Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn: Di sản văn hóa phi vật thể độc đáo miền cửa biển

Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn hay còn gọi là đấu ngưu bắt đầu từmồng 1 đến 15 tháng 8 âm lịch hằng năm. Thời gian tổ chức lễ hội thường có mưanên dân gian có câu ca: Tháng Tám Đồ Sơn chọi trâu/ Chớ có đi đâu, không mưathì bão.

Ngược dòng thời gian, Lễhội chọi trâu Đồ Sơn ra đời cách đây gần 1.000 năm. Trải qua nhiều thăng trầm củalịch sử, lễ hội chọi trâu dần mai một và chỉ được tổ chức ở quy mô nhỏ với vài“ông” trâu. Phải đến năm 1990, Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn mới được khôiphục.

Nhận thấy Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn vừa thể hiện bản sắc và giá trị độcđáo của văn hóa truyền thống, vừa thể hiện tinh thần thượng võ của người dân miềnbiển Hải Phòng, năm 1991, Báo Hải Phòng chính thức chung tay cùng thị xã Đồ Sơn(nay là quận Đồ Sơn) tổ chức lễ hội và trao giải. Kể từ ngày đó, Lễ hội chọitrâu Đồ Sơn có thêm tên gọi “Tranh giải Báo Hải Phòng”.

Để lễ hội chọi trâu lan tỏakhắp cả nước, vươn tầm quốc gia, Báo Hải Phòng với vai trò là Ban tổ chức lễ hộiđã mời gọi các cơ quan báo chí thuộc hệ thống báo Đảng địa phương tuyên truyềncho lễ hội. Thông qua đó, Báo Hải Phòng và các cơ quan báo chí kêu gọi các nhàtài trợ, tặng các phần quà trong khuôn khổ của lễ hội.

Từ lâu, lễ hội chọi trâu nổi tiếng bởi những kháp đấu nảy lửa giữa các"ông trâu". Tuy vậy, lễ hội này còn có nhiều phần nghi lễ trang trọng,mang nét đặc trưng của vùng cửa biển Đồ Sơn.

Theo ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó chủ tịch UBND quận Đồ Sơn, Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn năm 2024, sau 35 năm khôi phục và phát triển, Lễ hội Chọi trâu truyền thống Đồ Sơn vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống với 2 phần.

Phần Lễ với những nghi lễtrang trọng, thấm đẫm văn hóa tâm linh của người Đồ Sơn như: Lễ dâng hương, thượngcờ khai Hội diễn ra ngày 1-8 âm lịch tại Đền Nghè và Đền Nam Hải Thần Vương thuộcphường Vạn Hương. Nghi lễ thượng cờ khai hội mở đầu cho vòng chung kết lễ hộiChọi trâu truyền thống Đồ Sơn với mong muốn một mùa lễ hội có thời tiết thuận hoà,các kháp đấu diễn ra an toàn, sôi nổi, hấp dẫn. Các đình làng - nơi cótrâu chọi cũng đồng loạt tổ chức nghi lễ dâng hương thượng cờ khai hội.

Tiếp đó là Lễ rước nước diễn ra trang trọng với các nghi lễ như: diễnvăn khai lễ, khởi trống, trình lễ của Ban tổ chức và dâng lễ của nhân dân và chủtrâu.

Sau lễ khai mạc là nghi thức rước nước. Đoàn rước nước của 6 phường trên địa bàn quận Đồ Sơn với long đình, bát biểu, trống chiêng cờ hội xin nước từ nguồn nước linh thiêng, tinh khiết tại đền Nghè, đựng trong bình gốm, đặt lên kiệu và được trai tráng khiêng về làm lễ tại đình các phường.

Ngoài ra, còn các nghi lễkhác lần lượt diễn ra như: Lễ Thần linh, Lễ hiến sinh, Lễ tế Thần… Cuối cùng làLễ Tống Thần tại Đền Nghè, tiễn các thần linh sau một mùa lễ hội thành công vàkhép lại lễ hội chọi trâu.

