Lời giải căn cơ cho “bài toán” khó

Theo báo cáo của Bộ Tài chính tại phiên họp Chính phủ thường kỳ mới đây, ước giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến hết tháng 10-2024 đạt 47,43% kế hoạch Quốc hội giao, đạt 52,29% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thấp hơn cùng kỳ năm 2023 (cùng kỳ năm 2023 tương ứng là 52,03% và 56,74%). Có 15 bộ, ngành và 41 địa phương có tỷ lệ ước giải ngân đạt trên mức bình quân chung cả nước; nhưng còn tới 29 bộ, ngành và 22 địa phương đạt thấp hơn.

Tại Hải Phòng, xác định đầu tư công là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ngay từ đầu năm thành phố đã chỉ đạo quyết liệt các sở, ngành, địa phương, đơn vị khẩn trương thực hiện các giải pháp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, để đẩy nhanh tiến độ các dự án, công trình sử dụng vốn đầu tư công. Nhờ vậy, qua 10 tháng năm 2024, nhiều dự án, công trình trọng điểm trên địa bàn được đẩy mạnh tiến độ thi công, phấn đấu hoàn thành theo kế hoạch đề ra, nổi bật là các dự án đầu tư xây dựng Trung tâm Chính trị - Hành chính, Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn cùng hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ tại Khu đô thị mới Bắc sông Cấm… Tính đến ngày 20-10, thành phố giải ngân được gần 9.500 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 56% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (hơn 17.000 tỷ đồng), bằng 47,3% kế hoạch HĐND thành phố giao (gần 20.000 tỷ đồng).

Hải Phòng vượt ngưỡng trung bình của cả nước. Tuy nhiên kết quả này chưa đạt như mong muốn, thấp hơn so với tiến độ kế hoạch thành phố đề ra, ảnh hưởng lớn đến chỉ tiêu tăng trưởng GRDP, trong khi yêu cầu phát triển của Hải Phòng đang đòi hỏi rất cấp bách về tiến độ hoàn thành các công trình, dự án. Việc giải ngân vốn đầu tư công càng có vai trò đặc biệt quan trọng trong năm 2024- năm “bản lề” để về đích các nhiệm vụ, chỉ tiêu kinh tếxã hội của cả nhiệm kỳ, một “trụ đỡ” để ổn định, thúc đẩy hoạt động sản xuất- kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc mọi khu vực đang phải đối mặt nhiều khó khăn, nhất là ảnh hưởng do siêu bão Yagi gây ra. Vì vậy, quyết liệt tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công được thành phố xác định là nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu trong những tháng cuối năm.

Qua phân tích, đánh giá của thành phố và các sở, ngành chức năng, lý do chính khiến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn Hải Phòng chậm là công tác giải phóng mặt bằng chưa theo kịp tiến độ kế hoạch; tốc độ thu tiền sử dụng đất của một số địa phương còn chậm; việc giao vốn và trình tự, thủ tục đầu tư kéo dài… Theo lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đây cũng là khó khăn chung trên cả nước; trong khi kế hoạch đầu tư vốn ngân sách địa phương được giao năm 2024 tăng mạnh (cao hơn khoảng 89 nghìn tỷ đồng so với năm 2023), nguồn vốn bố trí từ đấu giá đất, thu sử dụng đất lại biến động do một số quy định mới của Luật Đất đai, Luật Nhà ở... Bên cạnh đó, còn tình trạng cán bộ, công chức, viên chức né tránh, đùn đẩy công việc, sợ sai, sợ trách nhiệm, không dám tham mưu, đề xuất xử lý công việc; không thực hiện đầy đủ chức năng, quyền hạn trong thực thi công vụ, gây ách tắc trong thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công.

Những vướng mắc, hạn chế, bất cập này đang được thành phố tập trung chỉ đạo quyết liệt khắc phục, tháo gỡ bằng nhiều giải pháp, phấn đấu giải ngân vốn đầu tư công đạt từ 95% kế hoạch thành phố giao trở lên. Ban Thường vụ Thành ủy có cuộc họp chuyên đề về giải ngân vốn đầu tư công và chỉ đạo cụ thể tới từng địa phương, đơn vị; HĐND thành phố tổ chức phiên giải trình về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của một số dự án, yêu cầu tăng tốc trong những tháng cuối năm; lãnh đạo thành phố trực tiếp kiểm tra, đôn đốc tại nhiều địa phương, đơn vị, công trình.

Nhìn rộng hơn, làm thế nào để tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công luôn là “bài toán” khó được cả nước nói chung, Hải Phòng nói riêng trăn trở. Được đặt ra một cách “thường trực”, được lãnh đạo các cấp thường xuyên tập trung chỉ đạo, đôn đốc, nhưng khắc phục bệnh “chậm tiêu tiền” vẫn là chuyện khó khăn lặp đi lặp lại với nhiều bộ, ngành, địa phương. Thực tế lâu nay, giải ngân vốn đầu tư công vẫn thường “đủng đỉnh rùa bò” vào đầu năm, để rồi cuối năm phải hối hả “chạy cật lực” để bù tiến độ. Trong tình cảnh đó, nếu có xảy ra sai phạm, sơ suất ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công trình cũng là điều dễ hiểu. Chậm giải ngân vốn đầu tư công thực sự gây lãng phí lớn về nhiều mặt, khi đây vẫn được xem là “nguồn vốn mồi” để thu hút các nguồn lực xã hội cho phát triển. Nếu phân tích sâu hơn, có thể thấy nhiều nguyên nhân bắt nguồn từ những vướng mắc về cơ chế, pháp lý, ngay cả tâm lý “sợ sai” cũng vậy.

Vì vậy, bên cạnh những giải pháp cụ thể mang tính tình thế, việc sửa đổi Luật Đầu tư công hiện hành được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở để giải căn cơ “bài toán” khó này. Với những sửa đổi mang tính đột phá với tinh thần chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính..., một khi những vướng mắc về thể chế được tháo gỡ, sẽ tạo “đường băng” thông thoáng, rộng rãi, minh bạch để các dự án đầu tư công triển khai, “cất cánh” thuận lợi, về đích đúng lộ trình, nhanh chóng phát huy hiệu quả trong phát triển kinh tế- xã hội.