Kỳ công hương bài Kiền Bái

Người dân phơi hương bài.

Kỳ công nén hương bài thủ công

Những ngày cuối năm, tất bật chuẩn bị những đơn hàng cuối cùng phục vụ Tết Nguyên đán Quý Mão, chị Phạm Thị Lan, chủ cơ sở sản xuất hương Hưng Lan ở thôn 7, xóm Cây Bàng, xã Kiền Bái tay thoăn thoắt vừa se hương vừa chia sẻ, chị gắn bó với nghề 21 năm nay. Làng nghề duy trì cách làm hương đập tay thủ công, hương liệu hoàn toàn tự nhiên, chính là yếu tố quan trọng nhất lưu giữ nét riêng của hương bài Kiền Bái. Để tạo thành 1 nén hương có hương thơm dịu nhẹ, trầm ấm, người làm phải vất vả, nhọc nhằn suốt năm để chuẩn bị nguyên liệu, phơi khô, nghiền bột, se hương, phơi hương... Xưởng sản xuất hương của gia đình chị Lan có 6 người làm, giá nhang bài bán từ 15 nghìn đồng đến 25 nghìn đồng/bó (10 nén). Riêng phục vụ dịp Tết Nguyên đán Quý Mão, xưởng xuất khoảng 1,6 tấn hương bán lẻ, sỉ cho các đại lý trên địa bàn thành phố và Quảng Ninh, Hà Nội... Sau Tết Nguyên đán, cơ sở tiếp tục sản xuất các đơn hàng phục vụ mùa lễ hội kéo dài đến tháng 3- 2023. “Người thích hương bài truyền thống, khi đốt nén hương bài Kiền Bái khó có thể quên hương thơm đặc trưng không nồng, vừa đủ độ đượm, thoang thoảng, ấm áp như thanh lọc tâm hồn”- chị Lan khẳng định.

Là người làm hương lâu năm, bà Đào Thị Mỹ, ở thôn 3, xã Kiền Bái tiết lộ: “Để nén hương khi thắp lên có mùi thơm đặc trưng, sau khi cháy, tạo nên những vòng xoắn lộc đẹp mắt, người làm nghề phải hết sức kỹ càng trong khâu lựa chọn nguyên liệu. Đầu tiên là chân hương, phải được làm bằng loại tre, nứa ngâm nước, chẻ nhỏ, đều, phơi khô để hương dễ cháy. Bột hương phải nghiền từ rễ cây hương bàinguyên liệu chính làm nên mùi thơm của hương”. Hương bài là loại cây thuộc loài thảo mộc có lá dài, thường mọc thành từng bụi lớn ven khe suối hoặc sườn đồi. Do môi trường sinh trưởng đặc thù của loại cây này, các hộ sản xuất hương ở Kiền Bái phải đến các tỉnh như: Quảng Ninh, Hải Dương… để thu mua. Rễ cây hương bài được người dân phơi khô, nghiền nhỏ rồi trộn lẫn với thúy quế, hoa hồi, đại hoàng, mộc hương, cam thảo, đinh hương… Tất cả tán thành bột mịn, pha trộn theo tỷ lệ nhất định để tạo nên hương thơm đặc trưng. Tuy nhiên, mỗi nhà làm hương lại có bí quyết pha trộn theo tỷ lệ riêng. Người làm nghề phải thật nhanh tay và khéo léo se hương để những nén hương đồng đều về kích cỡ. Hương đạt yêu cầu khi thân nhẵn, khô, độ kết dính cao, khi làm xong được phơi trên các nong tre hoặc dựng trực tiếp xuống nền đất, thời gian phơi từ 4 đến 5 hôm dưới nắng to mới đạt.

Lưu giữ nghề truyền thống

Chủ tịch UBND xã Kiền Bái Phạm Hữu Hòa cho biết, với sự phát triển của hương sản xuất công nghiệp, nhiều năm trở lại đây, các cơ sở hương bài truyền thống trên địa bàn xã gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn quyết tâm gắn bó, tìm hướng đi mới, phát triển, mở rộng thị trường để giữ nghề truyền thống cha ông, có đời sống ổn định từ hương. Gần đây, một số hộ sản xuất trong làng mạnh dạn đầu tư khâu đóng gói, in nhãn mác để xây dựng thương hiệu. Hương được tiêu thụ quanh năm, có thị trường rộng lớn, do đó tạo công ăn việc làm cho nhiều người dân trong xã. Đều đặn các tháng trong năm, mỗi hộ sản xuất có từ 5 đến 7 thợ, thu nhập từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng/tháng, tăng lên 6 triệu đến 8 triệu đồng/tháng vào cuối năm do các đơn hàng tăng phục vụ Tết Nguyên đán và mùa lễ hội. Hương bài Kiền Bái nhiều năm nay được bán rộng rãi tại các tỉnh, thành phố như: Hà Nội, Hải Dương, Thừa Thiên - Huế, thành phố Hồ Chí Minh, thậm chí xuất khẩu nước ngoài.

Chiều cuối năm, những ngôi nhà xã Kiền Bái với tường gạch cũ rêu phong, đường làng, ngõ xóm phảng phất mùi hương bài dìu dịu, trầm ấm khiến tâm hồn mỗi người thư thái hơn, tạm gác lại những bộn bề, vội vã của cuộc sống thường ngày. Gắn bó và quyết tâm lưu giữ nghề truyền thống quê nhà, hương như bện hơi vào cuộc sống của những người dân nơi đây. Mỗi nén hương là mồ hôi, tâm huyết, niềm yêu nghề của những người làm hương, gửi gắm mong ước được duy trì nghề của cha ông, làm giàu, góp phần xây dựng quê hương. “Niềm vui lớn nhất và là động lực để tôi gắn bó với nghề truyền đời của ông cha, là khi sản phẩm của mình tô thêm nét đẹp về văn hóa tâm linh, được mọi người nâng niu, góp phần mang lại giá trị tinh thần trong cuộc sống”- chị Phạm Thị Lan chia sẻ./.