Lễ hội năm 2024 có 16 trâu, mỗi phường 2 trâu và 4 chủ trâu đạt giải Nhất,Nhì, đồng giải Ba năm 2023 mỗi người được đăng ký tham gia 1 trâu. Những trâutham gia lễ hội được chọn lựa và huấn luyện kỹ lưỡng, thể hiện sức mạnh và sựdũng mãnh. Trâu thi đấu là trâu đực, khỏe mạnh, có khảnăng chịu đòn tốt. Trâu tốt sẽ có da đồng, lông móc, hàm đen, khoangbốn khoáy, lông cứng và dày để tránh nắng. Sừng trâu đen như mun, sừng trâuvênh lên như hai cánh cung, đặc biệt là những con trâu lưng càng dày, càng phẳng,ức rộng, cổ tròn dài thì càng được đánh giá là trâu tốt...

Trong thời gian thực hiệncác nghi lễ trên, nhằm đánh giá chất lượng, bảo đảm mức độ an toàn của trâu chọitheo tiêu chí của Quy chế tổ chức Lễ hội, tránh các trường hợp đáng tiếc có thểxảy ra, Ban tổ chức Lễ hội quận tổ chức 3 đợt kiểm tra trâu. Quá trình kiểmtra, phường có trâu không đủ tiêu chí tham gia Lễ hội phải có phương án thay thếnhằm bảo đảm đủ số lượng, chất lượng trâu tham gia Lễ hội.

Song song với việc kiểmtra, Ban tổ chức Lễ hội yêu cầu các phường phải thường xuyên giám sát các trâutham gia. Khi phát hiện trâu có biểu hiện hung dữ, tấn công người phải cươngquyết loại khỏi danh sách trâu tham gia; chủ động phương án thay thế. Chủ tịchUBND các phường chịu trách nhiệm nếu trâu của phường mình có biểu hiện gây mấtan toàn nhưng vẫn đăng ký tham gia lễ hội…

Anh Lưu Đình Nam, phường VạnHương (quận Đồ Sơn) có trâu giành chức vô địch trong kỳ lễ hội năm 2023, chủ củatrâu số 15 năm 2024 chia sẻ: "Năm nay, rất khó để dự đoán chính xác trâu nào đoạtvị trí thứ nhất vì các trâu ngang sức, cân tài. Tôi cũng như các chủ trâu khácđều mong muốn trâu của mình ngày lâm trận thắng lợi, mang lại niềm vui cho dònghọ và cầu mong một năm bà con đi biển được mưa thuận, gió hòa, bội thu tôm cá,mùa màng tốt tươi."

Sau phần nghi lễ, phần Hội là một trong những nội dung hấp dẫn, được nhiềungười chờ đợi nhất với các kháp đấu giữa 16 trâu. Khác với mọi năm, năm nay, quậnĐồ Sơn phải lùi thời gian tổ chức phần Hội đến ngày 21-9 (tức ngày 19-8 âm lịch)do sự đổ bộ của cơn bão số 3 (siêu bão Yagi) gây thiệt hại nặng nề trên địa bànquận.

Tuy nhiên, siêu bão khôngthể “cuốn trôi” niềm đam mê bất tận của người dân với lễ hội chọi trâu truyềnthống địa phương. Đơn cử 3 ngày sau khi bão tan, “ông trâu” số 06 của chủ trâuLương Duy Khắc, phường Ngọc Xuyên vẫn thực hiện đầy đủ nghi thức trình làng.

Phần hội sẽ diễn ra với các hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc. Mỗi khápđấu diễn ra quyết liệt, căng thẳng, hấp dẫn cho đến khi có một trâubỏ chạy hoặc bị thua. Những "ông" trâu sẽ có người che lọng vàmúa cờ hai bên. Trâu chiến thắng sẽ tiếp tục thi đấu với các trâukhác đến khi tìm ra trâu vô địch. Trâu vô địch sẽ được tôn vinh là "trâuhoàng" và được cúng dường cho các vị thần.

Điểm mới của Lễ hội chọitrâu truyền thống Đồ Sơn năm 2024 là hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp bảotồn và phát huy giá trị của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn - Di sản văn hóa phi vật thểquốc gia” được tổ chức vào tháng 8 vừa qua. Trước đó, Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơnđược Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012.

Việc tổ chức lễ hội khôngchỉ bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho các thế hệ hôm nay và maisau, mà còn giữ vai trò tích cực quảng bá hình ảnh du lịch Đồ Sơn - Điểm đến bốnmùa, với đích đến ngành “công nghiệp không khói” nơi đây phát triển tương xứngvới tiềm năng to lớn. Qua đó, góp phần tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triểnkinh tế - xã hội địa phương.