Lan tỏa “nguồn sáng” kịch Lưu Quang Vũ

Vở kịch “Người trong cõi nhớ” qua bản dựng của NSƯT Trịnh Mai Nguyên có nhiều tính thể nghiệm.

Theo NSND Lê Tiến Thọ, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Việt Nam, kịch của Lưu Quang Vũ luôn đề cập đến những vấn đề bức xúc của xã hội, phản ánh các vấn đề thời sự nóng bỏng. Nhưng ông không sao chép đời sống một cách máy móc, đơn thuần, mà ông thao thức, đau đáu với mỗi cuộc đời, xã hội. Dù lấm bụi thời gian, nhưng những vở kịch của Lưu Quang Vũ vẫn còn thấm đẫm tính thời sự với hiện thực xã hội nóng bỏng, đầy sức sống thời đại khi thể hiện tâm tư nguyện vọng, trăn trở về cuộc sống.

Kịch của Lưu Quang Vũ khiến người xem hiện đại được soi mình trong đó, được đối thoại, gợi mở cách giải quyết, được thức tỉnh tinh thần đến mức có thể thay đổi hành vi, nhận thức và lối sống. Đó chính là tài năng và cũng là cái “chất” tạo nên thương hiệu, tên tuổi của Lưu Quang Vũ trong nghệ thuật sân khấu kịch Việt Nam hiện đại. Ông cũng là một trong số ít nhà viết kịch mà kịch bản có thể được dàn dựng trên rất nhiều loại hình sân khấu. Ngoài kịch nói, cải lương, chèo, các loại hình kịch hát đều có thể dàn dựng từ kịch bản của ông.

Lưu Quang Vũ về “cõi nhớ” 35 năm, nhưng tác phẩm của ông còn sống mãi với đời sống nghệ thuật nói chung, sân khấu Việt Nam nói riêng. Ngay lúc này, khi sân khấu đang có ít nhiều dấu hiệu thoái trào bởi sự thưa vắng, tính hấp dẫn của kịch Lưu Quang Vũ đối với những người yêu kịch, xem kịch vẫn gần như nguyên vẹn. Để tri ân, tưởng nhớ ông, thời gian này và tháng 8- 2023, nhiều đơn vị nghệ thuật “sáng đèn” biểu diễn các tác phẩm đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ. Đây còn là hoạt động gìn giữ, lan tỏa những tác phẩm kịch chất lượng của Lưu Quang Vũ tới công chúng thời hiện đại.

NSƯT Xuân Bắc, Giám đốc Nhà hát kịch Việt Nam cho biết, từ ngày 22-7 đến ngày 31-8, tại sân khấu Nhà hát Kịch Việt Nam (Hà Nội) sẽ diễn ra chương trình nghệ thuật “Thói đờiLưu Quang Vũ: Lăng kính, sân khấu và cuộc đời”, với các vở diễn đặc sắc do ông chắp bút, đó là vở “Bệnh sĩ”, “Người tốt nhà số 5”, “Nguồn sáng trong đời” và “Người trong cõi nhớ”.

“Bệnh sĩ” qua diễn xuất tài tình của NSND Việt Thắng và các NSƯT Xuân Bắc, Phú Đôn, Đình Chiến, Dũng Nam... kể về một bức tranh nông thôn Việt Nam thời kì đầu đổi mới. Những ca bệnh thành tích, háo danh dẫn đến thói sĩ diện, rởm đời và cao hơn là căn bệnh dối trá, thiếu trung thực ngày càng lan rộng trong xã hội. Xuyên suốt vở kịch không chỉ có những tình huống dở khóc, dở cười, mà còn là những thông điệp triết lý nhân văn sâu sắc, mang tính dự báo và tính xã hội, được phản ánh một cách chân thực. Vở kịch “Người trong cõi nhớ” lại có lối kết cấu độc đáo khi các nhân vật đồng thời xuất hiện theo các bình diện không gian khác nhau: Những người đang sống và những người đã mất. Người đã mất như chỉ mất đi phần thân xác, còn tư tưởng, ý chí, những khát vọng cao đẹp của họ còn mãi với những người đang sống.

Đối với “Người tốt nhà số 5”, giới chuyên môn đánh giá đây là kịch bản khó dựng, khó diễn. Tác phẩm kể về nhân vật Hiệp và những gia đình chung sống trong một căn nhà. Ngôi nhà chung đó như một xã hội thu nhỏ, mỗi gia đình là một hoàn cảnh khác nhau, phản ánh các mặt của thực tại cuộc sống, của cái tốt và cái xấu luôn bủa vây mỗi chúng ta. Hiệp là người tốt, nhưng anh cô đơn giữa những người chung quanh bởi anh từ chối khi được rủ rê làm điều xấu. Thông điệp của vở diễn là đặt ra câu hỏi: Người tốt có cần không? Người tốt không thể chỉ là khát khao của mỗi cá nhân, mà phải là sự đồng lòng, thấu hiểu trong cả xã hội, thì cái tốt mới tồn tại, lan tỏa.

Với đề tài về y học, “Nguồn sáng trong đời” của ông chứa đựng tính nhân văn sâu sắc và cũng mang tính dự báo đối với các vấn đề xã hội. Vở kịch này kể về cuộc đời của Lê Chí– một họa sĩ mù bị thương bởi chiến tranh. Kim Oanh, vợ Lê Chí đến nhờ bác sĩ Thành– người quen cũ, đang làm chủ một công trình thực nghiệm ghép giác mạc để mong muốn chồng mình được nhìn thấy ánh sáng. Công cuộc đi tìm ánh sáng của vợ chồng Lê Chí– Kim Oanh gặp nhiều khó khăn bởi không ai dễ dàng tình nguyện hiến đi đôi tròng mắt của mình, kể cả những người đã chết. Mãi đến khi Chí gặp Toàn– một kỹ sư xây dựng bị ung thư giai đoạn cuối và mọi chuyện đã thay đổi… “Nguồn sáng trong đời” chạm đến trái tim người xem, lấy đi nhiều nước mắt bởi cảm xúc tin yêu cuộc đời, tin yêu con người hơn.

Nhân dịp này, Nhà hát Tuổi trẻ cũng tổ chức chương trình “Mùa kịch Lưu Quang Vũ” diễn ra trong tháng 7 và 8-2023, giới thiệu những vở diễn hàm chứa các giá trị nghệ thuật, nhân văn, vươn tới những vấn đề nhân sinh và triết học sâu sắc. Các tác phẩm biểu diễn trong “Mùa kịch Lưu Quang Vũ 2023” của Nhà hát Tuổi trẻ gồm: “Ông không phải là bố tôi”, “Ai là thủ phạm”, “Hoa cúc xanh trên đầm lầy” và “Sống mãi tuổi 17”./.