Liên kết trong phát triển khu công nghiệp: Bước cùng nhau để đi xa hơn

Một góc Khu công nghiệp Deep C nhìn từ trên cao. Ảnh: Nguyễn Thị Hưng

Còn nhiều thách thức

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Tấn Công cho biết, 4 địa phương trục cao tốc phía Đông hiện có 87 khu kinh tế (KKT) và KCN, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, chiếm gần 80% giá trị sản xuất công nghiệp, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, góp phần tăng thu ngân sách của các địa phương.

Theo quy hoạch, dự kiến giai đoạn 2021-2030, tổng số KCN trên địa bàn 4 tỉnh, thành phố trục cao tốc phía Đông là 139 KCN, tăng thêm 60 KCN. Tổng diện tích các KCN là 59.441 ha, tăng thêm 23.930 ha, gần gấp đôi. Dù vậy, chặng đường phía trước còn nhiều thử thách, đặt ra yêu cầu liên kết chặt chẽ giữa các địa phương. Bởi, tỷ lệ lấp đầy của các KCN trong tiểu vùng này mới đạt 50,45%, diện tích KCN thực sự đưa vào sản xuất mới hơn 8.000 ha. Tiến sĩ Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, quy hoạch phát triển KCN của 4 địa phương trục cao tốc phía Đông chưa thể hiện rõ được tầm nhìn chiến lược, tổng thể. KCN chủ yếu phát triển chiều rộng; gặp khó khăn trong việc thu hút các nhà đầu tư phát triển KCN tầm cỡ, chuyên nghiệp, thiếu chủ động trong việc thu hút các nhà đầu tư thứ cấp. Khả năng cung cấp dịch vụ công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật của một số KCN còn hạn chế. Liên kết vùng về chuỗi giá trị còn khá thấp, vùng nguyên liệu chưa có quy mô lớn. Ngoài ra, hiện nay quy mô đất công nghiệp, nhất là đất sạch với diện tích lớn cho phát triển KCN còn khá hạn chế.

Hải Phòng là một cực tăng trưởng của tam giác kinh tế trọng điểm Bắc bộ, nhiều lợi thế trong liên kết, phát triển kinh tế vùng. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố liên tục đạt mức cao. Hiện, thành phố có KKT Đình Vũ - Cát Hải với diện tích 22.540 ha và 14 KCN khác với tổng diện tích hơn 6.000 ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt hơn 60%; thu hút đầu tư đạt khoảng 38 tỷ USD với nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn, sử dụng công nghệ hiện đại, đầu tư vào các lĩnh vực chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, theo dữ liệu thống kê của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VARs), tính đến hết quý 1-2023, tỷ lệ lấp đầy các KCN cấp 1 trên cả nước tiếp tục xu hướng tăng, đạt mức hơn 80%, trong đó khu vực phía Nam trung bình đạt 85%, dẫn đầu cả nước. Một số KCN tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bắc Ninh, Bắc Giang, Bình Dương được lấp đầy gần như hoàn toàn. Mặc dù thu hút đầu tư vào KCN của Hải Phòng cao hơn so với mặt bằng chung cả nước, nhưng còn có khoảng cách so với các trung tâm kinh tế lớn. Chất lượng dịch vụ và tính chuyên nghiệp tại các KCN chưa đồng bộ, chưa tạo thành chuỗi hoạt động logistics liên hoàn. Bên cạnh đó, một thách thức nữa đối với Hải Phòng là nếu trừ diện tích các KCN chưa giải phóng mặt bằng, đang triển khai, chưa thu hút đầu tư, thì việc lấp đầy diện tích đã đạt tới 94%... Do đó, để thu hút đầu tư lớn, có trọng điểm, việc mở rộng, phát triển mới các KCN đang được thành phố tập trung quyết liệt.

Khu công nghiệp Nam cầu Kiền. Ảnh: Duy Thính 

Bổ sung lợi thế, hợp tác trách nhiệm

Nghị định 35/2022 NĐCP của Chính phủ quy định về quản lý KKT, KCN, đồng thời định hướng xây dựng KKT, KCN, KCN - đô thị - dịch vụ, KCN sinh thái, giảm tiêu hao năng lượng, hạn chế khí phát thải nhà kính, chú trọng trách nhiệm xã hội và được quản trị theo mô hình Chính phủ số. Đây chính là xu hướng mới trong phát triển các KCN ở nước ta hiện nay. Do đó, chuyển đổi mô hình phát triển các KCN hiện nay sang các mô hình KCN chuyên biệt, mô hình KCN sinh thái, KCN đô thị là hướng phát triển tất yếu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cần sự đổi mới trong tư duy quy hoạch phát triển KCN, sự quyết tâm khi tổ chức thực hiện, rất cần sự “bắt tay” của những địa phương trong vùng, tiểu vùng để tận dụng tối đa lợi thế của nhau về hạ tầng, lao động, nguyên liệu... Sự liên kết này theo Chiến lược đại dương xanh, có nghĩa liên kết để bổ sung lợi thế cho nhau, hợp tác cộng đồng trách nhiệm cho phát triển, tuyệt đối tránh việc cạnh tranh trực tiếp.

