Làng chài cổ giữa lòng di sản

Trải nghiệm nhịp sống làng chài cổ

Nằm cách cảng cá Cát Bà khoảng 2 km về phía đông nam, làng chài Cái Bèo (còn gọi là làng chài Vung O) nằm nép mình giữa vùng lòng chảo xanh ngắt của vịnh Lan Hạ. Đây không chỉ là một trong những làng chài nổi cổ nhất Việt Nam mà còn là di chỉ khảo cổ học biển đảo đặc biệt quan trọng.

Qua các đợt khai quật khảo cổ vào các năm 1972, 1981, 1986 và 2006, các nhà khoa học đã phát hiện hàng nghìn di vật đá, gốm cùng di cốt động vật, thực vật, khẳng định cư dân cổ đã cư trú liên tục tại đây từ khoảng 7.000 - 4.500 năm trước.

Rời bến tàu Cái Bèo, những âm thanh náo nhiệt và khói bụi phố thị dần lùi xa, nhường chỗ cho tiếng sóng vỗ nhẹ vào mạn thuyền và làn gió biển trong lành. Theo hành trình trên mặt nước xanh ngọc bích, làng chài Cái Bèo dần hiện ra với hơn 300 hộ dân sinh sống trong những ngôi nhà bè gỗ bồng bềnh. Các nhà bè được kết nối bằng những nhịp cầu gỗ nhỏ, xen giữa là hệ thống lồng bè nuôi trồng thủy sản được bố trí ngay ngắn, tạo nên khung cảnh làng chài vừa bình dị, vừa đặc trưng của vùng biển đảo.

Đến Cái Bèo, trải nghiệm được nhiều du khách ưa thích nhất là ngồi thuyền gỗ do chính ngư dân địa phương chèo lái hoặc tự tay chèo thuyền kayak len lỏi qua từng ngách nhỏ giữa các bè cá. Nhịp sống nơi đây diễn ra chậm rãi và êm đềm: buổi sáng sớm, người dân bắt đầu công việc thăm lồng bè, kiểm tra con giống. Buổi chiều, ánh nắng vàng nhạt buông xuống mặt vịnh cũng là lúc tiếng trẻ em nô đùa vang vọng trên các hành lang nhà gỗ.

Lần đầu cùng gia đình trải nghiệm chuyến du lịch cuối tuần tại đây, anh Nguyễn Văn Hải, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Gia đình tôi chọn Cái Bèo vì muốn tìm một không gian thực sự thanh bình. Trải nghiệm 1 ngày ở làng chài mang lại cảm giác rất khác biệt: sáng sớm thức dậy giữa không gian tĩnh mịch của biển trời, tự tay cho các lồng cá chim, cá song ăn và nghe ngư dân kể về lịch sử hàng nghìn năm của di chỉ Cái Bèo. Trẻ nhỏ nhà tôi đặc biệt thích thú khi lần đầu được quan sát quy trình nuôi cá lồng bè thực tế”.

Không chỉ cuốn hút bởi vẻ đẹp tự nhiên và bề dày lịch sử, làng chài cổ Cái Bèo còn níu chân du khách bằng ẩm thực biển tươi ngon. Ngay tại các nhà bè, du khách có thể tự tay lựa chọn các loại hải sản được nuôi thả tự nhiên như cá song chấm, cá chim vây vàng, ghẹ xanh, bề bề hay tu hài. Thưởng thức bữa trưa với các món ăn đậm đà như cá song hấp xì dầu, ghẹ hấp sả, tu hài nướng mỡ hành ngay trên mặt nước bồng bềnh mang đến hương vị mặn mòi nguyên bản của biển cả Cát Bà.

Gìn giữ giá trị di sản, phát triển du lịch bền vững

Sự kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên, giá trị lịch sử di sản và nếp sống ngư nghiệp đặc trưng đã tạo nên sản phẩm du lịch sinh thái - văn hóa độc đáo. Những năm gần đây, Cái Bèo trở thành điểm dừng chân không thể thiếu trong lịch trình của các doanh nghiệp lữ hành khai thác tuyến du lịch Vịnh Lan Hạ.

Anh Nguyễn Trường Tiến, Giám đốc Công ty Du lịch và Dịch vụ hàng không Cung Đường Vàng (Golden Route Travel) ở phường Lê Chân đánh giá sản phẩm du lịch trải nghiệm làng chài Cái Bèo có sức hút rất lớn đối với cả du khách trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, du khách mới chỉ dừng lại ở việc trải nghiệm trong ngày do còn thiếu hạ tầng và bè dịch vụ lưu trú.

Sức hút cốt lõi chính là sự hoang sơ, nét sinh hoạt nguyên bản và môi trường nước sinh thái sạch sẽ. Do đó, nếu muốn phát triển du lịch tại đây, việc giữ gìn cảnh quan tự nhiên và phân luồng tàu thuyền văn minh là yếu tố sống còn.

Nhận thức rõ giá trị của di chỉ khảo cổ cũng như tiềm năng du lịch sinh thái, chính quyền địa phương và Ban Quản lý các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà đã triển khai nhiều biện pháp đồng bộ nhằm quản lý, phát triển du lịch theo hướng bền vững. Đặc khu Cát Hải thực hiện đề án sắp xếp, thu gom và giảm số lượng lồng bè nuôi trồng thủy sản, bảo đảm mật độ lưu thông và mỹ quan môi trường; đồng thời ban hành quy chuẩn nghiêm ngặt về vật liệu làm nhà bè thân thiện với môi trường.

Địa phương xác định phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa và bảo vệ môi trường biển. Các lớp tập huấn kỹ năng giao tiếp, phục vụ du lịch cộng đồng được tổ chức cho ngư dân; đồng thời, hướng dẫn người dân kết hợp nuôi trồng thủy sản với nuôi cá cảnh quan phục vụ du khách. Công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường, yêu cầu 100% nhà bè trang bị thùng phân loại rác, không xả rác sinh hoạt trực tiếp xuống biển.

Chương trình vận động người dân tham gia du lịch cộng đồng không chỉ góp phần đa dạng hóa sinh kế, giúp các hộ ngư dân tăng thu nhập từ 5 - 8 triệu đồng/tháng nhờ dịch vụ chèo thuyền, đón khách mà còn khuyến khích mỗi người dân trở thành một “hướng dẫn viên”, đồng thời là người trực tiếp gìn giữ, bảo vệ môi trường biển.

Với sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng cư dân, làng chài cổ Cái Bèo tiếp tục khẳng định sức hút của điểm đến văn hóa - sinh thái đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh Cát Bà xanh, bền vững.