Tình trạng người dân tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh không theo đơn bác sĩ vẫn diễn ra khá phổ biến.
Việc sử dụng thuốc tùy tiện gây hại cho sức khỏe cộng đồng, dẫn đến hiện tượng vi khuẩn kháng kháng sinh.
Thói quen nguy hiểm từ sự chủ quan
Ghi nhận tại một số nhà thuốc trên địa bàn thành phố Hải Phòng mỗi ngày có hàng trăm người đến mua các loại thuốc, trong đó có cả các loại thuốc kháng sinh nhưng không phải ai cũng mang theo đơn bác sĩ.
Chị Nguyễn Thị Hiên, 34 tuổi, nhân viên văn phòng cho biết, chị thường bị viêm họng do làm việc trong môi trường điều hòa. Mỗi lần như vậy, chị thường ra hiệu thuốc mua vài viên kháng sinh uống cho nhanh khỏi mà không đi khám vì ngại mất thời gian.
Thực tế cho thấy, nhiều người dân vẫn coi kháng sinh là “thuốc trị bách bệnh”. Hễ có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi, thậm chí chỉ đau răng, nhiều người lập tức tìm đến kháng sinh mà không hề biết rằng phần lớn những triệu chứng này do virus hoặc các nguyên nhân không cần đến thuốc kháng sinh.
Từ suy nghĩ đó, thói quen mua và dùng thuốc của nhiều người cũng tiềm ẩn nguy hại về lâu dài mà bản thân người dùng chưa lường trước. Theo chị Trần Thị Thanh, dược sĩ một nhà thuốc tư nhân ở phường Kiến An cho biết, thực tế có rất nhiều khách hàng đến mua kháng sinh mà không có đơn. Dù quy định của Bộ Y tế nêu rõ chỉ được phép bán kháng sinh khi có đơn bác sĩ, nhưng vẫn khó thực hiện triệt để. Nếu không bán, họ sẽ sang cửa hàng khác.
Áp lực cạnh tranh khiến việc tuân thủ quy định trở nên không dễ dàng.
Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ kháng thuốc cao nhất thế giới. Tại Hải Phòng, các cơ sở điều trị ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp nhiễm khuẩn kháng kháng sinh, đặc biệt ở nhóm vi khuẩn Gram âm như E.coli, Klebsiella pneumoniae và Pseudomonas aeruginosa.
Bác sĩ Lê Thị Tuyến, Khoa Truyền thông giáo dục sức khỏe (CDC Hải Phòng) thông tin, kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn không còn bị tiêu diệt bởi những loại thuốc trước đây có hiệu quả. "Trong thực tế cấp cứu, chúng tôi gặp nhiều người bệnh nhiễm khuẩn nặng, dùng kháng sinh thông thường không còn tác dụng, buộc phải chuyển sang thuốc thế hệ cao hơn, rất tốn kém. Có những trường hợp điều trị kéo dài hàng tháng, chi phí hàng chục triệu đồng mà vẫn không khỏi", bác sĩ Tuyến nói.
Hậu quả của kháng thuốc không chỉ khiến người bệnh phải chịu đựng đau đớn, tốn kém chi phí vì phải điều trị lâu dài mà còn làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế. Khi vi khuẩn kháng thuốc, việc điều trị trở nên khó khăn hơn, nguy cơ tử vong cao hơn, đặc biệt với người già, trẻ nhỏ và người mắc bệnh mạn tính.
Người dùng kháng sinh sai cách có thể gặp các phản ứng dị ứng, từ nổi mẩn nhẹ cho đến sốc phản vệ nguy hiểm tính mạng. Việc sử dụng kháng sinh kéo dài hoặc liều cao còn gây tổn thương gan, thận và rối loạn hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến tiêu chảy, mệt mỏi và suy giảm miễn dịch.
Ngoài ra, việc thải kháng sinh ra môi trường qua chất thải y tế, nước tiểu hoặc rác sinh hoạt cũng làm phát tán vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng. Kháng sinh không mất đi, mà tồn tại dai dẳng trong môi trường, làm biến đổi cấu trúc vi sinh vật trong đất và nước, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe con người.
Nâng cao nhận thức chống kháng thuốc
Nhận thấy tính cấp bách của vấn đề, ngành y tế Hải Phòng tích cực triển khai hưởng ứng Tuần lễ phòng chống kháng thuốc từ ngày 16 - 23/11, với thông điệp “Hãy sử dụng kháng sinh đúng cách, vì sức khỏe của bạn và cộng đồng”.
Nhiều hoạt động truyền thông được triển khai rộng rãi như nói chuyện tại bệnh viện, trường học, chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội và hệ thống phát thanh cơ sở. Mục tiêu là giúp người dân hiểu rõ kháng sinh không phải là “thuốc chữa bách bệnh” và việc lạm dụng có thể khiến những loại thuốc quý giá hôm nay trở nên vô hiệu trong tương lai gần.
Tại các bệnh viện tuyến thành phố, đội ngũ bác sĩ đã tăng cường tư vấn cho người bệnh về việc tuân thủ phác đồ điều trị, không tự ý mua thuốc, đặc biệt là không chia sẻ hoặc dùng lại thuốc kháng sinh cũ. Các dược sĩ cũng được yêu cầu chỉ bán thuốc kháng sinh khi có đơn của bác sĩ, đồng thời hướng dẫn người dân về cách dùng thuốc an toàn và hợp lý.
Bác sĩ Phạm Quang Chính, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Hải Phòng cho rằng, cuộc chiến chống kháng thuốc không thể thành công nếu chỉ trông chờ vào bác sĩ hay cơ quan quản lý. Mỗi người dân cần thay đổi thói quen dùng thuốc hằng ngày. Chỉ sử dụng kháng sinh khi thật sự cần thiết và có chỉ định của bác sĩ; uống đúng liều, đủ thời gian; không chia sẻ thuốc cho người khác; không tự ý mua hoặc dự trữ kháng sinh.
Kháng kháng sinh không phải câu chuyện xa vời. Nó bắt đầu từ chính thói quen nhỏ trong mỗi gia đình, một viên thuốc uống sai, một lần bỏ dở liệu trình, hay dùng thuốc tự ý mua mà không có chỉ định của bác sĩ. Nếu không hành động ngay hôm nay, những loại kháng sinh quen thuộc có thể trở nên vô dụng trong tương lai gần, khiến những bệnh đơn giản cũng trở thành hiểm họa chết người.
THU HẰNG
