Lấy ý kiến sửa đổi Luật Hải quan 2014

Qua hơn 10 năm triển khai thực hiện Luật Hải quan năm 2014, ngành hải quan đã đạt được nhiều kết quả tích cực và luôn là đơn vị tiên phong trong công tác cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số. Hệ thống quản lý đã dịch chuyển mạnh mẽ từ phương thức tiếp nhận hồ sơ giấy truyền thống sang tự động hóa toàn diện hầu hết các quy trình nghiệp vụ cốt lõi. Nhờ ứng dụng công nghệ, thời gian thông quan đối với các lô hàng thuộc luồng xanh hiện nay đã được rút ngắn tối đa và chỉ còn tính bằng giây.

Đồng thời, tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa cũng ghi nhận mức giảm sâu từ gần 10% trước đây xuống chỉ còn khoảng 2,65% trong năm vừa qua, mặc dù số lượng tờ khai xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ qua từng năm. Các giải pháp hiện đại như cơ chế một cửa quốc gia, thông quan tự động, nộp thuế liên tục 24/7 và giám sát bằng khóa định vị điện tử đã trở thành nền tảng vận hành quen thuộc, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động thương mại hằng ngày của doanh nghiệp.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả, Luật Hải quan năm 2014 sau 12 năm áp dụng đã bộc lộ những hạn chế nhất định trước sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế. Hành lang pháp lý cũ vốn được xây dựng dựa trên tư duy kiểm soát trực tiếp tại biên giới và nặng về thủ tục giấy tờ, dễ tạo ra những rào cản vô hình làm gia tăng chi phí thời gian cũng như chi phí cơ hội cho các đơn vị kinh doanh.

Để khắc phục triệt để tình trạng này, dự thảo luật mới dự kiến sẽ tiến hành sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ 42 điều, bổ sung thêm 4 điều mới nhằm thể chế hóa các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị: Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới, nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 68-NQ/TW về thúc đẩy kinh tế tư nhân.

Tinh thần xuyên suốt của đợt sửa đổi lần này là dịch chuyển hoàn toàn sang phương thức phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm để tối ưu hóa chi phí tuân thủ pháp luật. Phương thức kiểm tra sẽ chuyển mạnh từ hình thức kiểm tra trước sang kiểm tra sau thông quan dựa trên cơ sở phân tích và đánh giá mức độ rủi ro mang tính hệ thống. Để thực hiện nghiêm túc chủ trương tinh gọn bộ máy và tăng cường phân cấp thẩm quyền, Ban soạn thảo đã kiên quyết loại bỏ các quy định ràng buộc mang tính trung gian.

Thẩm quyền quyết định cụ thể về tổ chức, nhiệm vụ và hoạt động của cơ quan hải quan các cấp sẽ được chuyển giao toàn bộ từ Chính phủ sang Bộ Tài chính để chủ động điều hành sát với thực tiễn. Cơ chế này giúp loại bỏ các thủ tục hành chính phiền hà, đẩy nhanh tốc độ phản ứng chính sách trước những biến động phức tạp của thị trường tài chính và thương mại quốc tế.

Dự thảo luật mới tập trung rà soát và hoàn thiện các quy định liên quan đến hệ thống hải quan số, chuẩn hóa hồ sơ dưới dạng dữ liệu điện tử, quản lý hàng hóa giao dịch qua các kênh thương mại điện tử, cùng các vấn đề về đại lý làm thủ tục và bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa quá cảnh. Tất cả các điều chỉnh này đều hướng tới việc hiện thực hóa thước đo chiến lược của Chính phủ là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian, 30% chi phí tuân thủ và 30% các điều kiện kinh doanh cho doanh nghiệp.

Cơ quan soạn thảo cam kết sẽ nghiêm túc nghiên cứu và tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp hợp lý từ các hiệp hội ngành hàng nhằm bảo đảm văn bản pháp lý đạt tính minh bạch và định lượng rõ ràng nhất. Việc phân loại chính xác mức độ rủi ro hệ thống và thúc đẩy tinh thần tự nguyện tuân thủ pháp luật của người khai hải quan không chỉ giúp đơn giản hóa quy trình mà còn góp phần biến các nghĩa vụ pháp lý thành lợi thế cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.