Kỳ 1: Lãng phí nguồn thu
Hàng nghìn ha đất bãi bồi, mặt nước ven biển bị người dân tự sử dụng nuôi ngao, ngân sách không thu được đồng nào là thực tế trong quản lý, sử dụng đất bãi triều trên địa bàn thành phố, nhiều năm nay. Tình trạng này gây khó khăn trong công tác bảo đảm an ninh trật tự trên vùng biên giới biển của Hải Phòng.
Giá trị kinh tế lớn, nhu cầu sử dụng cao
Theo nghiên cứu của Viện Tài nguyên-Môi trường biển: Hải Phòng hiện có 23.000 ha bãi triều đá nổi và ngập nước rất phong phú về tài nguyên, đa dạng sinh học, có giá trị kinh tế, an ninh quốc phòng. Đặc biệt, khu vực bãi triều cao có nhiều lợi thế xây dựng cảng, khu công nghiệp, khu vui chơi giải trí, dân cư vùng ven biển. Vùng bãi triều ngập nước tập trung nhiều mỏ cát với trữ lượng hàng triệu m3.
Vùng bãi triều, đất ngập nước ven biển còn có nguồn lợi thuỷ sinh phong phú và đa dạng, như cá, tôm, cua, ngao, sò, ốc, rong biển. Những năm gần đây, khu vực bãi triều được nhiều hộ dân khai thác, phát triển nghề nuôi ngao, đem lại nguồn thu lớn cho người dân, giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động. Đồn trưởng Đồn Biên phòng Đồ Sơn thuộc Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Hải Phòng Nguyễn Đức Hạnh cho biết: hoạt động nuôi ngao trên vùng bãi triều mang lại nguồn lợi kinh tế lớn. Chỉ đầu tư 35 nghìn đồng, mua 2000 con ngao giống, sau 18 tháng, cho thu hoạch 2 tạ ngao, trừ chi phí, với giá bán khoảng 10-11 nghìn đồng/kg, người nuôi lãi 2 triệu đồng. Nhận thấy giá trị, nguồn lợi kinh tế mang lại từ quỹ đất này, nên nhu cầu khai thác, sử dụng quỹ đất này gia tăng rất nhanh.
Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Văn Minh thông tin: Hiện nay, nhu cầu sử dụng quỹ đất bãi triều ven biển rất lớn. Chỉ tính trong năm 2016, UBND quận Đồ Sơn nhận được văn bản đề nghị của 2 tổ chức và 7 cá nhân có nhu cầu đầu tư, khai thác, sử dụng quỹ đất này với diện tích đề xuất lên tới 1750 ha. Không riêng Đồ Sơn, tại các quận, huyện có diện tích vùng triều như Kiến Thụy, Tiên Lãng, Cát Hải cũng ghi nhận tình trạng này.
Buông lỏng quản lý
Giá trị kinh tế lớn là thế, nhưng nguồn lợi này bị buông lỏng quản lý trong nhiều năm qua.
Khảo sát của Sở Nông nghiệp-Phát triển nông thôn (PTNT) cho thấy tình trạng tự sử dụng diện tích bãi triều trên biển diễn ra rất phổ biến. Trên địa bàn thành phố hiện có 1560 ha mặt nước biển hiện đang được người dân tự ý sử dụng nuôi ngao, sò hoặc do các xã, phường tự ký hợp đồng cho các hộ dân thuê nhưng không thu nộp thuế phí vào ngân sách thành phố.
Theo báo cáo của Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng (BĐBP) Hải Phòng, trên địa bàn thành phố, hiện có hơn 200 hộ và 1 HTX nuôi thả ngao ở khu vực bãi triều ven biển, trong đó có 96 trường hợp được xã, phường cấp phép, 106 trường hợp tự khoanh vùng diện tích bãi triều để nuôi ngao. Huyện Cát Hải có 34 hộ nuôi ngao không phép; khu vực Đoàn Xá (Kiến Thụy) 45 trường hợp nuôi ngao không phép, xã Vinh Quang (Tiên Lãng) có 7 hộ không phép,....Một số hộ dân sau khi tự cắm cọc, nhận phần diện tích, tự chuyển nhượng cho nhiều người địa phương khác đến thuê.
Chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy Bùi Đức Thảo cho biết: Do chưa có quy hoạch nên chính quyền địa phương chưa thể cấp phép cũng như không thu được bất cứ khoản tiền nào từ các hộ nuôi ngao. Trong khi đó, các hộ nuôi ngao tha hồ cắm cọc chiếm bãi thả ngao, ít 1-2 ha, nhiều lên tới hàng chục ha.
