Lao động trình độ thấp dễ mất việc

Sản xuất hàng may mặc xuất khẩu tại Tổng công ty May 10. Ảnh: hanoimoi.com.vn

Ông Lê Tiến Trường, Tổng giám đốc Tập đoàn Dệt May ViệtNam(Vinatex) cho biết, sau 10 năm tham gia WTO, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của ViệtNamtăng lên 3,6 lần. Đặc biệt, sau khi có Hiệp định thương mại Việt – Mỹ vào năm 2002, tức trong khoảng thời gian 15 năm, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam tăng lên gấp 10 lần, từ 3 tỷ USD (năm 2002) lên 31 tỷ USD (năm 2017), đạt mức tăng trưởng trên 10,2%/năm.

Theo ông Lê Tiến Trường, giá trị xuất khẩu tăng một phần do việc sử dụng công nghệ 4.0, giúp năng suất lao động tăng và sử dụng ít lao động hơn. Đơn cử, trước đây nhà máy có 3 vạn cọc sợi phải cần tới 450 lao động, nhưng nay chỉ cần tối đa 30 người. Đối với lĩnh vực dệt, trước đây một công nhân có thể chỉ đứng hai máy, nay có thể đứng 8 máy. Xu thế phát triển công nghiệp 4.0 với trình độ tự động hóa, robot hóa cao, internet kết nối vạn vật (IOT) áp dụng vào quá trình sản xuất, lưu thông thì tất yếu lượng lao động cần thiết trên đơn vị sản phẩm giảm mạnh.

Ông Trường cho rằng, không thể phủ nhận khi cách mạng công nghiệp 4.0 đi vào sản xuất đem lại hiệu qua kinh tế, nhưng vấn đề đặt ra là xu hướng công nghệ mới đem lại những thời cơ, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho doanh nghiệp, người lao động. Vậy làm sao bảo đảm hài hòa giữa đòi hỏi tăng năng suất lao động do tự động hóa đem lại và giải quyết việc làm cho số lượng lớn lao động là vấn đề doanh nghiệp quan tâm.

Về vấn đề này, ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho rằng, nguy cơ mất việc làm của người lao động trong ngành dệt may Việt Nam có thể không cao như dự báo trên và mức độ tác động đối với mỗi công đoạn sản xuất khác nhau cũng khác nhau. Với ngành dệt may có tính thời trang cao, có nhiều công đoạn sản xuất, công nghiệp 4.0 khó có thể đồng loạt thay thế lao động. Máy móc chỉ thay đổi được một số công đoạn lặp đi lặp lại trong ngành dệt may, còn đối với ngành thời trang không như vậy.

Ông Thân Đức Việt, Tổng giám đốc Tổng công ty May 10 cho rằng, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 được nói tới nhiều năm nay, nhưng chưa thấy có sự tác động thực sự lớn đối với doanh nghiệp. Máy móc chỉ thay đổi được một số công đoạn lặp đi lặp lại trong ngành dệt may, còn đối với ngành thời trang luôn thay đổi. Theo đó, thay đổi theo mùa, theo nhu cầu tập quán cũng như theo xu thế của nhóm người tiêu dùng. Do vậy, mỗi đơn hàng mỗi kiểu dáng khác nhau thì sẽ rất khó có thể chỉ làm bằng máy móc.

Như vậy, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 có thể không dễ khiến lao động dệt may thất nghiệp, mà nhu cầu tuyển dụng lao động dệt may tiếp tục tăng lên trong thời gian tới. Hiện mối quan tâm hàng đầu của doanh nghiệp ngành may mặc hiện nay là bảo đảm lương ổn định và thu hút được nhiều lao động.

Tuy nhiên, trong tương lai các doanh nghiệp để có thể bắt kịp nhanh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, thực hiện chiến lược phát triển trong tương lai của dệt may. Theo ông Trương Văn Cẩm, cách tốt nhất là tập trung khai thác hiệu quả năng lực sản xuất hiện có để tăng tích lũy. Bên cạnh đó, chuẩn bị nguồn lực cho đổi mới công nghệ. Việc này khác với việc tăng  năng suất thông thường qua sự chuyển đổi đời máy, nâng tốc độ như đã diễn ra trong suốt hơn hay thập niên qua.

Vì thế, những ngành vẫn bị đánh giá là thu nhập thấp có khả năng cải thiện rất nhanh thu nhập của mình và tạo ra ngành dệt may mới mà ở đó thu nhập của người lao động có thể tiệm cận, tương đương với các ngành khác. Đây cũng chính là cơ hội lớn để ngành tiếp tục thu hút được lượng lớn các lao động, phát triển bền vững hơn, tránh được tình trạng biến động lao động.

Khuyến nghị giải pháp đối với các doanh nghiệp dệt may, ông Trương Văn Cẩm cho hay, các doanh nghiệp cần có nhận thức đúng, tìm hiểu kỹ về công nghiệp 4.0, sự tác động của nó đến ngành dệt may bằng cái nhìn thực tế, khách quan phù hợp với đặc điểm của một ngành sản xuất hàng hóa theo xu hướng thời trang, thị hiếu, thời tiết, vùng miền, tôn giáo, sản phẩm nhiều đẳng cấp với giá cả hợp lý.

Công nghiệp 4.0 là công cụ giúp hiện thực hóa những nhu cầu của con người một cách hiệu quả nhất và cũng chỉ ở những công đoạn nhất định. Doanh nghiệp dệt may cần xác định các công việc trong dây chuyền sản xuất, có thể tự động hóa theo phương châm vừa áp dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động vừa quan tâm sử dụng nguồn lao động dồi dào của ViệtNam. Ông Cẩm khuyến nghị.

Còn ông Lê Tiến Trường đề xuất, các ngành chức năng cần có chính sách hỗ trợ cho ngành trong quá trình đầu tư công nghệ cao, thông qua giảm thuế, lãi suất vay vốn ưu đãi dành cho những doanh nghiệp đầu tư để đạt mức xanh, sạch trong sản xuất.

Cùng với đó, theo ông Trường cần có quy hoạch tổng thể đối với ngành dệt may Việt Nam và nên đặt ở địa phương hoặc khu vực nào thuận lợi nhất, để ngành có thể vượt qua thách thức mới, tiếp tục phát triển mạnh, đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu. Bởi khi giữ vững được tốc độ phát triển như những năm qua, ngành dệt may ViệtNamhoàn toàn có thể tăng mức kim ngạch xuất khẩu lên tới 60 tỷ USD vào năm 2030.