(HPĐT)- “Đánh thức tiềm lực” là một trong những bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Nguyễn Duy, được sáng tác vào đầu thập niên 80 của thế kỷ 20. Bài thơ gắn liền với kỷ niệm về cố Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt, khi ấy đang đảm nhận chức vụ Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh.
Trong tùy bút “Hành trình thơ - Đánh thức tiềm lực”, nhà thơ Nguyễn Duy kể lại, khoảng đầu thu năm 1982, đồng chí Võ Văn Kiệt chuẩn bị thôi giữ chức Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh để ra Trung ương làm Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch nhà nước. Khi đó, nhà văn Nguyễn Quang Sáng có mời đồng chí Võ Văn Kiệt đến dự họp mặt cùng một số văn nghệ sĩ thân thiết (gồm các nhạc sĩ: Trịnh Công Sơn, Trần Long Ẩn; các nhà thơ: Nguyễn Bá, Nguyễn Duy) ngay tại căn hộ lụp xụp của nhà văn trong khu tập thể số 194B đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa.
Tại cuộc gặp mặt, nhà thơ Nguyễn Duy đọc tặng đồng chí Võ Văn Kiệt bài thơ “Đánh thức tiềm lực” mới hoàn thành. Theo nhà thơ, phải mất gần 2 năm, ông mới viết xong bài thơ này với độ dài lên tới mấy trăm dòng. Hoàn thành tác phẩm, Nguyễn Duy chưa dám công bố bởi e ngại những đánh giá “thơ có vấn đề”. Cho đến khi gặp đồng chí Võ Văn Kiệt và những người bạn thân thiết, Nguyễn Duy mới mạnh dạn đọc bài thơ hoàn chỉnh.
Nguyễn Duy nhớ khoảnh khắc khi dứt câu thơ cuối, mọi người đều im lặng. Một hồi sau, đồng chí Võ Văn Kiệt chậm rãi nói: “Nặng lắm. Nhưng chịu được”. Nhà thơ thở phào. Sau lần đó, ông mạnh dạn phổ biến bài thơ ở nhiều nơi. Đến năm 1986, nhờ đường lối Đổi mới của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 6 của Đảng, tác phẩm lần đầu được in nguyên văn trên báo Tuổi trẻ. Một năm sau, bài thơ xuất hiện trong tập “Mẹ và em”của Nguyễn Duy.
Sau lần đọc thơ trên, nhà thơ Nguyễn Duy viết thêm dòng đề từ ngay dưới tên bài thơ để ghi nhớ kỷ niệm sâu sắc với đồng chí Võ Văn Kiệt: “Tiễn đưa anh Sáu Dân đi làm kinh tế”. Trong tùy bút “Hành trình thơ - Đánh thức tiềm lực”, nhà thơ Nguyễn Duy cho rằng, chính nhờ có những người “đánh thức tiềm lực” không biết mệt mỏi, những người dám “xé rào cơ chế”… như ông Sáu Dân, chúng ta mới có được một con đường đổi mới với những bước phát triển như hôm nay./.
hà linh