Tương tự, quận Đồ Sơn có hàng chục hộ dân thả ngao ở vùng bãi triều với diện tích hàng trăm ha. Ngân sách của quận cũng không thu được đồng nào từ việc cho thuê mặt nước nuôi ngao. Theo Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Xuân Minh: trên địa bàn quận có 7 hộ nuôi ngao với 11 chòi nuôi, trong đó khu vực đê biển 1 có 1 hộ, đê biển 2 có 6 hộ. Việc ký hợp đồng cho thuê và xác lập đơn giá thuê hoàn toàn do các phường tự định giá. Việc chính quyền cấp xã, phường ký hợp đồng cho thuê mặt nước là trái thẩm quyền, gây thất thu ngân sách.
Giá thuê mặt nước không cố định, theo Quyết định 1776/QĐ-UBND ngày 15-8-2014 của UBND thành phố quy định giá thuê đất, mặt nước trên địa bàn Hải Phòng là 7,5 triệu đồng/ha. Với 1560 ha đất mặt nước đang được hộ dân tự sử dụng và các phường tự cho thuê, ngân sách thành phố thất thu khoảng 11,7 tỷ đồng/năm, con số không nhỏ.
Tranh chấp quyền lợi, mất an ninh trật tự
Trước tình trạng “mạnh ai nấy làm” không có sự quản lý của các cấp, ngành, không có phân định ranh giới sử dụng rõ ràng, tại vùng triều trên địa bàn thành phố thường xuyên xảy ra mất trật tự do người dân mâu thuẫn, tranh giành diện tích nuôi ngao, giữa các hộ nuôi ngao với khai thác cát, hộ nuôi ngao và hộ đánh bắt hải sản.
Ngày 25-5-2017, tại khu vực cửa sông Văn Úc, xảy ra tranh chấp giữa tàu khai thác cát với một số hộ nuôi ngao. Để xua đuổi tàu khai thác cát, một số hộ nuôi ngao tẩm xăng vào chăn dọa đốt tàu. Rất may, Đồn biên phòng Đoàn Xá và Công an huyện Kiến Thuỵ có mặt, xử lý kịp thời. Mới đây, tại khu vực bãi triều Trương Bùi (huyện Cát Hải) xảy ra mâu thuẫn, xung đột giữa hộ ông Đỗ Mạnh Tuyển, xã Văn Phong (Cát Hải) với một số ngư dân xã Hoàng Châu cùng huyện. Nguyên do, ông Tuyển tự đầu tư nuôi thả ngao ở khu vực này làm thu hẹp vùng khai thác, đánh bắt hải sản của người dân. Đây chỉ 2 trong số nhiều vụ việc mâu thuẫn phát sinh việc tranh chấp diện tích mặt nước biển xảy ra gần đây.
Thống kê của lực lượng chức năng cho thấy, từ năm 2015 đến nay, có 15 vụ gây mất an ninh trật tự ở các khu vực bãi triều ở phường Tràng Cát (Hải An); xã Đại Hợp (Kiến Thụy); phường Bàng La (Đồ Sơn) và xã Quang Vinh (Tiên Lãng),...Trong đó, cơ quan chức năng xử lý hình sự 3 vụ với 13 đối tượng và xử phạt vi phạm hành chính nhiều vụ. Nguyên nhân xuất phát từ việc tranh chấp diện tích vùng triều giữa các hộ nuôi ngao; giữa người nuôi ngao với doanh nghiệp khai thác cát; giữa hộ nuôi ngao với ngư dân khai thác thuỷ sản. Nếu tình trạng này không sớm có biện pháp khắc phục, giải quyết hiệu quả, sẽ ảnh hưởng an ninh trật tự vùng biên giới biển Hải Phòng.
Kỳ 2: Phân định địa giới quản lý không rõ ràng
Tình trạng người dân “nhảy dù”, “cát cứ” đất bãi triều nuôi ngao, rồi mâu thuẫn, tranh giành diện tích kéo dài nhiều năm qua. Song việc xử lý, ngăn chặn các sai phạm không hiệu quả. Thành phố cũng chưa kịp thời triển khai, xây dựng cơ chế quản lý, quy định về thẩm quyền giao, cho thuê quỹ đất này.
