Trịnh Minh Thuyết
 |
Ở những vùng miền núi ấy, cây lá dong rừng như một tài sản quý mà thiên nhiên ban tặng cho đồng bào Mường, Thái, Khơ-Mú. Vào những ngày tháng Chạp hằng năm, từ ba, bốn giờ sáng, người dân rủ nhau vào rừng cắt lá dong rừng. Khi đi ai cũng chuẩn bị đủ gùi, dao sắc và cả gói xôi to để ăn. Vì đến được nơi có lá rong rừng phải mất hàng chục kilomet qua suối, vượt rừng. Ai cũng hiểu “muốn có Tết cổ truyền tươm tất, đầy đủ là nhờ có lá dong rừng đấy”.
Giữa lưng chừng núi, gặp những rừng lá dong xanh mướt một màu cây mọc chen nhau dọc các con suối. Người dân chọn cắt những chiếc lá to, phẳng và bó lại từng bó cho vào gùi. Theo đồng bào, lá dong rừng có hai loại. Toong chiêng, theo tiếng đồng bào Thái là lá rất to, nhưng màu không được xanh, khi gói bánh chưng không có mùi thơm của lá dong rừng. Và toong tản là lá dong nhỏ hơn có màu lá xanh mướt. Loại lá dong này luôn được thị trường ưa chuộng, có chiều rộng từ 22-25cm, chiều dài của chiếc lá từ 50-60cm, khi gói bánh chưng không phải cắt bỏ nhiều so với cái khuôn bánh chưng bằng gỗ hay bằng khuôn lá dừa. Bánh chưng được gói bằng loại lá này khi luộc chín màu lá vẫn xanh. Ruột bánh cũng có màu xanh của lá, thơm ngon và đậm hương của núi rừng. Cho nên, loại lá “toong tản” này năm nào cũng “đắt hàng”.
Từng ngày, hàng trăm ngàn chiếc lá dong rừng được các chủ hàng mua gom ở các thị trấn rồi thuê xe chở về các vùng xuôi. Lá dong theo đường ô tô liên tỉnh, đường mòn Hồ Chí Minh ra các tỉnh, thành phố lớn. Những ngày giáp Tết, nhiều xe hàng chất đầy lá dong rừng và những cành đào núi mang theo sắc rừng về xuôi. Bắt gặp những bà, những chị cần mẫn chuẩn bị gạo nếp, đậu xanh và nhẹ nhàng rửa từng chiếc lá dong rừng xanh mướt chuẩn bị cho nồi bánh chưng vào dịp Tết nguyên đán.
Cuộc sống ngày một bận rộn, hối hả và đầy đủ hơn. Nhiều gia đình ở thành phố, công chức, tiểu thương không còn thời gian để nấu bánh chưng. Nhưng năm nào, trên bàn thờ gia tiên cũng có những cặp bánh chưng bên mâm ngũ quả. Chắc rằng, trong lòng mỗi người, những kỷ niệm vui buồn cùng chiếc bánh chưng xanh thơm hương nếp cái hoa vàng và mùi đặc trưng của lá dong rừng không dễ nhạt phai mỗi khi Tết đến Xuân về.
