Lập hồ sơ Di sản văn hóa - lịch sử chiến thắng Bạch Đằng Giang: Kết nối, phát huy giá trị di sản

Tạo vùng di sản, biến giá trị văn hóa – di sản thành động lực phát triển kinh tế. Trong ảnh: Các nhà khoa học lịch sử trên cả nước về tham quan bãi cọc Đầm Thượng, dấu tích chiến thắng Bạch Đằng Giang (Ảnh chụp trước ngày 27-4-2021). 

Khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa của cả vùng di sản

Nhà sử học, tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Hải Phòng cho biết, chiến trận Bạch Đằng thời nhà Trần năm 1288 diễn ra từ sông Phả Lại, sông Kinh Thầy (tỉnh Hải Dương) đến sông Đá Bạc, sông Bạch Đằng (thành phố Hải Phòng). Hiện nay, hệ thống di sản văn hóa – lịch sử Bạch Đằng Giang gắn thời nhà Trần, từ Đông Triều kéo dài từ núi Yên Tử (tỉnh Quảng Ninh) đến các Khu di tích Bạch Đằng Giang, bãi cọc Cao Quỳ và các đền, miếu… thờ các danh tướng nhà Trần ở Hải Phòng sang các di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, núi Yên Phụ tại tỉnh Hải Dương. Qua đó cho thấy tầm vóc của chiến thắng Bạch Đằng, tạo thành vùng di sản đậm đặc giá trị văn hóa – lịch sử và cảnh quan đẹp cùng vùng Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng. Trước đó, tại các hội thảo khoa học báo cáo kết quả khai quật bãi cọc Cao Quỳ và hội thảo “Bảo tồn và phát huy giá trị Di sản lịch sử - văn hóa trong phát triển bền vững” trong 2 năm 2019 và 2020, các nhà khoa học, lịch sử, khảo cổ học… đều đề nghị thành phố Hải Phòng và các địa phương liên quan nghiên cứu tổng thể toàn bộ chiến trận Bạch Đằng Giang để đánh giá tổng thể trận Bạch Đằng là trận chiến quốc tế, mới đủ sức nặng đối với việc lập hồ sơ trình UNESCO công nhận là di sản thế giới.

Việc đề nghị UNESCO công nhận di sản văn hóa – lịch sử thời Trần gắn chiến thắng Bạch Đằng Giang là di sản thế giới sẽ có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển du lịch, văn hóa của các địa phương. Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hải Phòng) Đỗ Đình Tuân khẳng định, khi đó, giá trị văn hóa – lịch sử thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế của cả vùng. Điều đó có nghĩa là tạo thành các tour du lịch văn hóa, tâm linh liên kết vùng sâu sắc, các địa phương cùng đẩy mạnh khai thác, phát huy giá trị di sản vào phát triển du lịch. Trong đó, lấy trung tâm du lịch văn hóa tâm linh thời Trần là ở khu vực Đông Triều, Yên Tử (tỉnh Quảng Ninh). Song, du khách muốn tìm hiểu đầy đủ giá trị lịch sử nhà Trần phải tìm hiểu trong hệ thống di tích liên quan, nên không thể không đến Hải Phòng, Hải Dương tham quan các di tích tại đây. Việc này, đòi hỏi các địa phương tăng cường phối hợp, bàn luận để cùng phát huy giá trị di sản.

Chủ động phối hợp, liên kết thành công

Thời gian qua, thành phố Hải Phòng thực hiện nhiều dự án kết nối giao thông với các tỉnh Hải Dương, Quảng Ninh, điều đó có ý nghĩa lớn đối với phát huy giá trị văn hóa – lịch sử Bạch Đằng Giang. Cụ thể, thành phố đang sửa chữa, nâng cấp quốc lộ 10, trước đó hoàn thành đường vào bãi cọc Cao Quỳ và lần lượt thực hiện các dự án làm các cầu tạo tuyến đường kết nối với các tỉnh như cầu Dinh, cầu Lại Xuân, cầu Nguyễn Trãi. Đây là chiến lược, tầm nhìn xa không chỉ liên kết vùng về phát triển kinh tế mà còn tạo đà phát triển các tour du lịch văn hóa, tâm linh kết nối các tỉnh Hải Dương, Quảng Ninh. Với giao thông thuận lợi và vị thế ở vùng cửa biển, Hải Phòng sẽ là nơi đón chào du khách sau khi tham quan các di tích ở Quảng Ninh, Hải Dương.

Nhà sử học Đoàn Trường Sơn cho rằng, từ chủ trương liên kết các địa phương Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương về nghiên cứu, lập di sản văn hóa - lịch sử thời Trần gắn chiến thắng Bạch Đằng Giang, hướng tới đề nghị công nhận di sản thế giới. Điều đó đòi hỏi cái tâm, cái tầm của những người hoạch định chính sách, trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cần có tiếng nói của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa... Thành phố Hải Phòng chủ động vào cuộc phối hợp các địa phương để sớm hoàn thiện hồ sơ khoa học Di sản văn hóa - lịch sử chiến thắng Bạch Đằng (Quảng Ninh - Hải Phòng - Hải Dương); đồng thời tập hợp, mời gọi các chuyên gia lịch sử, văn hóa để nghiên cứu đầy đủ, đề xuất, tham mưu thành phố chứng minh và hoàn thiện giá trị lịch sử này. Thực tế, trước đó, vào năm 2020, huyện Thủy Nguyên tổ chức đoàn gồm các nhà sử học trung ương và 2 địa phương Hải Phòng, Hải Dương, khảo sát trên sông từ Phả Lại (Hải Dương) đến ghềnh Cốc, Nam Triệu (huyện Thủy Nguyên), góp phần làm rõ hơn giá trị lịch sử - văn hóa gắn trận chiến Bạch Đằng Giang thời Trần năm 1288.

Đây không phải lần đầu, các địa phương liên kết phát triển văn hóa, du lịch. Năm 2002, thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh tích cực phối hợp lập hồ sơ trình UNESCO công nhận di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà. Tiếp nối liên kết trên, mong rằng, việc lập hồ sơ khoa học Di sản văn hóa - lịch sử chiến thắng Bạch Đằng (Quảng Ninh - Hải Phòng - Hải Dương) sớm được hoàn thiện, trình UNESCO công nhận di sản thế giới, để di sản trở thành động lực phát triển của mỗi địa phương và cả vùng Đông Bắc bộ./.