Lễ hội truyền thống di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia đền chùa Mõ năm 2026 ở xã Nghi Dương thu hút đông đảo du khách thập phương.
Sử liệu ghi rằng, Công chúa Quỳnh Trân là con gái đầu của vua Trần Thánh Tông, chị gái của vua Trần Nhân Tông, người sáng lập nền Phật giáo Trúc Lâm Việt Nam.
Mùa xuân năm Quý Mùi 1283, công chúa rời lầu son gác tía đến vùng đất ven sông Văn Úc, bốn bề mênh mông trời nước, thấy gò đất cao phong thủy hội tụ linh khí của đất trời, công chúa bèn chọn để lập Am tu hành (xưa thuộc tổng Nghi Dương, phủ Kinh Môn).
Bà đem kiến thức của mình khai sáng, khuyến khích người dân khai khẩn, lập điền trang cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, quy tụ dân trong vùng đến làm ăn, sinh sống, góp phần hình thành vùng đất trù phú.
Hằng ngày, bà điều hành lấy tiếng mõ làm hiệu lệnh. Từ đó, các địa danh nơi đây đều có tên là Tổng Mõ, đền Mõ, chùa Mõ, chợ Mõ… Hằng năm, bà lập đàn tế, cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi. Bà cùng nhân dân chiêu tập binh sĩ, góp lương thảo giúp nhà Trần đánh tan giặc Nguyên Mông xâm lược lần 3 (năm 1288).
Khi công chúa viên tịch năm 1380, vua Trần Anh Tông ra chiếu chỉ, tặng sắc phong và cấp 300 quan tiền cho 5 xã Nghi Dương, Xuân Dương, Mai Dương, Tú Đôi và Du Lễ rước sắc phong về thờ phụng tại chùa Nghi Dương.
Các triều đại phong kiến ban 12 sắc phong, hiện được lưu giữ nguyên vẹn đến ngày nay. Công chúa được nhân dân suy tôn là bậc Thánh Phật, Thánh mẫu, được gọi với cái tên trìu mến “Bà chúa Mõ”.
