(HPĐT)- Kể từ ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, suốt 80 năm qua (1944-2024), người chiến sĩ “Bộ đội Cụ Hồ” trở thành hình tượng trung tâm, là nguồn cảm hứng bất tận, thôi thúc văn nghệ sĩ trong và ngoài quân đội say mê khám phá, sáng tạo… Những tác phẩm về đề tài này không chỉ ghi dấu ấn sâu sắc trong văn nghệ cách mạng, mà còn góp phần làm phong phú nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Sáng tác về người chiến sĩ
“Đoàn tàu vượt ra khơi, nắng mới đẹp chân trời/ Vượt trên gian khó lớp lớp sóng xô/ Lòng người càng thắm thiết yêu thương/ Giặc thù hòng xâm lăng, tay súng ta sẵn sàng/ Chiến đấu hy sinh lập nhiều chiến công huy hoàng”... Giữa biển trời mênh mông cách đất liền hàng trăm hải lý, các chiến sĩ Hải quân hát vang bài hát “Lướt sóng ra khơi” như lời thề quyết tâm bảo vệ sự toàn vẹn lãnh hải, thềm lục địa máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc. Đây là sáng tác của nhạc sĩ Thế Dương, 94 tuổi, hiện sinh sống tại khu tập thể Hải quân trên đường Ngô Gia Tự (quận Hải An). Năm 1957, nhạc sĩ Thế Dương cùng Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị ra phục vụ quân dân đảo Bạch Long Vĩ. Sự hiên ngang nơi đầu sóng ngọn gió của cán bộ, chiến sĩ Hải quân thôi thúc ông sáng tác. Năm 1958, nhạc sĩ ra đảo một lần nữa và hoàn thiện ca khúc “Lướt sóng ra khơi”. Ngay sau khi ra đời, bài hát nhận được sự yêu thích của công chúng cả nước và trở thành bài hát truyền thống của Bộ đội Hải quân nhân dân Việt Nam.
Ở miền đất nơi cửa biển, nét đẹp người chiến sĩ Biên phòng cũng trở thành hình tượng chủ đạo, được các nhà thơ Hải Phòng đưa vào thơ ca. Nhà thơ Nguyễn Tiến Ban khẳng định: “Biển quê hương bao la từng giọt nước ân tình/ Đã thấm đẫm máu ông cha trải dài lịch sử/ Bờ cõi thiêng liêng, hải phận - nơi các anh canh giữ/ Vẫn cồn cào tâm hồn Việt, vinh quang…” (Những con mắt canh chừng hải phận). Nhà thơ Ánh Nguyệt viết khi đến thăm Đồn Biên phòng Cát Bà: “Từng cột mốc biên thuỳ, từng tấc đất thiêng liêng/ Là máu, mồ hôi cha ông đổ xuống/ Bàn tay bộ đội biên phòng thắp lên sự sống/ Cho cây cối đâm chồi và tiếng hát vang xa…”. Còn tác giả Phạm Hiếu Trung xúc động trước hình ảnh người chiến sĩ Biên phòng như những “cột mốc sống” nơi biên giới biển: “Mỗi ngư dân là cột mốc đường biên/ Để tàu anh đạp bằng con sóng dữ/ Áo bạc màu mà trái tim thắm đỏ/ Mang hình hài của Tổ quốc thiêng liêng” (Cha em là lính Biên phòng). Lấy cảm hứng từ cuộc sống học tập, lao động và chiến đấu của người chiến sĩ, các bài thơ phản ánh được truyền thống Anh hùng, hình ảnh đẹp của người chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Hải Phòng, từ đó, góp phần nâng cao tình yêu, trách nhiệm của các tầng lớp nhân dân đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo của Tổ quốc.
Khi người chiến sĩ sáng tác về đồng đội
Trung tuần tháng 11-2024, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng tổ chức đêm thơ nhạc “Bài ca người lính”. Chương trình giới thiệu đến công chúng 9 bài hát và 20 bài thơ do các văn nghệ sĩ Hải Phòng sáng tác phản ánh truyền thống anh hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam, tình cảm quân dân và tình yêu quê hương, đất nước… Trong số các nhà thơ, nhạc sĩ có tác phẩm công bố tại đêm nhạc, nhiều người là cựu chiến binh và họ sáng tác bằng kỷ niệm của chính mình và đồng đội trong những ngày chiến đấu dưới mưa bom, bão đạn của quân thù. Nhập ngũ năm 1971, chàng trai Trịnh Toại, quê ở xã Mỹ Đức (huyện An Lão) huấn luyện tại Trung đoàn 5 (Quân khu Tả Ngạn), rồi trở thành chiến sĩ Sư đoàn 308 hành quân Nam tiến. Những năm tháng chiến đấu tại chiến trường Vĩnh Linh (tỉnh Quảng Trị), tham gia giải phóng miền Nam và chiến tranh biên giới để lại cho ông cùng đồng đội những dấu ấn không thể nào quên trong cuộc đời quân ngũ. Trở lại đời thường, gặp lại đồng đội năm xưa sau hơn nửa thế kỷ xa cách, nhà thơ dồn nén xúc cảm của mình vào những vần thơ: “Biết còn mấy dịp ta gần nhau đây/ Chén tình, chén nghĩa chung tay/ Miếng cơm, viên thuốc… bom cày, chia đau/ Người rụng tóc, kẻ bạc đầu /Người còn nằm lại sông sâu, rừng già /Những “hòn máu đỏ” sinh ra /Da cam di chứng… nỗi nhà xót thương...” (Tình đồng đội).
Đoàn Văn công Hải quân là cái nôi của nhiều nhạc sĩ - chiến sĩ Hải Phòng. Trong đó, nhạc sĩ Xuân Bình, Phó trưởng Đoàn Văn công Hải quân, Phó chủ tịch Hội Âm nhạc Hải Phòng, có nhiều tác phẩm viết về biển đảo và người chiến sĩ. Nhạc sĩ Xuân Bình bày tỏ: “Với tôi, Quân chủng Hải quân nói chung, Đoàn Văn công Hải quân nói riêng là ngôi nhà thứ 2. Do vậy, cảm xúc về người chiến sĩ luôn dạt dào trong tôi, giúp tôi viết nên những giai điệu, lời ca tràn đầy cảm xúc và yêu thương về người chiến sĩ canh gác biển trời nơi đảo xa…”. Hàng chục bài hát của Xuân Bình khắc họa cuộc sống học tập, lao động và chiến đấu của người chiến sĩ Hải quân, nổi bật như: “Niềm tin đất mẹ”, “Đá Trường Sa”, “Nắng thao trường”... để người nghe cảm nhận được một phần cuộc sống của người chiến sĩ luôn giàu tình cảm và sống đầy trách nhiệm với Tổ quốc, nhân dân.
Đã có một “dòng chảy” mãnh liệt của văn học nghệ thuật về đề tài lực lượng vũ trang nhân dân, chiến tranh cách mạng Việt Nam suốt 80 năm qua (1944-2024). Với những vần điệu, giai điệu, các tác phẩm thơ ca về đề tài lực lượng vũ trang nhân dân, về “Bộ đội Cụ Hồ” luôn khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, góp phần tuyên truyền sâu rộng những giá trị lịch sử quý báu của lực lượng vũ trang Việt Nam, tri ân những sự hy sinh, cống hiến của lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, đồng thời khơi dậy tinh thần yêu nước và trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ bình yên của thành phố quê hương.
Bài và ảnh: HẢI HẬU
