Làm sao chặn từ gốc thanh thiếu niên vi phạm pháp luật?

Thực tế này đòi hỏi các cấp, ngành, địa phương tăng cường phối hợp, chuyển mạnh từ xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, ngay tại gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật diễn biến phức tạp

Ngày 14/10 vừa qua, vụ xô xát giữa hai nhóm học sinh lớp 11 tại Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy 1 khiến một học sinh bị thương nặng ở vùng đầu dẫn đến tử vong tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng bạo lực trong thanh thiếu niên. Cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an thành phố) tạm giữ hình sự Đ.P.B (sinh năm 2010, trú tại Tổ dân phố Minh Hoà, phường Nguyễn Đại Năng), học sinh lớp 11, Trung tâm Giáo dục thường xuyên Kinh Môn do liên quan vụ việc.

Trước đó, ngày 22/9, Công an phường Dương Kinh phối hợp đưa N.H.H, sinh năm 2009, trú tại Tổ dân phố Hòa Nghĩa, phường Dương Kinh vào Trường Giáo dưỡng số 2 theo quyết định của Tòa án nhân dân khu vực 6 - Hải Phòng. N.H.H. từng có nhiều hành vi vi phạm pháp luật như trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích và đã được áp dụng biện pháp giáo dục tại phường. Tuy nhiên, trong thời gian chấp hành, H. tiếp tục vi phạm, buộc cơ quan chức năng phải áp dụng biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn.

Ngày 28/8, cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an thành phố) khởi tố 12 bị can vì hành vi gây rối trật tự công cộng liên quan đến việc nhiều nhóm thanh thiếu niên dùng xe mô tô chạy tốc độ cao mang theo kiếm, dao, tuýp sắt, vỏ chai để rượt đuổi nhau trên đường phố thuộc địa bàn phường Lê Thanh Nghị.

Những vụ việc trên cho thấy tính chất đáng lo ngại của tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. Theo Công an thành phố, đến nay, lực lượng chức năng đưa vào diện quản lý 2.511 thanh thiếu niên hư. 9 tháng năm 2026, Công an thành phố điều tra, khám phá 75 vụ với 225 đối tượng chưa thành niên vi phạm pháp luật. Còn theo thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo, năm học 2025 - 2026, toàn thành phố có 2.712 học sinh vi phạm quy định về an toàn giao thông; xảy ra 19 vụ hành hung xuất phát từ mâu thuẫn…

Nguyên nhân do một bộ phận thanh thiếu niên thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, dễ bị kích động, thích thể hiện bản thân, trong khi sự quan tâm, quản lý của gia đình còn hạn chế. Việc tiếp xúc với nội dung độc hại, lối sống lệch chuẩn trên mạng xã hội tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của các em. Trong khi, việc trao đổi thông tin giữa gia đình, nhà trường, chính quyền cơ sở và lực lượng công an chưa thường xuyên. Công tác nắm bắt học sinh bỏ học, có biểu hiện lệch chuẩn, quan hệ với các đối tượng xấu hoặc tham gia hội, nhóm phức tạp trên không gian mạng chưa thực sự chặt chẽ. Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật tại một số nơi còn nặng lý thuyết, thiếu sức hấp dẫn, thuyết phục.

Chủ động phòng ngừa từ cơ sở

Để giải quyết thực trạng này, tổ chức Đoàn đẩy mạnh giáo dục pháp luật, đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên bằng nhiều hình thức phù hợp. Giai đoạn 2021 - 2026, các cấp bộ Đoàn toàn thành phố tổ chức gần 3.000 cuộc tuyên truyền phòng, chống ma túy và các hành vi vi phạm pháp luật, thu hút gần 800.000 lượt đoàn viên, thanh niên; duy trì 257 câu lạc bộ thanh niên phòng, chống tội phạm, ma túy và các mô hình tuổi trẻ với pháp luật. Đáng chú ý, 186 mô hình phiên tòa giả định được tổ chức tại các cơ sở giáo dục, giúp học sinh tiếp cận pháp luật qua tình huống cụ thể. Tại địa bàn dân cư, tổ chức Đoàn phối hợp triển khai 82 mô hình liên kết giữ gìn an ninh trật tự, phòng, chống ma túy, cảm hóa thanh niên, hỗ trợ hoàn lương.

Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên thành phố Dương Thị Hương Giang cho rằng, phòng ngừa vi phạm pháp luật phải bắt đầu bằng việc nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật và khả năng tự bảo vệ của thanh niên. Tổ chức Đoàn chú trọng chuyển từ truyền đạt một chiều sang tăng cường tương tác, trải nghiệm, tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi. Năm 2026, Thành Đoàn phối hợp Công an thành phố, Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng, chống ma túy trong thanh thiếu niên, trong đó chuỗi podcast “Chuyện từ bóng tối” thu hút gần 200.000 lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội. Cách tiếp cận gần gũi, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ góp phần đưa thông điệp phòng ngừa vi phạm pháp luật đến thanh thiếu niên hiệu quả hơn.

Theo đại diện Phòng Cảnh sát hình sự (Công an thành phố), lực lượng Công an cấp xã cần phối hợp nhà trường, chính quyền địa phương rà soát các nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, nhất là trường hợp thường xuyên nghỉ học, bỏ học, không có việc làm ổn định, tụ tập đêm khuya, sử dụng xe độ chế hoặc có biểu hiện mang theo hung khí. Việc rà soát phải gắn với phân công trách nhiệm quản lý, theo dõi, giúp đỡ từng trường hợp, tránh hình thức. Công an thành phố dự kiến tổ chức cho một số thanh thiếu niên thuộc diện cần quan tâm, quản lý, giáo dục tham quan, tìm hiểu môi trường học tập, sinh hoạt, rèn luyện tại Trường Giáo dưỡng số 2 thuộc Cục C10, Bộ Công an, từ đó đánh giá hiệu quả để nhân rộng.

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên, người thất nghiệp ngày 7/10, đồng chí Đỗ Thành Trung, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố đề nghị các sở, ban, ngành, địa phương tiếp cận vấn đề một cách đồng bộ, lấy phòng ngừa xã hội làm nền tảng, chủ động ngăn chặn từ sớm, từ xa, từ cơ sở. Phải chuyển mạnh từ tư duy “xử lý vụ việc” sang “chủ động phòng ngừa” nhằm kiềm chế, triệt tiêu nguy cơ; không “khoán trắng” công tác quản lý, giáo dục thanh thiếu niên cho lực lượng Công an, phát huy đầy đủ trách nhiệm của gia đình, nhà trường, chính quyền và toàn xã hội, tạo môi trường lành mạnh để thanh thiếu niên học tập, trưởng thành.