo, ngay cả khi duy trì tăng trưởng kinh tế cao hàng chục năm, vẫn không thể đảm bảo người về hưu có mức lương sống đàng hoàng nếu không cải cách bảo hiểm xã hội.

Ông dẫn chứng từ Hàn Quốc, một quốc gia trải qua 43 năm tăng trưởng kinh tế bình quân trên 9%/năm và có quỹ hưu trí lớn thứ ba thế giới, nhưng vẫn dự báo sẽ vỡ quỹ vào năm 2055. Tương tự, Trung Quốc cũng dự báo quỹ hưu trí cả nước sẽ vỡ vào năm 2035 khi số người nghỉ hưu tăng vọt.

Lý do, theo ông Nhân, là do mức sinh thấp dưới mức thay thế kéo dài trong khi số người già ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng số người đóng vào quỹ hưu trí ngày càng giảm còn số người nhận lương hưu ngày càng tăng, gây mất cân đối nghiêm trọng.

Dẫn chứng bài học Hàn Quốc vỡ quỹ hưu trí sau 37 năm khi lực lượng lao động đạt đỉnh, ông Nguyễn Thiện Nhân cảnh báo Việt Nam có nguy cơ vỡ quỹ vào năm 2072.

Hiện tại, tỷ lệ người lao động đóng bảo hiểm trên một người hưởng lương hưu đang giảm nhanh. Năm 2000, cứ 7 người đi làm mới có một người hưu, nhưng dự báo đến năm 2100, tỷ lệ này chỉ còn 1,3 người lao động trên một người hưu.

"Tất nhiên, quỹ không vỡ ngay một lúc, nhưng khi số người đóng giảm và số người nhận tăng, mức lương hưu sẽ giảm đi. Hiện nay 40% người nhận lương hưu Hàn Quốc bị xếp vào mức nghèo khổ tương đối", ông Nhân nhấn mạnh.

Từ đó, ông kiến nghị trước năm 2030, Việt Nam cần có đề án cải cách toàn diện bảo hiểm xã hội để người về hưu có mức sống đàng hoàng.

Làm sao để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%?

Về mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10%/năm trong 20 năm tới, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Thiện Nhân phân tích, theo kinh tế học, tăng trưởng kinh tế được xác định bằng tổng của mức tăng năng suất lao động và mức tăng quy mô lao động. Tuy nhiên, lực lượng lao động của Việt Nam được dự báo sẽ đạt đỉnh vào năm 2035 và sau đó sẽ giảm. Điều này tạo ra một thách thức rất lớn.

Ông tính toán, để đạt tăng trưởng 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu năng suất lao động tăng 8,5%, thì quy mô lao động phải tăng 1,45%/năm. Tuy nhiên, dự kiến mức tăng lao động thực tế giai đoạn này chỉ khoảng 0,7%/năm.

"Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%, năng suất lao động phải tăng đến 9,2%/năm, cao hơn nhiều so với con số 5,1% của 5 năm qua. Mục tiêu tăng năng suất 8,5% là không đủ. Nếu không có đột phá, đến giai đoạn 2041-2045, GDP thực tế chỉ có thể tăng khoảng 7,8%/năm", ông phân tích.

Vì vậy, ông Nguyễn Thiện Nhân cho rằng cần một đột phá để tăng năng suất lao động gần gấp đôi so với hiện nay thông qua khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, ông Nhân chỉ ra một lãng phí lớn nhất hiện nay là nguồn lực con người. Hiện nay tuổi hưu chúng ta là nam là 59, nữ là 54 và đang có lộ trình tăng lên nam là 62 năm 2028, nữ là 60 tuổi năm 2035. Như vậy, tuổi nghỉ hưu bình quân của cả nước năm 2028 là dưới 60 và năm 2035 là 61 tuổi.

Theo vị đại biểu, nếu tăng tuổi hưu lên 65 như các nước, Việt Nam sẽ có thêm hơn 5 triệu người lao động. Con số này tương đương với việc có thêm lực lượng lao động của một quốc gia 80 triệu dân, lớn hơn cả dân số Singapore, Phần Lan, Na Uy, Lào và Đan Mạch cộng lại.

"Nếu chúng ta có lộ trình tăng tuổi hưu trong 10 năm, yêu cầu về tăng quy mô lao động để đạt tăng trưởng 10% là hoàn toàn khả thi", ông Nhân nói.