(HPĐT)- 5 năm kể từ khi Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) thành lập theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 ra phán quyết lịch sử về biển Đông nghiêng về phía Philippines (12- 7-2016 – 12-7-2021), cộng đồng quốc tế giữ nguyên quan điểm về ý nghĩa to lớn của sự kiện này và yêu cầu các bên liên quan tôn trọng đầy đủ nghĩa vụ pháp lý được đưa ra trong Công ước.
Hiệu sách The Strand ở New York, Mỹ. Ảnh: New York Times
Quan điểm ủng hộ nhất quán
Ngày 11-7, một ngày trước ngày kỷ niệm, Mỹ khá nhanh nhạy khi Ngoại trưởng Antony Blinken ra tuyên bố khẳng định kết quả của phán quyết là ràng buộc và yêu sách của Trung Quốc tại biển Đông là không có cơ sở pháp lý. Ngoài ra, Mỹ nhấn mạnh nghĩa vụ bảo vệ Philippines theo Hiệp ước phòng thủ chung nếu lực lượng vũ trang, tàu hoặc máy bay của Manila ở biển Đông bị tấn công, đồng thời kêu gọi Trung Quốc ngừng các động thái khiêu khích. Cùng ngày, tuyên bố của Chính phủ Canada yêu cầu các bên liên quan tuân thủ phán quyết, và nhắc lại lời kêu gọi các nước tuân thủ theo Tuyên bố ứng xử ở biển Đông (DOC).
Tạo thêm sức mạnh cho phía ủng hộ phán quyết, đại diện Phái đoàn châu Âu tại Philippines phát biểu trên Twitter vào ngày kỷ niệm rằng, những gì xảy ra tại biển Đông quan trọng với Liên minh châu Âu (EU) và toàn thế giới. Liên minh kinh tế - chính trị này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gìn giữ và thúc đẩy hòa bình, quyền tự do hàng hải - hàng không tại biển Đông, cũng như nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp theo luật quốc tế và UNCLOS. Điều này được quan chức cấp cao EU và ASEAN thống nhất trong cuộc họp SOM ngày 8-7. Sau đó, Đại sứ Đức tại Philippines Anke Reiffenstuel và Đại sứ Pháp tại Philippines Michele Boccoz đăng lại tuyên bố này trên trang Twitter cá nhân.
“Sóng ngầm” còn mạnh
Sau 5 năm, phán quyết của PCA vẫn được xem là dấu mốc quan trọng cho sự phản kháng mạnh mẽ hơn hành vi và thái độ của Trung Quốc ở biển Đông, được coi là cơ sở để giải quyết hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông. Tuy vậy, “sóng ngầm” Trung Quốc còn mạnh, mang đến nhiều diễn biến đáng lo ngại với các nước trong khu vực và cộng đồng quốc tế.
Theo chuyên gia Greg Poling, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quốc tế và chiến lược tại Washington (Mỹ), các dữ liệu rõ ràng cho thấy tàu hải cảnh và tàu dân quân biển Trung Quốc hiện diện tại Biển Đông nhiều hơn so với 5 năm trước. Trung Quốc tích cực phát triển hạ tầng quân sự ở các đảo tranh chấp, xây dựng đường băng cất hạ cánh và bãi đỗ trực thăng. Hồi tháng 3 vừa qua, Philippines tố 200 tàu dân quân biển Trung Quốc neo đậu bất thường tại khu vực đá Ba Đầu (nằm tại cụm đảo Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam). Trước đó, hồi tháng 2-2021, Trung Quốc thông qua “Luật về phòng vệ bờ biển”. Việc thực thi luật này trong các vùng nước tranh chấp và các vùng nước quốc tế làm gia tăng nguy cơ xung đột diện rộng.
Lo ngại về hành động đơn phương bất hợp pháp của Trung Quốc tại biển Đông, các nước như Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Australia, New Zealand, Indonesia, Malaysia, Philippines… và Việt Nam đưa ra các tuyên bố về những diễn biến căng thẳng trên vùng biển này. Các bên đều mong muốn biển Đông sẽ là vùng biển an toàn, ổn định. Với vai trò quan trọng của cộng đồng ASEAN, giới chuyên gia cho rằng các quốc gia ASEAN cần đi đến một thỏa thuận chính trị, quân sự và kinh tế vững chắc để tôn trọng các tuyên bố của nhau trong khi cùng đầu tư bảo vệ khu vực vì lợi ích của tất cả các quốc gia tham gia./.
THÁI NGHIÊN (tổng hợp)Ngày 12-7-2016, Tòa Trọng tài Quốc tế ở La Hay ra phán quyết về vụ Philippines kiện Trung Quốc liên quan đến vấn đề biển Đông, theo đó Bắc Kinh không có “quyền lịch sử” ở biển Đông, không có cơ sở pháp lý cho cái gọi là "đường 9 đoạn". Điều đó có nghĩa Trung Quốc không thể nêu yêu sách đối với vùng đặc quyền kinh tế cũng như không có “quyền lịch sử” để tuyên bố chủ quyền đối với hoạt động khai thác tài nguyên trong khu vực này.
