Lan tỏa, nâng tầm Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc

Lễ hội của niềm tự hào dân tộc

Ngay từ đầu ngã ba An Lĩnh dẫn từ quốc lộ 18 vào đền Kiếp Bạc, xe ra vào nườm nượp. Năm nay đường dẫn vào đền Kiếp Bạc chính thức hoàn thành giúp việc đi lại vào đền thuận tiện hơn. Các bãi gửi xe cũng không còn chỗ trống. Người tay xách lễ, người cầm hoa, gương mặt ai cũng tôn kính, hoan hỉ. Khắp sân đền Kiếp Bạc, hương khói nghi ngút. Người dân thành kính dâng hương tưởng niệm Đức Thánh Trần Hưng Đạo - vị anh hùng dân tộc ba lần đánh tan quân Nguyên Mông.

Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc được tổ chức hằng năm với hai kỳ chính. Tháng giêng là hội chùa Côn Sơn tưởng niệm Trúc Lâm đệ tam tổ Huyền Quang; tháng tám là hội đền Kiếp Bạc tưởng nhớ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Một xuân – một thu, lễ hội vừa trang nghiêm, vừa sôi động, kết nối quá khứ với hiện tại.

Người dân đến với khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ để hành hương, mà còn thắp nén nhang tri ân anh hùng dân tộc. Ông Nguyễn Văn Thịnh, 78 tuổi, người dân phường Trần Hưng Đạo cho biết: “Từ nhỏ, tôi theo cha mẹ đi lễ hội. Ngày nay, người dự hội đông vui hơn, có nhiều du khách bốn phương, nhưng tôi vẫn cảm nhận được hồn cốt của lễ hội xưa. Đứng trước đền Kiếp Bạc, nghe tiếng trống hội vang vọng, tôi như sống lại khí thế cha ông thời trước”.

Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, có lúc bị gián đoạn, nhưng sức sống của lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc chưa bao giờ mất. Hòa bình lập lại, tiếng trống, tiếng chiêng lại rộn ràng, minh chứng cho mạch nguồn truyền thống luôn chảy mạnh mẽ trong lòng dân.

Không chỉ hấp dẫn người Việt, lễ hội còn để lại ấn tượng với du khách quốc tế. Ông James Walker, du khách Anh, nhận xét: “Tôi từng tham dự nhiều lễ hội ở châu Á, nhưng Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc mang đến cảm xúc khác biệt. Tôi thấy rõ sự thành kính trong nghi lễ và niềm tự hào dân tộc của người Việt. Việc di tích vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới càng làm tôi trân trọng hơn.”

Mùa lễ hội năm nay, chị Nguyễn Thu Trang, du khách đến từ thành phố Hồ Chí Minh đưa cả gia đình tham dự. Chị vui vẻ cho biết: “Tôi từng được dự Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc với nhiều nghi lễ truyền thống được phục dựng. Ngoài ra, phần hội cũng giúp du khách có thêm nhiều trải nghiệm, các gian hàng trưng bày giới thiệu sản phẩm đa dạng, hấp dẫn”.

Theo Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, mỗi mùa lễ hội thu hút hàng vạn lượt khách. Riêng lễ hội mùa xuân năm nay, khu di tích đón hơn 6,8 vạn lượt du khách - con số này cũng khẳng định sức hút của di sản này với du khách.

Giữ gìn và phát huy truyền thống

Thành công của lễ hội không chỉ nhờ cộng đồng duy trì, mà còn có sự quan tâm của chính quyền, sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý. Từ nhiều năm nay, Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc được coi là một trong những lễ hội lớn trong nước thực hiện khôi phục phần lễ theo nghi thức cổ truyền, dựa trên sử sách và ký ức dân gian.

Điểm đáng chú ý là vai trò chủ động của cộng đồng, người dân trực tiếp tham gia chuẩn bị lễ vật, rước kiệu, hành lễ. Các nhà nghiên cứu, quản lý định hướng để nghi lễ diễn ra đúng chuẩn mực, tránh thương mại hóa. Nhờ vậy, nhiều nghi lễ trở thành điểm nhấn văn hóa - du lịch, đồng thời giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Theo nhà sử học Dương Trung Quốc: “Thông qua lễ hội, mọi người hiểu hơn về văn hóa, lịch sử dân tộc. Và hơn thế nữa là trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy di sản”.

Điểm đặc biệt của lễ hội là sự linh hoạt trong tổ chức. Những nghi lễ cốt lõi như: lễ khai hội, tế cáo, cầu an, hội quân, hoa đăng… vẫn giữ nguyên, trong khi phần hội được bổ sung nhiều hoạt động mới: nghệ thuật thực cảnh tái hiện màn hội quân, những chiến công hiển hách, ánh sáng nghệ thuật trong đêm hội, triển lãm ảnh di sản... Sự đổi mới này vừa tôn trọng giá trị truyền thống, vừa tạo trải nghiệm mới mẻ đối với du khách. Nhờ kế thừa và đổi mới, lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc có sức hút đặc biệt không chỉ từ tích sử, nhân vật thờ phụng, mà còn từ nghi lễ được phục dựng và nâng tầm.

Để lễ hội bền bỉ, cộng đồng dân cư chính là chủ thể quan trọng nhất. Người dân trực tiếp gánh vác công việc: chuẩn bị lễ vật, rước kiệu, chèo thuyền trong lễ rước nước, gìn giữ bài bản tế lễ. Họ coi đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào, tri ân tiền nhân và khẳng định bản sắc quê hương. Ông Nguyễn Văn Thịnh nhận xét: “Lễ hội ngày càng đông vui, hoành tráng hơn xưa. Điều đáng quý là vẫn giữ sự trang nghiêm, không mất cái hồn cốt. Người già tìm thấy hình ảnh quen thuộc, còn giới trẻ lại hứng thú vì có nhiều điều mới”.

Năm 2012, Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây cũng là thành tố để chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc – trong quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc – được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa thế giới. Ông Lê Duy Mạnh, Phó trưởng Ban Quản lý di tích, cho biết: “Việc được công nhận nâng cao vị thế, thu hút sự quan tâm quốc tế, góp phần khẳng định vị thế của thành phố Hải Phòng cũng như của Việt Nam”.

Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2025 được tổ chức quy mô lớn, gắn với loạt sự kiện chính trị, văn hóa của Hải Phòng. Ngoài phục dựng nguyên bản phần lễ, phần hội còn có nhiều hoạt động tôn vinh giá trị văn hóa. Chủ tịch UBND thành phố Lê Ngọc Châu nhấn mạnh: “Lễ hội mùa Thu Côn Sơn - Kiếp Bạc là hoạt động văn hoá truyền thống mang đậm bản sắc Hải Phòng. Năm nay, lễ hội có nhiều điểm mới, không gian được mở rộng, tiếp nối và kế thừa...”.

Sức sống bền bỉ của Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ đến từ chiều dài lịch sử, từ niềm tin tâm linh hay sự tôn vinh anh hùng dân tộc, mà còn từ sự chung tay của cộng đồng, chính quyền, cơ quan quản lý. Trải qua bao thế kỷ, lễ hội vẫn rộn ràng tiếng trống, đông đảo bước chân trẩy hội, vẫn tràn đầy niềm tự hào dân tộc.