Người dân Hội Am thu hoạch cá giống.
(HPĐT)- Do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, suốt hơn 1 năm qua, nghề nuôi cá giống ở Hội Am, xã Cao Minh (huyện Vĩnh Bảo) điêu đứng vì đầu ra khó khăn. Nhiều hộ không bán được cá giống buộc phải để lại ao nuôi lớn thành cá thịt. Không ít hộ dùng cám gạo để nuôi cá thay vì thức ăn công nghiệp để tiết kiệm chi phí. Thế nhưng, không ai tính đến chuyện bỏ nghề truyền thống ông cha để lại. Họ động viên, đoàn kết, giúp đỡ cùng nhau vượt qua giai đoạn khó khăn trước mắt…
1. Quây quần bên chiếc bàn nước nhỏ dưới lán lợp bằng tôn thấp lè tè tại khu vực ao ương cá giống mênh mông thuộc xiểng Chiều Làng ven sông Hóa, anh Phạm Văn Khởi, ở thôn 9, xã Cao Minh (huyện Vĩnh Bảo) tâm sự về nghề nuôi cá giống của quê hương và quãng thời gian “ba chìm, bảy nổi” của bản thân, gia đình gắn liền với nghề truyền thống cha truyền, con nối. Anh Khởi kể lại, theo lời các bậc cao niên trong làng, xưa kia do đồng đất chiêm trũng nhiều, thay vì cấy lúa, trồng màu, người dân làng Hội Am (gồm thôn 8, 9 và 10 ngày nay) chủ yếu làm nghề nuôi cá thịt. Nguồn cá giống được đánh bắt trong tự nhiên. Sau, nguồn cá giống trong tự nhiên suy giảm, người làm nghề ở làng Hội Am học hỏi kinh nghiệm ở nhiều nơi rồi chuyển sang ương cá giống. Họ nuôi cá bố mẹ cho đẻ, ấp nở thành cá bột, gột chừng 3-5 ngày rồi thả xuống ao ương thành cá giống trong khoảng 1 tháng.
Người làng Hội Am gồng gánh cá giống đi bán cho các hộ nuôi cá thịt khắp trong và ngoài huyện, sang cả các tỉnh Thái Bình, Hải Dương… Mỗi gánh cá giống bằng mấy tạ thóc, cả con lợn nhỡ hay vài sào ruộng trồng bắp cải, su hào. Tiền bán cá giống không những bảo đảm cuộc sống gia đình, mà còn giúp người làm nghề nuôi nấng con cái ăn học thành tài, dựng nhà. Vì thế, trong vùng ai cũng thuộc làu câu ca “giàu nuôi cá, khấm khá nuôi heo…”.
“Năm 2005, anh Khởi bàn với gia đình đấu thầu hơn 2 ha đất bãi. Vụ đầu, dùng toàn bộ số tiền dành dụm cộng thêm vay mượn người thân, bạn bè, chỉ đủ cải tạo 2 ao rộng hơn 4 sào và khu vực gột, ương cá giống. Sau mỗi vụ cá giống, gia đình tôi dùng tiền lãi tái đầu tư cải tạo ao, đầm, đến nay, gia đình anh có khu vực ương nuôi trên toàn bộ diện tích đấu thầu với 9 ao, đầm. Từ ương các loại cá giống truyền thống, đáp ứng nhu cầu của thị trường, gia đình ương thêm cá lăng, cá trê ta, cá chuối hoa và các loại cá cảnh phục vụ dịp Tết ông Công, ông Táo 23 tháng Chạp, nuôi hơn 10 lồng bè cá thịt ven sông Hóa, mỗi năm, gia đình thu được 500-700 triệu tiền lãi. Cùng với gia đình anh Khởi, gia đình anh Độ ở thôn 9 với diện tích ao, đầm hơn 1 ha, anh Thiết ở thôn 10 với diện tích ao đầm gần 1 ha… cũng có được “quả ngọt” từ nghề truyền thống cũng như tư duy nhạy bén thay đổi bắt kịp thị hiếu của thị trường. Không chỉ theo ô-tô tải của thương lái dọc ngang các tỉnh, thành phố ở miền Bắc, miền Trung, cá giống Hội Am đàng hoàng “ngồi máy bay” vươn tới tận các tỉnh miền Tây.
2. Theo các hộ ương cá giống ở làng Hội Am, giai đoạn khó khăn đối với người làm nghề bắt đầu từ đầu năm 2020 khi dịch bệnh COVID-19 bắt đầu lan rộng, ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường. Giao thông khó khăn, thậm chí nhiều lúc bị đình trệ, nhu cầu của thị trường suy giảm, đầu ra cho sản phẩm cá giống Hội Am gặp muôn vàn khó khăn. Trước đây, từ tờ mờ sáng, khắp đường làng, ngõ xóm rộn ràng cảnh xe máy, xe ô-tô thùng chở cá giống tỏa đi khắp nơi. Nay, chỉ lèo tèo dăm bảy xe máy chở cá giống. Còn ô tô thùng, có khi 2-3 ngày không thấy bóng dáng. Không những đầu ra cho cá giống khó khăn, mà nuôi cá thịt cũng trong tình cảnh tương tự.
Trong tình cảnh này, hầu hết người làm nghề ương cá giống ở Hội Am không cho cá đẻ nữa. Với những con cá “trót” ương, họ để lại ao nuôi thành cá thịt và tìm mọi cách giảm chi phí. Như gia đình anh Khởi, trước đây, thuê 6 nhân công phụ giúp với mức thù lao 6 triệu đồng/người/tháng, nay, chỉ còn vợ chồng anh cùng người mẹ già 93 tuổi lo toan chăm sóc hơn 2 ha ao, đầm nuôi cá và hơn 10 lồng bè. Thậm chí thức ăn cho cá cũng cắt giảm.
Khi được hỏi khó khăn có tính đến chuyện chuyển sang nghề khác hay không, anh Khởi cũng như nhiều hộ ương cá giống ở Hội Am quả quyết: “Dù khó khăn đến mấy, chúng tôi cũng không bỏ nghề truyền thống. Chúng tôi tin tưởng, dịch bệnh sẽ sớm qua đi, nghề sẽ hưng thịnh trở lại!”.
3. Trao đổi với phóng viên, Chủ tịch UBND xã Cao Minh Đào Xuân Luân cho biết, các hộ ương cá giống ở Hội Am ít có hợp đồng hay thỏa thuận bao tiêu sản phẩm. Từ trước đến nay, họ chủ yếu đưa đi bán hoặc có mối nhập hàng riêng. Trước khó khăn do dịch bệnh COVID-19 gây ra, một mặt động viên người dân yên tâm giữ nghề truyền thống, mặt khác, UBND xã Cao Minh đề xuất UBND huyện Vĩnh Bảo, thành phố cũng như các cơ quan, đơn vị chức năng liên hệ với các đơn vị phân phối, tiêu thụ tìm đầu ra cho cá giống Hội Am cũng như sớm có cơ chế, chính sách phù hợp, kịp thời hỗ trợ các hộ làm nghề vượt qua giai đoạn khó khăn.
Anh Luân khẳng định: “Chính quyền xã Cao Minh cũng như huyện Vĩnh Bảo, các cơ quan, đơn vị chức năng luôn bên cạnh ủng hộ, giúp đỡ các hộ làm nghề giữ gìn, phát huy nghề truyền thống đem lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần giúp quê hương ngày càng giàu đẹp…”./.
Bài và ảnh: Thái Phan
