Làm gì để giảm thiệt hại do sạt lở đất?

Vừa qua, vụ việc khoảng 40 m³ đất đá tràn vào nhà, làm sập hai phòng ngủ và vùi lấp 3 người trong một gia đình ở thôn Tú Lý, xã Đà Bắc (tỉnh Phú Thọ) khiến dư luận không khỏi đau xót, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ sạt lở, nhất là trong bối cảnh mưa kéo dài nhiều ngày qua.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong vài ngày tới, thời tiết tại nhiều tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc sẽ lại có mưa rào và dông, cục bộ có nơi mưa to đến rất to, có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất trên sườn dốc, suối nhỏ. Tuy Hải Phòng không nằm trong số các địa phương được cảnh báo nguy cơ cao, nhưng không vì thế mà chủ quan, lơ là.

Thực tế, do ảnh hưởng của bão số 4 hồi cuối tháng 8 vừa qua, sau những ngày mưa nhiều, đất ngậm nước, 6 địa phương của Hải Phòng đã xuất hiện những điểm sạt lở, có nơi tới 8 điểm bị sạt như xã Nam An Phụ.

Những ngày gần đây, khi mưa kéo dài, đất đã gần đạt hoặc đạt trạng thái bão hòa. Đây là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh sạt lở đất. Tình trạng này thường diễn ra âm thầm, không báo trước, trong khi người dân ở khu vực lân cận thường có tâm lý chủ quan, lơ là, bị động, nếu không thấy mưa to, gió lớn và chưa có cảnh báo từ cơ quan chức năng thì chưa di dời. Do đó, cần phát huy vai trò chủ động của chính quyền cơ sở trong nắm bắt diễn biến thời tiết và chủ động phương án ứng phó.

Các địa phương cần chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, tập trung rà soát, khoanh vùng nguy cơ bằng cách cập nhật các điểm có nguy cơ sạt lở, nhất là khu vực từng xảy ra sạt trượt, taluy cao, khu dân cư dưới chân núi, ven sông, ven biển; lập danh sách hộ dân cần theo dõi, di dời khi cần thiết.
Với khu vực được xác định có nguy cơ cao, cần chuẩn bị địa điểm sơ tán, phương tiện, lực lượng và nhu yếu phẩm; khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, cần phải kiên quyết di dời người dân.

Các lực lượng chức năng cần tăng cường theo dõi sát diễn biến mưa và địa chất, thực hiện khơi thông, thoát nước để hạn chế nước thấm sâu làm yếu kết cấu đất; cần nạo vét rãnh, cống, mương thoát nước; không để nước tập trung và chảy trực tiếp xuống taluy.

Chính quyền cơ sở cần thường xuyên kiểm tra hiện trường, quan sát các dấu hiệu bất thường như đất nứt, cây nghiêng, tường nhà biến dạng, nước đục hoặc chảy mạnh từ sườn dốc để kịp thời cảnh báo và gia cố các điểm xung yếu.
Căn cứ điều kiện thực tế, có thể xử lý tạm thời tại những vị trí có nguy cơ cao và khẩn trương triển khai giải pháp kỹ thuật lâu dài khi thời tiết thuận lợi.
Các tuyến đường ven núi, khu vực có taluy dương, taluy âm cần được kiểm tra thường xuyên, bố trí lực lượng trực và có phương án nhanh chóng xử lý trong trường hợp đất đá tràn xuống đường gây cản trở giao thông, gây nguy hiểm đối với các phương tiện qua lại.

Đặc biệt, chính quyền địa phương cần kiểm soát, ngăn chặn các hoạt động làm thay đổi địa hình, hạn chế việc đào, san gạt chân và mái dốc, khai thác đất đá hoặc xây dựng các công trình không bảo đảm an toàn tại khu vực có nguy cơ sạt lở.

Chú trọng việc tăng cường cảnh báo tại cộng đồng sớm, kịp thời và đến từng hộ dân bằng các hình thức phù hợp; hướng dẫn người dân không chủ quan, không đi qua hoặc ở lại khu vực đã xuất hiện sạt trượt, nhất là trong thời điểm mưa lớn và ban đêm.

Phòng, chống sạt lở chỉ thực sự hiệu quả khi trách nhiệm được cộng hưởng từ nhiều phía. Trong đó, yếu tố góp phần không nhỏ chính là sự ủng hộ, đồng thuận và cung cấp thông tin sớm từ nhân dân.