Lấy ví dụ kinh nghiệm phát triển của 7 Tiểu vương quốc A-rập thống nhất (UAE), giáo sư Hà Tôn Vinh, chuyên gia kinh tế chia sẻ, UAE đang phát triển rất năng động, mạnh mẽ. Sự phát triển đó có sự liên kết rất chặt chẽ giữa các tiểu vương quốc, từ đó xây dựng và hình thành những KCN chuyên ngành, thu hút được những tập đoàn lớn, đa quốc gia. Còn tại Việt Nam, mỗi KCN lại tổng hợp nhiều lĩnh vực. Kinh nghiệm kết nối các KCN của các quốc gia là bài học để các địa phương chủ động liên kết cùng phát triển. 4 địa phương trục cao tốc phía Đông hiện được đánh giá là năng động, điển hình trong phát triển kinh tế-xã hội của Vùng đồng bằng sông Hồng. Mỗi địa phương đều có tiềm năng, lợi thế vượt trội. Hải Phòng có lợi thế đặc biệt về hệ thống cảng biển và logistics; Quảng Ninh với thế mạnh về tài nguyên du lịch, dịch vụ, chuỗi sản xuất - thương mại gắn với thị trường Trung Quốc; Hải Dương và Hưng Yên có nguồn nhân lực dồi dào, tốc độ đô thị hóa nhanh, không gian, dư địa phát triển kinh tế còn rộng lớn. Ông Bùi Ngọc Hải, Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho rằng, sự liên kết giữa 4 địa phương sẽ tạo cơ hội, mở rộng không gian phát triển. Khi cả 4 tỉnh, thành phố liên kết sẽ tạo ra một khu vực kinh tế với tổng diện tích lớn gấp 3 lần Thủ đô Hà Nội, gấp 5 lần thành phố Hồ Chí Minh, 4 lần so với tỉnh Bình Dương và 8 lần so với thành phố Đà Nẵng. Đánh giá cao tiềm năng này, ông Bruno Jaspaet, Tổng giám đốc Tổ hợp KCN DEEP C cho biết, đơn vị hiện đầu tư hạ tầng KCN tại Hải Phòng và Quảng Ninh. Với hơn 20 năm đầu tư tại Việt Nam, doanh nghiệp hiểu rõ sự cần thiết của việc liên kết giữa các địa phương sẽ mang lại nhiều lợi thế, hỗ trợ cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. cần có thêm nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển. Nhưng để mở rộng, phát triển KCN theo đúng quy hoạch, định hướng, doanh nghiệp đề xuất cần có chính sách hỗ trợ, ưu đãi về thuế, đất đai, cũng như khi chuyển đổi, hình thành các KCN sinh thái. Ngoài hệ thống cảng biển, đường bộ cao tốc, các địa phương cũng liên kết, mở rộng các hình thức vận tải kết nối khác như đường sắt, đường thủy nội địa...

Với tinh thần chủ động liên kết cùng phát triển, từ sáng kiến của VCCI, lãnh đạo 4 tỉnh, thành phố trục cao tốc phía Đông cùng ký kết hợp tác, đồng thời thành lập Hội đồng kết nối kinh tế trục cao tốc phía Đông. Đây là cơ sở quan trọng để 4 địa phương đẩy mạnh hợp tác, liên kết phát triển KCN. Để nâng cao hiệu quả liên kết, vai trò của Hội đồng kết nối kinh tế trục cao tốc phía Đông rất quan trọng, nhất là trong hoạt động xây dựng chính sách, xúc tiến đầu tư, kết nối doanh nghiệp. Đồng thời, 4 địa phương cùng xây dựng hệ thống dữ liệu chung, công khai thông tin quy hoạch về phát triển KKT, KCN; tăng cường hợp tác trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực; nghiên cứu xây dựng và đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển các KCN, KKT, để tăng tính liên kết, phát triển chung.../.