(HPĐT)- Mặc dù có nhiều mặt tích cực, nhưng hoạt động liên kết xuất bản trong ngành Xuất bản ở nước ta thời gian qua còn bộc lộ một số hạn chế, nhất là tình trạng sách sai về nội dung, kiến thức, truyền bá tư tưởng lệch lạc làm dư luận bức xúc.
Thị trường sách đang có nhiều biến động khi sách liên kết xuất bản chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Những ưu điểm
Mô hình liên kết xuất bản ra đời và sau đó được cụ thể hóa ở Luật Xuất bản năm 2004, sau đó được điều chỉnh, bổ sung tại Luật Xuất bản 2012. Khi hoạt động liên kết xuất bản được thực hiện, các cá nhân, tổ chức (đối tác liên kết) không còn phải “núp bóng” các nhà xuất bản (NXB) với danh xưng “đại lý phát hành”, mà hoàn toàn được công khai tham gia quy trình xuất bản, được đứng tên chung với NXB khi “trình làng” xuất bản phẩm. Mục đích ban đầu của mô hình liên kết xuất bản là mời gọi khối tư nhân tham gia góp công, góp của kết hợp các NXB để nâng cao số lượng và chất lượng toàn diện các xuất bản phẩm. Trong mối quan hệ liên kết, các NXB được xác định là chủ thể, kiểm soát nội dung, chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đồng thời, Luật Xuất bản năm 2012 quy định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm, sự ràng buộc của các bên trong liên kết xuất bản. Nếu có vi phạm, đối tác liên kết sẽ bị xử lý ngang bằng với NXB chứ không chỉ liên đới trách nhiệm như trước đây.
Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản - In và Phát hành (Bộ Thông tin – Truyền thông) cho rằng, thực hiện chủ trương xã hội hóa, việc tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động liên kết xuất bản đặc biệt quan trọng. Đây là động lực phát triển của ngành những năm qua. Số lượng sách trong những năm qua có tốc độ tăng trưởng đều từ 7% - 10%/năm. Góp phần tạo sức tăng trưởng đó có sự đóng góp quan trọng của khối tư nhân. Bức tranh tổng thể của ngành Xuất bản những năm gần đây có những chuyển biến tích cực, rõ nét. Ngoài sự phong phú, đa dạng giữa các đầu sách, đề tài, thể loại, bạn đọc trong nước còn được tiếp cận những đầu sách có giá trị cả trong nước lẫn quốc tế, thậm chí tiếp cận cùng thời điểm với bạn đọc thế giới khi ấn phẩm nào đó vừa ra mắt. Điều này phải nhờ đến sự “chịu chi” của các đơn vị xuất bản tư nhân thông qua việc đầu tư giao dịch bản quyền cũng như tham gia các hội chợ sách quốc tế.
Theo ông Nguyễn Anh Vũ, Giám đốc NXB Văn học, hình thức liên kết xuất bản tạo ra sự liên kết giữa các NXB, công ty sách tư nhân. Nhờ hình thức xã hội hóa, NXB Văn học kêu gọi được nhiều thành phần trong xã hội tham gia vào công tác xuất bản cùng đóng góp chất xám, tri thức, kinh tế. Bằng chứng là hiện nay có nhiều đơn vị làm sách tư nhân có thương hiệu và có nhiều đầu sách hay, có giá trị của thế giới và Việt Nam được xuất bản thông qua hình thức liên kết phát hành, in ấn, tổ chức dự án sách, sự kiện. Qua đó, bạn đọc có nhiều sự lựa chọn, phương thức tiếp cận với sách. Có thể khẳng định, nhiều ấn phẩm nếu chỉ có NXB đã không thể phát hành được, nhưng khi kết hợp với tư nhân với sự năng động, nhanh nhạy và tiềm năng kinh tế 2 bên đã ra được những bộ sách có giá trị.
Chuyện buồn chưa hồi kết
Không thể phủ nhận những mặt tích cực của liên kết xuất bản, nhưng thực tế cũng cho thấy phương thức này bộc lộ không ít hạn chế, dẫn đến tình trạng sai phạm diễn ra nhiều năm qua. Theo ông Nguyễn Nguyên, một số NXB hiện nay đang buông lỏng quản lý quy trình liên kết, từ biên tập đến in ấn, phát hành. Chính vì điều này nên trên thị trường trôi nổi một số cuốn sách sai về nội dung, tư tưởng… làm dậy sóng dư luận.
Mới đây, Cục Xuất bản, in và phát hành có công văn yêu cầu NXB Hồng Đức đình chỉ phát hành cuốn sách Tạo hóa ban tặng nền tảng trí tuệ cho nhân loại do NXB Hồng Đức và CLB Tình người liên kết in ấn, phát hành để thẩm định về nội dung. Nguyên nhân bởi cuốn sách này đang gây bức xúc trong dư luận khi thể hiện một số nội dung, thông tin thiếu căn cứ, sai trái về Phật giáo.
Trước đó, nhiều sự việc về liên kết xuất bản từng làm dậy sóng dư luận. Đặc biệt, Cục Xuất bản từng xử phạt hành chính với tổng số tiền 270 triệu đồng theo Nghị định 159/2013/NĐ-CP đối với NXB Dân Trí, Công ty văn hóa Minh Tân - Nhà sách Minh Thắng, doanh nghiệp in Hà Phát khi liên kết xuất bản cuốn Miếng ngon Hà Nội của nhà văn Vũ Bằng. Theo đó, cuốn sách có nội dung vi phạm về chính trị, thông tin sai lệch so với tác phẩm gốc. Trong bản thảo được đưa đến NXB Dân trí, trang 213 nguyên văn là: “Tôi ao ước một ngày đất nước thanh bình và thống nhất; toàn dân sát cánh với nhau ăn mừng Đại Nhật bằng một bữa tiệc vĩ đại có đủ những miếng ngon Hà Nội”. Nhưng đến khi sách được phát hành, đơn vị này tự sửa nội dung, mang hàm ý chính trị đen tối.
Ngoài ra có thể kể đến những cuốn sách dành cho các em học sinh có nội dung lệch lạc, sai trái như cuốn Bài tập ôn luyện tự kiểm tra cuối tuần Toán 1 bắt học sinh lớp 1 làm phép toán “3 trừ bao nhiêu để bằng 4” và “7 cộng bao nhiêu để bằng 5”; Vở luyện từ và câu lớp 3 có nội dung nói “Lý Thường Kiệt đánh quân... Nam Hán”; Phát triển toàn diện trí thông minh cho trẻ bị thu hồi do có hình ảnh ngôi trường của bé cắm cờ… Trung Quốc.
Cục Xuất bản từng nhấn mạnh, sách sai sót được cơ quan chức năng phát hiện thời gian qua phần lớn rơi vào các đơn vị liên kết xuất bản, NXB có đội ngũ biên tập yếu kém, quản lý tắc trách, thiếu tinh thần trách nhiệm, không tuân thủ đúng quy trình biên tập đọc và duyệt bản thảo, duyệt phát hành... Có lẽ đã đến lúc các NXB cần lấp những lỗ hổng này để việc liên kết xuất bản trong ngành đạt hiệu quả đích thực, góp phần đem lại thị trường sách lành mạnh, có giá trị với bạn đọc./.
Khôi Nguyên - Ảnh: TTXVN
