(HPĐT)- “Không thể biểu diễn hay - Đó cũng Không làm được đầu lân đẹp, quy trình làm những chiếc đầu lân sư. là lý do khiến nhiều người trong Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng (quận Hải An) cố gắng học hỏi làm ra những đầu lân thủ công thay vì chọn mua hàng làm sẵn từ Trung Quốc. Dần dà, cũng từ đây, thêm thành viên của nhiều đoàn lân sư rồng trên địa bàn thành phố bắt đầu quen với việc tự làm, tự sửa chữa những đầu lân sư trước mỗi dịp Tết Trung thu.
Anh Đặng Thu Văn hào hứng chia sẻ quy trình làm những chiếc đầu lân sư.
Càng gần dịp Tết Trung thu, nhu cầu mua đầu lân sư càng tăng cao. Không chỉ các đoàn nghệ thuật lân sư rồng chuyên nghiệp, mà còn cả hững nhóm thanh, thiếu niên ở các tổ dân phố, thôn xóm đam mê võ thuật hoặc đơn giản là có niềm yêu thích nghệ thuật múa lân sư truyền thống cũng tìm mua bằng được những chiếc đầu lân sư ưng ý. Bởi vậy đan xen giữa lịch biểu diễn các chương trình nghệ thuật lân sư, các thành viên Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng vẫn cần mẫn làm thêm những chiếc đầu lân sư mới để bán ra thị trường.
Anh Vũ Đức Thắng, ở phường Nam Hải (quận Hải An), thành viên của Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng cho biết: Quy trình làm đầu lân được chia thành 3 công đoạn chính, gồm tạo hình khung xương, phết dán cốt nền và vào lông hoàn thiện con lân. Mỗi công đoạn lại có những cái khó riêng, nhưng đều đòi hỏi sự tỷ mỉ của người làm. Ở khâu lên khung xương, mỗi con lân gồm 3 xương chính ở phần lưng, trán và miệng kèm theo đó 9 nan nhỏ tạo thành bộ khung cứng cho đầu lân. Ngoài ra, người làm lân sẽ kẹp thêm 2 nan phụ ở sườn và sừng lân. Tuy nhiên, để tạo nên những điểm nhấn cho đầu lân, mỗi bộ phận sẽ cần thêm một số các nan phụ để mắt lân có thể chớp, miệng lân có thể vểnh lên buông ra câu đối chúc phúc mỗi dịp biểu diễn. Tất cả nan chính, nan phụ đều được làm bằng thân cây mây, tre, khá dẻo nhưng cũng rất khó cố định, nếu người làm không đặt đúng vị trí hoặc buộc lỏng chặt không đều, đầu lân sư thành phẩm có thể bị méo mó, không bảo đảm tính thẩm mỹ. Hơn nữa, tạo hình khung xương cũng là khâu quan trọng ảnh hưởng trực tiếp tới công đoạn tiếp theo là phết dán cốt nền. Khung xương càng chuẩn bị kỹ, lớp giấy dó dán cốt nền càng mỏng, càng tiết kiệm. Ngược lại, nếu khung bị xô lệch, người làm đầu lân sẽ phải phết thêm keo sữa, đắp bù giấy dó vào những vị trí lõm. Điều này khiến chi phí sản xuất đầu lân sư bị tăng lên do giấy dó dán cốt nền là loại giấy nhập khẩu có giá thành cao.
Sau khi phun sơn phủ trắng cả đầu lân sư, vẽ theo dưỡng từng bộ bằng bột màu phản quang, nghệ nhân bắt đầu bước vào công đoạn vào lông hoàn thiện con lân. Ở giai đoạn này, người làm đầu lân sư phải tuân thủ tuyệt đối tuần tự dán lông của từng vị trí. Bộ phận mắt và miệng con lân sư có thể cử động khép mở, phức tạp nhất nên được ưu tiên hoàn thiện đầu tiên. Sau đó, tới phần lông ở khu vực tĩnh gồm tai và sừng của lân sư. Những chiếc đầu lân sư đại trà thường chỉ được dán lông nhân tạo, những chiếc dành cho “dân chuyên nghiệp” sử dụng để đi biểu diễn thu phí sẽ được gắn lông cừu. Cuối cùng là phần may đuôi, khăn quàng cổ và quần dành cho người múa lân. Tất cả những bộ phận này sẽ được phối màu dựa trên tông màu chính của đầu lân sư, nhưng phải bảo đảm nguyên tắc sặc sỡ, bắt mắt.
Sau 2 năm bị gián đoạn vì dịch bệnh COVID-19, đến mùa Trung thu năm nay, các hoạt động văn hóa, văn nghệ được tổ chức rầm rộ hơn. Mặc dù khá bận rộn với các chương trình biểu diễn lân sư rồng, nhưng anh em trong Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng vẫn dành khoảng thời gian nhất định để tập làm đầu lân sư. Anh Đặng Thu Văn, Đội trưởng Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng cho biết: “Gắn bó với múa lân sư gần 20 năm nay, tôi và anh em trong đoàn hiểu rõ, nếu không trực tiếp làm sẽ khó có thể “đồng cảm” với đặc tính thiết kế của mỗi con lân sư, dẫn tới việc hạn chế trong quá trình biểu diễn, không thể phô diễn được hết các động tác kỹ thuật khó trong bài múa lân sư. Bởi vậy, đến nay, việc học chế tạo đầu lân sư là quy định bắt buộc được áp dụng với tất cả thành viên trong đoàn”. Cùng với việc luyện tập các động tác múa lân sư, tất cả anh em trong nhóm đều thành thục các thao tác kỹ thuật làm đầu lân sư. Thậm chí, những bạn trẻ đam mê muốn tự tay làm những chiếc đầu lân sư cũng có thể đăng ký với Đoàn Lân sư rồng Vovinam Hải Phòng để được hướng dẫn chi tiết. Đây cũng là cách để đoàn đóng góp sức nhỏ của mình vào quá trình lan tỏa niềm đam mê môn nghệ thuật truyền thống này trong giới trẻ./.
Bài và ảnh: MINH AN
