Lễ hội truyền thống đình Trịnh Xuyên (xã Vĩnh Lại, Hải Phòng) năm nay được tổ chức trang trọng, tái hiện hào khí thời Trần và tri ân công đức Võ hầu tướng quân Vũ Đức Phong.
Thờ vị tướng trung liệt thời Trần
Đình Trịnh Xuyên (xã Vĩnh Lại) thờ Võ hầu tướng quân, nguyên soái Vũ Đức Phong, vị tướng thời Trần có công lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Chiêm Thành dưới triều vua Trần Nghệ Tông. Theo phả làng Trịnh Xuyên do Bộ Thượng thư Hàn lâm viện đại học sĩ thần Nguyễn Bính sao chép, Vũ Đức Phong vốn gốc ở làng Mộ Trạch (nay thuộc xã Đường An, thành phố Hải Phòng). Thân phụ ông là Vũ Thành, do gia cơ hỏa hoạn nên phiêu bạt nhiều nơi rồi đến thôn Trịnh Xuyên lập nghiệp, kết duyên cùng bà Nguyễn Thị Phương và sinh ra ông.
Tương truyền, Vũ Đức Phong từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, tinh thông kinh sử, võ nghệ hơn người, sức khỏe phi thường. Năm 18 tuổi, khi triều đình mở khoa thi, ông vào kinh ứng thí và được vua ban phong Đốc lĩnh võ hầu tướng quân kiêm tham tán mưu. Sau 15 năm phò tá triều đình, khi giặc Chiêm Thành tiến đánh kinh kỳ, ông dâng sớ xin cầm quân dẹp giặc.
Trong thế giặc mạnh, quân ta gặp nhiều khó khăn, ông vừa đánh vừa rút để bảo toàn lực lượng. Khi đến xã Đông Kết (Hưng Yên), ông bị quân giặc vây hãm. Giữ trọn khí tiết trung quân ái quốc, ông tuẫn tiết bên dòng sông Đông Kết vào ngày 10/5/1373. Sự hy sinh anh dũng ấy khiến nhân dân đời đời ghi nhớ, tôn ông làm Thành hoàng làng, phụng thờ tại đình Trịnh Xuyên.
Trải qua các triều đại, ông nhiều lần được phong tặng mỹ tự. Hiện đình còn lưu giữ nguyên vẹn 3 đạo sắc phong niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 8, Cảnh Thịnh năm thứ 4 và Duy Tân năm thứ 3, những chứng tích lịch sử quý giá khẳng định công lao và vị thế của vị thần hoàng trong tâm thức dân gian.
Kiến trúc nghệ thuật đặc sắc
Theo tương truyền, đình Trịnh Xuyên được xây dựng từ thế kỷ XV. Tổng thể kiến trúc gồm 3 hạng mục: Tiền tế, trung tế và hậu cung, liên kết thành một tòa thống nhất mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tháng 10 năm Canh Tý, niên hiệu Thành Thái, đình được trùng tu, tôn tạo, góp phần gìn giữ diện mạo cổ kính đến ngày nay.
Không chỉ có giá trị về mặt tín ngưỡng, đình còn là công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu, lưu giữ nhiều mảng chạm khắc gỗ tinh xảo, thể hiện trình độ mỹ thuật và tư duy thẩm mỹ của nghệ nhân xưa. Các đề tài trang trí phong phú, từ tứ linh, tứ quý đến cảnh sinh hoạt dân gian, tạo nên không gian thờ tự vừa linh thiêng vừa gần gũi.
Năm 1992, đình Trịnh Xuyên được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Đến năm 2015, lễ hội đình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào lớn của nhân dân địa phương, đồng thời là cơ sở quan trọng để tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Tháng 12/2023, UBND tỉnh Hải Dương (cũ) ban hành quyết định công nhận di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đình Trịnh Xuyên là điểm du lịch. Việc công nhận này mở ra cơ hội mới để xã Vĩnh Lại khai thác tiềm năng du lịch văn hóa tâm linh, gắn bảo tồn với phát triển kinh tế - xã hội.
Năm nay, cùng với việc tổ chức trang trọng các nghi thức truyền thống, Ban tổ chức lễ hội đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh điểm du lịch mới được công nhận. Khuôn viên đình được chỉnh trang sạch đẹp. Hệ thống pa-nô, áp-phích giới thiệu lịch sử di tích được lắp đặt khoa học, đoàn viên, thanh niên tham gia hướng dẫn, hỗ trợ du khách.
Phần hội với các trò chơi dân gian như pháo đất, kéo co, bóng chuyền hơi… không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa làng quê. Những tiết mục văn nghệ quần chúng tái hiện truyền thống hào hùng của quê hương, ca ngợi công đức Đức Thánh và sự đổi thay của xã Vĩnh Lại trong thời kỳ mới.
Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lại Nguyễn Văn Hướng cho biết, đình Trịnh Xuyên không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân mà còn là điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá di sản văn hóa Hải Phòng. Trải qua nhiều năm, Lễ hội đình Trịnh Xuyên vẫn giữ được nét truyền thống, là dịp để con cháu tưởng nhớ công lao tổ tiên, đồng thời giáo dục lòng yêu nước và tinh thần thượng võ.
Vì vậy, sự kiện năm nay mang ý nghĩa kép, vừa là ngày hội văn hóa của người dân Vĩnh Lại, vừa mở ra hướng phát triển du lịch dựa trên giá trị di sản. Những giá trị được gìn giữ và bồi đắp qua nhiều thế kỷ sẽ tiếp tục được phát huy, trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của địa phương.
Lễ hội đình Trịnh Xuyên diễn ra trong 4 ngày từ 27 đến 30/3 (tức ngày 9 - 12/2 âm lịch) tại khu di tích đình, miếu thôn Trịnh Xuyên, xã Vĩnh Lại, thành phố Hải Phòng.
Ngày 27/3 diễn ra các hoạt động như giao lưu pháo đất và các trò chơi dân gian; rước Ngọc Lộ từ đình ra miếu; tế thần và giao lưu văn nghệ.
Ngày 28/3 khai mạc lễ hội; hát quan họ tại ao đình; tế thần; giao lưu các trò chơi dân gian; giao lưu văn nghệ.
Ngày 29/3 tế thần; các trò chơi dân gian; thi đấu pháo đất giữa các đội trong xã.
Ngày 30/3 lễ tế thần và kết thúc lễ hội.