 |
Tình trạng người dân “nhảy dù” lấn chiếm bãi triều nuôi ngao diễn ra phổ biến, trong đó có địa bàn Kiến Thụy. Ảnh: Duy Lân |
Quá chậm trễ quy hoạch sử dụng đất bãi triều
Nghị định 51/2014/NĐ-CP quy định việc giao các khu vực biển nhất định cho tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên biển phải căn cứ theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng biển được cấp có thẩm quyền phê duyệt; trường hợp chưa có quy hoạch, kế hoạch sử dụng biển, việc giao khu vực biển phải căn cứ vào quy hoạch ngành, địa phương được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Thực tế quỹ đất bãi triền ven biển cho thấy, khu vực có mỏ cát đều nằm ở những vị trí ngư trường khai thác thuỷ sản, thuận lợi nuôi trồng thuỷ sản. Muốn khai thác cát thì không thể nuôi ngao, nếu nuôi ngao sẽ ảnh hưởng đến ngư trường đánh bắt tự nhiên. Do đó, cần có sự đánh giá, quy hoạch sử dụng đồng bộ đối với diện tích đất bãi triều ven biển. Tuy nhiên hiện nay, trên địa bàn thành phố, loại hình đất này vẫn chưa được tiến hành đo đạc, xác định diện tích, ranh giới trên các bản đồ địa chính. Nếu có cũng chỉ là các loại bản đồ nhỏ, không thể dùng cho việc quy hoạch và quản lý quy hoạch. Mặt khác, công tác lập quy hoạch sử dụng đối với loại đất này cũng chưa đồng bộ, chủ yếu mới được đề cập một phần trong các quy hoạch chuyên ngành hoặc trong các dự án chi tiết. Thành phố chưa quy hoạch tổng thể, quy hoạch phân phối tài nguyên cho các mục đích phát triển khác nhau ở phần diện tích này.
Mặt khác, việc phân định ranh giới quản lý theo đơn vị hành chính quận, huyện chưa được cụ thể. Hiện có thực trạng, các quận, huyện, xã, phường có địa giới hành chính giáp ranh nhau ở khu vực mặt nước như sông, lạch, cửa biển đều chưa phân địa giới hành chính rõ ràng. Chi cục trưởng Chi cục Biển và Hải đảo Nguyễn Văn Cấn cho biết: theo Luật Tài nguyên, môi trường biển, vùng triều được tính từ đường bờ biển ra đến độ sâu 6m khi thủy triều kiệt. Mốc giới 6m khi thuỷ triều kiệt vẫn chưa được xác định rõ ràng, ranh giới trên vùng ven biển giữa các quận, huyện có biển, chưa được thiết lập cụ thể. Được biết, từ năm 2013, UBND thành phố giao Sở Nội vụ tiến hành rà soát, tham mưu thành phố về việc phân giới cắm mốc địa giới hành chính trên khu vực mặt nước. Nhưng nhiều năm đã qua vẫn chưa thực hiện được.
Thẩm quyền quản lý của địa phương không rõ ràng
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là căn cứ để các quận, huyện tổ chức việc giao cho thuê đất vùng triều. Tuy nhiên, do thành phố chưa thiết lập được quy hoạch sử dụng đất vùng triều, nên các quận, huyện không thể thực hiện việc thuê, giao đất. Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Xuân Minh phản ánh: Hiện nay, quận chưa có quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất mặt nước ven biển do đó, việc ký hợp đồng cho thuê và xác lập đơn giá thuê hoàn toàn mang tính tự phát.
Tương tự, Phó chủ tịch UBND huyện Kiến Thuỵ Phạm Phú Xuất cho biết: Theo bản đồ địa giới hành chính của huyện được lập theo Chỉ thị 364 của Hội đồng Bộ trưởng ngày 6-11-1991, về việc giải quyết tranh chấp đất đai liên quan địa giới hành chính khu vực bãi nuôi ngao và khu vực quy hoạch khai thác cát không thuộc địa giới hành chính của huyện. Do đó, huyện chưa rõ thẩm quyền trách nhiệm của mình trong việc quản lý phần diện tích bãi triều. Cùng với đó, trong phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất của thành phố cho huyện chưa có diện tích đất bãi bồi ven biển, đất có mặt nước ven biển. Vì vậy, quy hoạch sử dụng đất hiện tại của huyện chưa thể hiện diện tích 2 loại đất này. Huyện không có cơ sở pháp lý cho thuê theo quy định. Từ năm 2012, UBND huyện Kiến Thụy tổ chức kiểm tra, khảo sát, xây dựng dự án mở rộng diện tích nuôi ngao, trên địa bàn huyện. Nhưng đến nay, chủ trương này chưa thể thực hiện.
Tương tự như quận Đồ Sơn và huyện Kiến Thụy, vì chưa có quy hoạch quản lý, sử dụng quỹ đất này nên các quận, huyện khác cũng chưa thể cấp phép khai thác, sử dụng.
