Làm mới hát xẩm: Lan tỏa nghệ thuật truyền thống

Ca sĩ Hà Myo có 2 sản phẩm nhạc làm mới xẩm gồm Xẩm Hà Nội, Xẩm xuân xanh được nhiều người yêu thích.

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa (nhóm xẩm Hà Thành) chia sẻ, nhiều chương trình truyền hình đưa xẩm lên sân khấu để khán giả trải nghiệm, làm quen với xẩm, điều này hấp dẫn công chúng trẻ. Gần đây, các nghệ sĩ cũng sáng tác nhiều bài xẩm mới, đưa xẩm vào trong những ca khúc đương đại, cho thấy xu hướng tất yếu trong quá trình phát huy giá trị âm nhạc dân tộc, giúp cho xẩm có nhiều màu sắc mới, phù hợp với khán giả ngày nay. Để hát xẩm phát triển và lan tỏa sâu rộng hơn trong đời sống văn hóa của đất nước, cần có sự quan tâm hơn của chính quyền các địa phương, các tổ chức văn hóa nghệ thuật. Đặc biệt là trách nhiệm của những nghệ nhân, cộng đồng người dân yêu mến hát xẩm.

Cuối năm 2021, ca sĩ Tân Nhàn ra mắt MV (video âm nhạc) Công cha ngãi mẹ sinh thành trên chất liệu xẩm truyền thống kết hợp đặc sắc với âm nhạc giao hưởng, thính phòng, nhận được sự chú ý và đánh giá cao của giới chuyên môn, khán giả. Trong phần âm nhạc của Công cha ngãi mẹ sinh thành, người nghe cảm nhận thấy rất rõ không gian âm nhạc ngũ cung, đặc trưng của âm nhạc truyền thống, cùng với đó là những nét thú vị như phảng phất tiếng mõ tụng kinh, phản ánh một không khí Phật giáo, màu văn hóa phương Đông, hòa quyện với âm nhạc giao hưởng phương Tây.

MV xẩm trên của ca sĩ Tân Nhàn là câu chuyện về tình yêu bao la của người cha, người mẹ, về tình yêu quê hương đất nước và sức mạnh của những người con ưu tú lớn lên từ vòng tay cha mẹ để bảo vệ, xây dựng một Việt Nam hùng cường trải qua hàng nghìn năm lịch sử. Trong MV, công chúng nghe nhạc thấy những hình ảnh quen thuộc, bắt đầu từ truyền thuyết cha Rồng, mẹ Tiên với bọc trăm trứng, sau đó là những hình ảnh rất thân thương về ruộng đồng trong mùa cấy cày; về tình mẹ, tình cha bất kể nắng mưa, gió bão đều hết lòng chăm lo cho đứa con ngày càng khôn lớn…

Tiến sĩ âm nhạc, NSƯT Cồ Huy Hùng, Trưởng khoa Nhạc cụ truyền thống (Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) đánh giá bài xẩm Công cha ngãi mẹ sinh thành vừa đậm tính dân tộc lại vừa mang sắc thái sang trọng của âm nhạc giao hưởng. Bài xẩm như đưa người nghe bước sang một không gian khác, một tầng âm nhạc khác nhưng không mất đi chất liệu dân gian cổ truyền của mình mà phù hợp hơn với gu thưởng thức đương đại.

Trước ca sĩ Tân Nhàn, MV Xẩm Hà Nội của ca sĩ Hà Myo đoạt giải Nhì cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2020 cũng tạo tiếng vang lớn với cộng đồng yêu nhạc nước nhà. Sự độc đáo của MV Xẩm Hà Nội được tạo nên từ nhiều yếu tố và đây là lần đầu tiên có một tác phẩm âm nhạc có sự kết hợp giữa xẩm của dân tộc truyền thống Việt Nam với rap và nhạc EDM (điện tử) vốn quen thuộc với giới trẻ trong nước cũng như thế giới.

Sự kết hợp này tạo nên một bản nhạc hết sức độc đáo, vừa dí dỏm, hóm hỉnh đậm chất xẩm dân gian của đường phố Việt Nam truyền thống với những rộn ràng của rap đường phố vốn gắn liền với giới trẻ trong những năm qua và nền nhạc EDM đầy chất lửa cuồng nhiệt. Với tạo hình ấn tượng và gam màu vừa rực rỡ vừa huyền bí cùng sự chuyển động liên tục của phần hình ảnh theo từng câu nhạc, tiết nhạc tạo nên sự đan quyện giữa âm nhạc và hình ảnh cho MV Xẩm Hà Nội.

Nữ ca sĩ Hà Myo sau đó tiếp tục gây ấn tượng với MV Xẩm xuân xanh. Từ chất liệu âm nhạc của các điệu xẩm chợ, tàu điện và trống quân quen thuộc, cùng những lời ca mới và tinh thần âm nhạc mới được lan tỏa trong bài xẩm của nữ ca sĩ trẻ. Trên nền EDM kết hợp với rap, Hà Myo khéo léo kể câu chuyện bằng chất giọng vừa trữ tình, vừa dí dỏm, đáo để, đặc trưng của xẩm. Xẩm xuân xanh được xem là một trong những tác phẩm âm nhạc đưa tinh thần đoàn kết chống dịch bệnh từ những ngày đầu tiên và thiên tai của dân tộc ngân vang xa.

Nghệ sĩ Khương Cường thể hiện tác phẩm Dứa dại không gai tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nhận được những tràng pháo tay không ngớt từ phía người xem khi anh mạnh dạn làm mới loại hình âm nhạc truyền thống. Dứa dại không gai vốn là bài xẩm thể nghiệm, có sự kết hợp độc đáo, mới lạ của nghệ sĩ Khương Cường và các đồng nghiệp, mang đến cho người nghe trải nghiệm thú vị một loại hình âm nhạc truyền thống đặc sắc, kết hợp với beatbox và nhảy hiphop. Sự hòa quyện giữa nhạc cổ truyền và nhạc đương đại giúp cho bản nhạc trở nên gần gũi, thân thuộc hơn với khán giả, nhất là giới trẻ.

Theo PGS.TS Từ Thị Loan, nghệ thuật xẩm phải có sự vận động cả về nội dung và hình thức để phù hợp hơn với thị hiếu, thẩm mỹ, nhu cầu của công chúng hiện đại, nhất là công chúng trẻ. Các sản phẩm mới vừa phải bảo đảm yếu tố bản sắc dân tộc, vừa phải phù hợp với người nghe đương đại, để hát xẩm được lan tỏa sâu rộng hơn. Với những tác phẩm kể trên, nhiều người đánh giá các nghệ sĩ đã nỗ lực làm mới, thổi luồng sinh khí mới cho hát xẩm trong xã hội đương đại. Những cách làm mới ấy đi đúng thị hiếu công chúng, giúp xẩm được lan tỏa, thoát khỏi sự cạnh tranh gay gắt từ nhiều loại hình nghệ thuật giải trí khác hiện nay để được tiếp nối, trao truyền./.