Lịch sử báo chí cách mạng Hải Phòng (Kỳ 1)

Kỳ 1: Nơi khơi nguồn của báo chí cách mạng Việt Nam

Khi đang hoạt động tại thủ đô Paris (Pháp), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tuyên truyền và giác ngộ người thanh niên yêu nước Bùi Lâm, công nhân thủy thủ Hải Phòng. Năm 1922, Bùi Lâm gia nhập Đảng Cộng sản Pháp và được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc giao nhiệm vụ tổ chức đường dây liên lạc bí mật chuyển tài liệu, báo chí cách mạng về nước bằng đường biển, qua Cảng Hải Phòng. Công nhân Cảng, chủ yếu là học sinh, trí thức Hải Phòng bí mật chuyền tay nhau đọc các báo Le Humanité (Nhân đạo) - cơ quan của Đảng Cộng sản Pháp; Le Paria (Người cùng khổ), Việt Nam hồn, đều do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc xuất bản và chỉ đạo xuất bản ở Paris. Công nhân và thanh niên Hải Phòng bắt đầu biết đến chủ nghĩa Mác- Lênin, về tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu Hải Phòng là một trong những địa phương đầu tiên của cả nước tiếp nhận và lưu hành báo chí cách mạng, góp phần quan trọng vào việc tuyên truyền, vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, mở đầu lịch sử vẻ vang của báo chí cách mạng Hải Phòng. 

Tháng 6-1929, Đảng bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng được thành lập, do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh làm Bí thư. Đảng bộ quyết định xuất bản báo Sao đỏ để hướng dẫn phong trào đấu tranh của công nhân thành phố. Ngày 15-10-1929, báo Sao đỏ ra số đầu, có 4 trang, khổ 22cm x 31,5cm, in trên đá. Cùng thời gian này, Chi bộ và Đoàn Thanh niên Cộng sản - tổ chức quần chúng của Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập tại Nhà máy Xi măng Hải Phòng và Trường cao đẳng tiểu học Bonnal (nay là Trường THPT Ngô Quyền). Chi bộ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Nhà máy Xi măng ra báo Tia lửa làm vũ khí tuyên truyền đấu tranh cách mạng. Chi bộ, Đoàn Thanh niên Cộng sản ở Trường Bonnal tổ chức chép lại các số của báo Thanh niên - cơ quan của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên để tuyên truyền, giác ngộ học sinh. Báo chí cách mạng những năm 1922-1929 đã góp phần quan trọng chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930) và của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Hải Phòng (4-1930). 

Hoạt động của báo chí cách mạng ở Hải Phòng những năm 1930-1945 khá sôi động và có tác dụng lớn đối với phong trào cách mạng thành phố. Những năm này, có 3 loại báo chí cách mạng chủ yếu lưu hành, phát hành bí mật ở Hải Phòng là báo chí của các Đảng Cộng sản và công nhân quốc tế, báo chí của Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc kỳ và báo chí của Đảng bộ Hải Phòng. Đảng bộ Hải Phòng ra đời tháng 4-1930, sử dụng báo chí làm vũ khí tuyên truyền sắc bén. Năm 1930, Đảng bộ có báo Đồng lòng (số 1 ra ngày 4-4-1930). Tháng 9-1930, Đảng bộ in lại và phát hành báo Người khốn khổ số 11 ra ngày 16- 9-1930 của Đảng bộ Nghệ An. Tháng 10-1930, Đảng bộ xuất bản báo Bồi bếp. Năm 1930-1931, tại Hải Phòng còn có báo Simoong của chi bộ Đảng Nhà máy Xi măng, báo Xe goòng của chi bộ Đảng Cảng Hải Phòng. 