Cơ chế phối hợp còn lỏng lẻo
Chi cục trưởng Chi cục Biển và Hải đảo (Sở Tài nguyên-môi trường) Nguyễn Văn Cấn cho biết: vùng đất bãi triều được chi phối bởi nhiều luật như Luật Đất đai, Luật Tài nguyên, môi trường biển, Luật Thuỷ sản,…Hiện có nhiều ngành, nhiều đơn vị cùng tham gia quản lý quỹ đất này từ chính quyền địa phương đến các ngành Tài nguyên-môi trường, Nông nghiệp-PTNT, Bộ đội biên phòng, cảng vụ, Công an… Mỗi cơ quan quản lý chỉ có thẩm quyền, chức năng và nhiệm vụ trong phạm vi nhất định. Việc cấp phép khai thác cát vùng triều hay giao, cho thuê đất vùng triều thuộc thẩm quyền của thành phố và các quận, huyện. Bộ đội biên phòng, Công an thành phố có nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự, xử lý vi phạm,…Do đó, nếu mỗi cơ quan, lực lượng chỉ thực hiện phần chức trách, nhiệm vụ của mình mà không có sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả quản lý, giữ gìn bảo đảm an ninh trật tự không cao.
Dẫn chứng cụ thể cho tình trạng này là vụ việc tháng 7-2016, Đồn Biên phòng Tràng Cát tiếp nhận đơn trình báo của Công ty TNHH kinh doanh khai thác vật liệu xây dựng Sao Đỏ về việc xã viên của HTX dịch vụ sản xuất và nuôi trồng thủy sản Đồ Sơn cắm cọc, dựng chòi nuôi ngao trên diện tích khoảng 100ha mặt nước thuộc khu vực được cấp phép khai thác cát của công ty. Kết quả điều tra, xác minh của Bộ Chỉ huy BĐBP Hải Phòng cho thấy, HTX dịch vụ sản xuất và nuôi trồng thủy sản Đồ Sơn sử dụng mặt nước biển để nuôi trồng thủy sản mà chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Bộ Chỉ huy BĐBP Hải Phòng hoàn chỉnh hồ sơ và bàn giao vụ việc quận Hải An giải quyết theo thẩm quyền. Song đến nay, sau hơn 1 năm, tranh chấp diện tích mặt nước biển giữa 2 đơn vị trên vẫn chưa giải quyết dứt điểm. Theo Phó chỉ huy trưởng BĐBP Hải Phòng Nguyễn Minh Quang: BĐBP chỉ có thẩm quyền, chức năng bảo vệ an ninh trật tự trên biển chứ không quản lý hoạt động khai thác cát. Việc quản lý, giám sát hoạt động này là của cơ quan chuyên ngành và chính quyền địa phương. Sở Tài nguyên-Môi trường cho rằng việc giám sát hoạt động khai thác là của địa phương. Quận Hải An lập luận khu vực mặt biển cửa Đình Vũ không thuộc ranh giới quản lý của mình nên không thể giám sát được. Sự việc này phản ánh công tác quản lý vùng đất bãi triều hiện nay thiếu sự phối hợp giữa ngành, đơn vị liên quan, dẫn đến hiệu quả thấp.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có sự quản lý tổng hợp thống nhất đối với vùng bãi triều; đồng thời có sự phân công, phân nhiệm cụ thể đối với ngành, đơn vị chức năng.
Kỳ 3: Thiết lập kỷ cương trong quản lý và sử dụng
Để thiết lập trật tự, nâng cao hiệu quả kinh tế khai thác, sử dụng quỹ đất vùng triều, UBND thành phố khẩn trương triển khai các giải pháp tích cực, tạo hành lang pháp lý cho công tác quản lý của chính quyền địa phương.
Thiết lập ranh giới biển
Để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân có các hoạt động sản xuất, kinh doanh tại các khu vực biên giới biển, UBND thành phố đã ban hành kế hoạch về việc cắm biển báo khu vực biên giới biển trên địa bàn thành phố. Trong tháng 4- 2017, UBND thành phố phối hợp Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Hải Phòng thực hiện xong việc khảo sát vị trí cắm biển báo khu vực biên giới biển. Dự kiến, trong tháng 8-2017, việc cắm biển báo khu vực biên giới biển hoàn thành.
Ngoài biển báo khu vực biên giới biển, cũng sẽ có hệ thống biển báo khu vực hạn chế, khu vực cấm các hoạt động trong khu vực biên giới biển. Trên cơ sở biên giới biển được xác định, các cơ quan chức năng như Cục Hàng hải, Tổng cục Thủy sản, UBND các xã phường, thị trấn, quận, huyện sẽ xác định các khu vực neo đậu tàu thuyền, vùng đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản, khu vực khai thác tài nguyên khoáng sản cho người dân, doanh nghiệp được biết.
