Liên kết gìn giữ và phát huy giá trị di sản Trúc Lâm

Chỉnh thể văn hóa từ cội nguồn Trúc Lâm

Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là minh chứng đặc biệt cho sự hình thành, lan tỏa và tiếp nối của Thiền phái Trúc Lâm do Trần Nhân Tông sáng lập từ thế kỷ 13.

Quần thể, không gian di sản không bị chia cắt bởi ranh giới hành chính, mà kết nối bằng giá trị lịch sử, tư tưởng và thực hành văn hóa - tâm linh xuyên suốt nhiều thế kỷ.

Từ non thiêng Yên Tử - nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, đến chùa Vĩnh Nghiêm là trung tâm đào tạo tăng đồ, lưu giữ mộc bản kinh Phật quý giá; rồi lan tỏa về Côn Sơn - Kiếp Bạc, vùng đất hội tụ hào khí Đông A, gắn với các bậc danh tăng, danh nhân và anh hùng dân tộc.

Tất cả tạo nên chỉnh thể di sản theo chuỗi, phản ánh trọn vẹn quá trình hình thành và phát triển của hệ giá trị văn hóa, tinh thần đặc sắc của dân tộc Việt Nam.

Việc ghi danh di sản là sự ghi nhận quốc tế đối với những giá trị phổ quát về hòa bình, khoan dung, hài hòa với thiên nhiên - những giá trị góp phần định hình bản sắc văn hóa Việt Nam. Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết: Quần thể di sản này không chỉ là những dấu tích của quá khứ, mà là "di sản sống - nơi tư tưởng Trúc Lâm tiếp tục được thực hành, lan tỏa và truyền cảm hứng cho cộng đồng hôm nay và mai sau”.

Tại Côn Sơn - Kiếp Bạc, tinh thần Trúc Lâm thể hiện rõ qua sự hòa quyện giữa cảnh quan thiên nhiên và không gian tâm linh. Những rừng thông bạt ngàn, suối chảy róc rách, chùa cổ trầm mặc không chỉ là cảnh sắc, mà còn là biểu tượng của triết lý sống thuận tự nhiên, gắn đạo với đời. Tiến sĩ Lê Duy Mạnh, Phó trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc nhận xét: Giá trị nổi bật của Trúc Lâm ở Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ nằm ở kiến trúc hay lễ hội, mà ở chiều sâu tư tưởng yêu nước, lấy trí tuệ và lòng từ bi làm nền tảng. Đó là nguồn lực tinh thần rất quý cho xã hội đương đại.

Phối hợp đồng bộ

Điểm đặc biệt của hồ sơ di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là cách tiếp cận “di sản theo chuỗi”. Đây là di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 của Việt Nam. Thành công của hồ sơ không chỉ đến từ giá trị nội tại của di sản, mà còn từ sự phối hợp đồng bộ, nhất quán giữa 3 địa phương trong suốt quá trình xây dựng, bảo vệ và cam kết quản lý di sản.

Mới đây, phát biểu tại lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới, Phó thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính nhấn mạnh: Sự gắn kết chặt chẽ giữa Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng đã tạo nên mô hình phối hợp liên tỉnh hiệu quả, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế của UNESCO, đồng thời mở ra những kinh nghiệm quý cho việc quản lý di sản liên vùng trong tương lai

Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành phố Hải Phòng, xác định rõ trách nhiệm, không chỉ là bảo vệ các di tích thuộc địa bàn, mà còn chủ động tham gia cơ chế phối hợp liên tỉnh, chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm quản lý, tổ chức lễ hội và định hướng phát triển du lịch văn hóa bền vững. Bởi di sản không của riêng địa phương nào, khi cùng chung tầm nhìn mới có thể gìn giữ trọn vẹn giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản.

Sự liên kết 3 địa phương cũng mở ra cơ hội xây dựng các tuyến du lịch văn hóa - tâm linh liên vùng, giúp du khách có cái nhìn toàn diện về hành trình hình thành và lan tỏa của Thiền phái Trúc Lâm. Thay vì những chuyến tham quan rời rạc, du khách có thể trải nghiệm không gian di sản liền mạch, từ non thiêng Yên Tử, qua chùa Vĩnh Nghiêm, đến Côn Sơn - Kiếp Bạc, nơi tinh thần Trúc Lâm hòa quyện với hào khí lịch sử và đời sống đương đại.

Cũng theo ông Jonathan Baker, chính cộng đồng địa phương, với tri thức bản địa và sự gắn bó lâu dài là yếu tố quyết định để di sản thực sự trở thành một phần của đời sống, chứ không chỉ là “bảo tàng ngoài trời”.

Tại Hải Phòng, tinh thần này đang được hiện thực hóa thông qua việc tổ chức các lễ hội truyền thống theo hướng trang trọng, văn minh; khuyến khích hoạt động trải nghiệm chiều sâu như thiền, tĩnh tâm, tìm hiểu triết lý Trúc Lâm. Đồng thời, thành phố gắn bảo tồn di sản với nâng cao sinh kế cho người dân.

Liên kết 3 địa phương trong phát huy giá trị di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vì thế không chỉ là mô hình quản lý, mà còn là biểu hiện sinh động của tư duy phát triển mới: lấy văn hóa làm nền tảng, lấy di sản làm động lực và lấy con người làm trung tâm.

Từ không gian di sản, những giá trị về hòa bình, nhân ái, hài hòa với thiên nhiên của Trúc Lâm tiếp tục được lan tỏa, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam trong dòng chảy hội nhập quốc tế.