Năm 1939, Liên Tỉnh ủy Hải Phòng - Kiến An - Hải Dương - Hưng Yên và Vùng Mỏ, do đồng chí Tô Hiệu làm Bí thư Liên Tỉnh ủy kiêm Bí thư Thành ủy Hải Phòng. Tháng 11-1939, Đảng bộ Hải Phòng quyết định xuất bản báo Chiến đấu, sau đó báo này trở thành cơ quan tuyên truyền của Liên Tỉnh ủy và Khu B. Hoạt động của báo chí cách mạng ở Hải Phòng những năm đó thực sự là phương tiện phổ biến nhanh chóng, kịp thời đường lối, chủ trương của Trung ương Đảng và các chủ trương, biện pháp của Đảng bộ Hải Phòng nhằm tổ chức, hướng dẫn quần chúng đấu tranh cách mạng. Những năm 1941-1945, nhất là trong 2 năm 1944-1945, báo chí cách mạng và báo chí của Đảng rất chú ý đưa tin và cổ vũ phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân Hải Phòng tiến tới Cách mạng Tháng Tám 1945. Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Thành ủy Hải Phòng xuất bản báo Dân chủ với danh nghĩa là “cơ quan thông tin - tuyên truyền tranh đấu của Việt Minh miền bể”. Tòa soạn Báo đặt tại phố Trưng Trắc, sau đó chuyển sang nhà số 64 phố Phạm Hồng Thái. Báo do đồng chí Lâm Thao (tức Nguyễn Duy Ngọc) làm chủ bút. Đây là tờ báo đầu tiên của cách mạng công khai phổ biến đường lối của Đảng, chính sách của Chính phủ trong cả miền Duyên hải Bắc bộ. Từ ngày 7-9-1945 đến những ngày Hải Phòng kháng chiến, báo Dân chủ hoàn thành vẻ vang sứ mệnh của mình. 

Sau khi giặc Pháp đánh chiếm Hải Phòng, quân và dân Hải Phòng liên tiếp tổ chức các cuộc chiến đấu ngăn chặn bước tiến của giặc. Liên Tỉnh ủy Hải Phòng - Kiến An được thành lập và đặt trụ sở tại huyện An Lão để kịp thời lãnh đạo nhân dân địa phương kháng chiến. Liên Tỉnh ủy quyết định ra báo Giết giặc phục vụ cuộc kháng chiến. Do chưa có cơ sở in, anh em làm báo phải trình bày và viết tay, tuy số lượng có hạn nhưng vẫn được nhiều người đọc. Báo Giết giặc có vinh dự đặc biệt là được Bác Hồ đọc và khen… 

Trong gần 10 năm kháng chiến, tuy là vùng địch tạm chiếm, song báo chí cách mạng và báo của Đảng như các tờ Cứu quốc, Nhân dân vẫn được bí mật lưu hành tại nội thành Hải Phòng, các vùng du kích và khu du kích, cổ vũ mạnh mẽ phong trào kháng chiến của quân và dân Hải Phòng - Kiến An. Cuối năm 1947, tại căn cứ kháng chiến của Hải Phòng tại Đèo Voi, huyện Đông Triều (Quảng Ninh), Ban Tuyên truyền - Ty Thông tin Hải Phòng xuất bản Tin Hải Phòng phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền kháng chiến. Tin Hải Phòng ra 4 trang, khổ nhỏ, mỗi tuần 1 kỳ do đồng chí Phan Hiền phụ trách. Trước ngày thành phố giải phóng, Tòa soạn chuyển về Phạm Xá (Hải Dương), xuất bản 2 ngày một kỳ, khổ lớn, phục vụ công tác tuyên truyền chuẩn bị tiếp quản thành phố. Thời điểm đó, tờ tin trực thuộc Sở Tuyên truyền Hải Phòng. Sau ngày Hải Phòng giải phóng (13-5- 1955), Tin Hải Phòng ra hằng ngày. Năm 1956, Tin Hải Phòng xuất bản mỗi tuần 3 kỳ, 4 trang, khổ nhỏ. Tin Hải Phòng và các báo chí khác của Đảng góp phần quan trọng vào sự kiện giải phóng thành phố. Lịch sử thành phố và lịch sử báo chí cách mạng Hải Phòng từ đây sang trang mới.

 (Còn nữa)