(HPĐT)- Xuân này, NSƯT Vũ Kim Yến (Đoàn Văn công Quân khu Hữu Ngạn) tròn 85 tuổi đời, 61 tuổi Đảng. Sự minh mẫn, nét dí dỏm, tinh thần lạc quan của người nghệ sĩ nhiều lần được biểu diễn phục vụ Bác Hồ và các đoàn khách quốc tế năm xưa luôn khiến người gặp ấn tượng.
Hát vang bài ca ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh:VŨ DŨNG
Căn nhà nhỏ ở số 6/161 phố Chùa Hàng, phường Dư Hàng (quận Lê Chân) của NSƯT Vũ Kim Yến dưới bóng cây rợp mát, yên tĩnh. Nữ nghệ sĩ ở độ tuổi “xưa nay hiếm” vừa nghe đài, vừa nâng niu những cành hoa, khuôn miệng “nhả” làn điệu chèo đã theo bà suốt cuộc đời: “Ba lần gặp Bác vui sao/ Bác nghe con hát, Bác trao nụ cười…”.
Nữ nghệ sĩ sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật ở thôn Đồng Tỉnh, xã Thái Dương, huyện Thái Thụy (tỉnh Thái Bình). Cha của bà là “trùm chèo” Vũ Văn Tấu, cũng là chiến sĩ cách mạng. Thấy cô bé 14 tuổi hát hay, lại nhanh nhẹn, tháng 8- 1953, lãnh đạo F320 (Sư đoàn Đồng Bằng) xin gia đình cho cô bé tham gia văn công. Sau 8 tháng học chính trị ở Hải Dương, cô gái nhỏ theo cán bộ, chiến sĩ sư đoàn về tiếp quản Hải Phòng. Đến năm 1955, sau khi giải phóng Hải Phòng, bà Kim Yến về công tác tại Đoàn Văn công Quân khu Hữu Ngạn, trụ sở đóng ở tỉnh Nam Định, chuyên phục vụ cán bộ, chiến sĩ ở 9 tỉnh, thành phố từ Hải Phòng đến Hà Tĩnh. Tại Đoàn, bà Kim Yến gặp gỡ ông Chu Nghi- nhà văn quân đội, vừa sáng tác kiêm chỉ đạo nghệ thuật của Đoàn. Tháng 4-1960, bà Kim Yến và ông Chu Nghi kết hôn và có 2 người con. Tháng 6-1968, trong lần dẫn Đoàn đi thực tế sáng tác, biểu diễn ở chiến trường Tà Cơn, Khe Sanh (tỉnh Quảng Trị), ông Chu Nghi hy sinh. Lúc nhận hung tin, bà Kim Yến tròn 27 tuổi, đang phục vụ ở chiến trường Quảng Bình. Trong 8 năm gắn bó bên nhau, cặp nghệ sĩ vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách để sống trọn vẹn với lý tưởng, nghệ thuật truyền thống, đem lời ca, tiếng hát phục vụ, cổ vũ cán bộ, chiến sĩ nơi tiền tuyến.
Ở tuổi 85, NSƯT Vũ Kim Yến luôn trân trọng, nâng niu gìn giữ bức ảnh ghi lại lần vinh dự được găp Bác Hồ.
Trong cuộc đời người chiến sĩ, nghệ sĩ Kim Yến nhiều lần vinh dự được chọn biểu diễn phục vụ Bác Hồ khi Người tiếp các đoàn khách quốc tế thăm và làm việc tại Việt Nam. Lần đầu vào năm 1958, bà Yến được Đoàn Văn công quân khu cử về Hà Nội học múa, hát dân tộc ở Trường Nghệ thuật sân khấu dân tộc quốc gia. Khi đang tập múa quạt thì có khách tới. “Người khách là cụ ông mặc bộ quần áo màu nâu. Cụ hiền từ bảo chúng tôi: “Các cháu cứ múa, hát đi”. Sau đó, chúng tôi được biết cụ là Bác Hồ. Bác ngồi ở hàng ghế giữa cùng 2 đồng chí khác, chung quanh là lãnh đạo, giáo viên, học sinh nhà trường. Tôi được yêu cầu hát làn điệu chèo. Tôi cải biên bài “Nhớ Việt Bắc” của nhà thơ Tố Hữu thành bài hát chèo “Cây đa Tân Trào”, trong đó có đoạn: “…Ta nhớ lòng Việt Bắc/ Nhớ suối Lê, ngòi Thia, nhớ Là Ngần, Phay Khắt/ Nhớ tình thương bên bếp lửa, chăn sui cùng đắp, bát cơm sẻ nửa, củ sắn lùi ta bẻ ba...”. Dường như lời bài hát chạm vào trái tim vị cha già dân tộc nên tôi thấy Người rưng rưng nước mắt”, bà Kim Yến nhớ lại. Sau lần Bác Hồ đến thăm trường năm ấy, bà Kim Yến và các nhạc công của Đoàn Văn công Quân khu Hữu Ngạn được chọn mời biểu diễn mỗi khi có phái đoàn của Liên Xô, Trung Hoa và các nước bạn sang thăm Việt Nam. Tháng 4-1964, nhân Đại hội Phụ nữ “4 tốt” toàn miền Bắc, bà Kim Yến cũng được mời hát phục vụ Đại hội và vinh dự được gặp Bác Hồ. Đó cũng là lần bà biểu diễn làn điệu chèo do hai soạn giả Tào Mạt, Chu Nghi sáng tác: “…3 lần gặp Bác vui sao/ Bác nghe con hát, Bác trao nụ cười/ Bác khen câu hát yêu đời/ Câu hò ví dặm với lời chèo quê/ Trong điệu ru có lũy tre/ Nghe làn hát thấy xum xuê bóng dừa…”. Đến nay, bức ảnh bà Kim Yến được gặp Bác Hồ tại Đại hội Phụ nữ “4 tốt” năm ấy vẫn được treo tại nơi trang trọng nhất của gia đình.
Nhưng có lẽ với bà Kim Yến, lần gặp Bác Hồ xúc động nhất là vào năm 1969, khi lên hát phục vụ phái đoàn Cu Ba sang thăm Việt Nam. Lần ấy, nghe tin ông Chu Nghi hy sinh, Bác Hồ rưng rưng nước mắt. Người động viên bà Kim Yến, dặn dò cán bộ Đoàn Văn công đi cùng luôn quan tâm, chăm lo đối với mẹ con bà, không để thiếu thốn gì. Lần cuối bà Kim Yến được gặp Bác khi nghe tin sức khỏe Người sa sút. “Đoàn bí mật cử nhóm chúng tôi lên thăm Bác. Tôi hát bài “Đường về trận địa” để Bác Hồ nghe. Bác lấy khăn lau nước mắt, cảm ơn và bảo: “Đất nước mình còn chiến tranh, gian khổ lắm!”, rồi Bác lấy kẹo vừng chia từng người”, bà Kim Yến xúc động kể.
Gần 40 năm gắn bó với quân đội, được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSƯT, bà Kim Yến bảo, may mắn là bà có chút tài hát hay, diễn giỏi, mang ánh sáng văn hóa của Đảng đi phục vụ quân đội, người dân, được Bác Hồ khen, nhân dân yêu mến. Đó là động lực để bà vượt qua những thăng trầm, khó khăn, vươn lên trong cuộc sống, nuôi dạy con cái thành đạt.
BÀI VÀ ẢNH: NAM GIANG