Cụ thể hoá chính sách giao, cho thuê mặt nước biển
Nhằm chấn chỉnh công tác quản lý nhà nước về đất đai và nâng cao hiệu quả việc giao đất, cho thuê đất, sử dụng đất bãi triều ven biển, ngày 12-6-2017, UBND thành phố có quyết định 1478/QĐ-UBND về việc tạm giao quản lý hành chính trên biển giữa các quận, huyện ven biển trên địa bàn thành phố.
Mới đây, đồng chí Phạm Văn Hà, Phó chủ tịch UBND thành phố làm việc với các ngành, địa phương liên quan về việc triển khai thực hiện quyết định này. Phó chủ tịch yêu cầu trước ngày 20-8, Sở Tài nguyên-Môi trường phối hợp Sở Nội vụ hoàn thành việc xác định mốc giới, tổ chức hiệp thương phận định ranh giới, bàn giao cho địa phương quản lý. Việc xác định mốc giới chú ý đến địa vật có tính lịch sử; đồng thời bảo đảm thuận lợi cho công tác quản lý. Song song với việc trên, trước 25-8, Sở Nội vụ hoàn thành xây dựng quy chế quản lý hành chính trên khu vực biển. Các địa phương bám sát mốc giới được giao lập quy hoạch chi tiết 1/500, phận định rõ khu vực nuôi ngao và khai thác cát. Theo đó, huyện Kiến Thuỵ được chọn làm điểm thực hiện Quyết định 1478/QĐ-UBND. Cùng với đó, trước ngày 15-8, UBND thành phố ban hành quy chế giao, cho thuê mặt nước khu vực cửa sông, ven biển. Quy chế quy định rõ phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; những hành vi bị cấm; thẩm quyền giao, cho thuê, thu hồi quyền sử dụng bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thủy sản; hạn mức diện tích và thời hạn giao... Đồng thời, giao trách nhiệm cụ thể các cơ quan, đơn vị quản lý bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thuỷ sản.
Việc thực hiện quyết định của UBND thành phố tạo hành lang pháp lý quan trọng để phân định rõ, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, cấp phép sử dụng mặt nước biển của các địa phương. Đồng thời rõ trách nhiệm trong việc giữ gìn bảo đảm an ninh trật, môi trường vùng ven biển thành phố.
Nâng cao trách nhiệm phối hợp bảo đảm an ninh trật tự
Bên cạnh đó, các ngành liên quan, lực lượng chức năng BĐBP Hải Phòng, Công an thành phố và các quận, huyện tăng cường phối hợp, giữ gìn an ninh trật tự ở khu vực này.
Để bảo đảm an ninh trật tự trên vùng biên giới biển, bãi triều trên biển, Bộ Chỉ huy BĐBP Hải Phòng cử các tổ công tác phối hợp với các đồn biên phòng địa phương có vùng triều như Tràng Cát, Đồ Sơn, Đoàn Xá, Vinh Quang,… tăng cường công tác nắm tình hình, tuần tra, kiểm soát, phát hiện kịp thời các hoạt động nuôi thả ngao trái phép. Đồng thời, các cơ quan chức năng tham mưu chính quyền các xã, quận, huyện và thành phố để chỉ đạo giải quyết các vụ việc tranh chấp kịp thời, không để xảy ra điểm nóng. Bộ Chỉ huy BĐBP thành phố xây dựng kế hoạch và triển khai công tác điều tra cơ bản tổng thể về hoạt động nuôi thả ngao trên khu vực biên giới biển, nhanh chóng ổn định tình hình an ninh trật tự ở địa bàn; phối hợp Công an thành phố cử lực lượng nắm tình hình, tuần tra, kiểm soát, phát hiện kịp thời các hoạt động vi phạm quy định quản lý. Thành phố quan tâm hỗ trợ điều kiện vật chất phục vụ hoạt động kiểm tra, tuần tra trên biển của lực lượng chức năng, bảo đảm hoạt động hiệu quả hơn.
Những động thái kiên quyết của các cấp chính quyền và lực lượng chức năng trong việc kiểm tra, xử lý vi phạm, cùng với sự vào cuộc tích cực của thành phố, và các cấp, ngành trong việc thiết lập cơ chế quản lý vùng đất bãi triều ven biển, quỹ đất lớn, giàu tiềm năng này sẽ được khai thác hiệu quả cao, bền vững, mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho thành phố và người dân.
Nguyên Mai
