Lớp học chữ Hán Nôm đặc biệt

14 năm "giữ lửa" chữ Hán Nôm

Sáng thứ sáu hằng tuần, một phòng học tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên xã Tiên Lãng lại rộn ràng hơn. Những mái đầu đã bạc ngồi ngay ngắn bên bàn. Người đeo kính lão, người cầm bút thật chậm, cẩn thận viết từng nét. Trên bảng là những chữ Hán Nôm với nhiều nét phức tạp. Phía trên bục giảng, cụ Nguyễn Gội đã gần 90 tuổi, vẫn say sưa giảng bài. Giọng cụ không còn sang sảng như những năm tháng tuổi trẻ nhưng từng câu, từng chữ vẫn rõ ràng, mạch lạc. Cụ giảng về cách đọc, cách viết, giải nghĩa từng chữ, rồi kể thêm những câu chuyện về văn hóa, lịch sử gắn với những văn bản cổ.

Ở tuổi xưa nay hiếm, cụ Gội vẫn đều đặn đến lớp. “Việc đứng lớp không đơn thuần là truyền đạt kiến thức. Đó còn là cách giữ lại những điều mình đã học, đã hiểu và trao cho những người cùng yêu những con chữ của cha ông”, cụ Nguyễn Gội nói.

Đối diện với người thầy 90 tuổi là những học viên cũng không còn trẻ. Thành viên lớn tuổi nhất câu lạc bộ là ông Phạm Minh Ngạch, 81 tuổi. Từ xã Tiên Minh, mỗi tuần ông đi gần 5 km để đến lớp. Mười bốn năm qua, quãng đường ấy đã trở nên quen thuộc. Mưa hay nắng, ông Ngạch vẫn đến. Đôi mắt không còn tinh anh, đôi tay không còn nhanh nhẹn, nhưng ông vẫn kiên trì ngồi bên trang vở, chậm rãi nắn nót từng nét chữ. “Mỗi khi hiểu được thêm một từ mới, tự tay viết từng nét chữ, tôi cảm thấy rất phấn khởi như mình vừa chinh phục thêm được một điều mới mẻ. Tuổi tác chưa bao giờ là trở ngại để tôi từ bỏ đam mê này”, ông Ngạch vui vẻ nói.

Câu lạc bộ Hán Nôm xã Tiên Lãng được huyện Tiên Lãng trước đây thành lập năm 2012, dành cho cán bộ văn hóa và nhân dân địa phương có nhu cầu tìm hiểu, học tập chữ Hán Nôm. Những ngày đầu, lớp có gần 50 học viên. Theo thời gian, người đến rồi đi, lớp học hiện duy trì khoảng 12 người. Số học viên ít hơn trước nhưng lớp vẫn được duy trì đều đặn. Bởi phía sau những trang sách không chỉ là chuyện học chữ, mà còn là tình yêu đối với văn hóa truyền thống.

Giữ tình yêu với văn hóa truyền thống

Gắn bó với Câu lạc bộ từ những ngày đầu, ông Vũ Minh Đức, gần 70 tuổi, hiểu rõ việc học Hán Nôm không phải chuyện dễ dàng, nhất là khi tuổi đã cao. “Với người bình thường học chữ đã khó, khi có tuổi, học chữ Hán Nôm lại càng khó hơn. Nhưng nếu chăm chỉ luyện tập, ghi nhớ quy tắc và phương pháp thì việc học cũng không quá khó”, ông Đức chia sẻ.

Càng học, ông Đức càng nhận ra vẻ đẹp của chữ viết cha ông. Không chỉ đẹp về nét, mỗi chữ còn hàm chứa những tầng nghĩa, những quan niệm về đạo lý và cách ứng xử của người xưa. Vì thế, học Hán Nôm với ông Đức không còn là việc ghi nhớ một hệ thống chữ viết. Đó là hành trình khám phá một phần văn hóa dân tộc.

Ông Lê Văn Lánh, 65 tuổi, cũng là một trong những học viên theo lớp từ những ngày đầu. Điều khiến ông và các học viên gắn bó đến hôm nay không phải những lợi ích vật chất. Lớp học không thu học phí. Thứ níu giữ họ lại là niềm say mê với văn hóa truyền thống.

Từ lớp học, những học viên có thể đọc, hiểu thêm các văn bản Hán Nôm, câu đối, sắc phong, gia phả và những tư liệu gắn với lịch sử, văn hóa địa phương. Những điều từng nằm im trên những trang giấy cũ vì thế có cơ hội được đọc lại, giải nghĩa và kể lại cho thế hệ sau.

Điều đáng mừng là lớp học không chỉ có những người cao tuổi. Anh Nguyễn Văn Khơi 39 tuổi cũng đã gắn bó với lớp học được hơn 5 năm. Sự có mặt của những học viên trẻ hơn đem đến cho lớp học một hy vọng: những con chữ tưởng như thuộc về quá khứ vẫn có thể tìm được người tiếp nối trong hiện tại.

Những người am hiểu Hán Nôm hiện nay phần lớn đã cao tuổi, trong khi số người trẻ chủ động tìm hiểu chưa nhiều. Nếu không có những lớp học, những người thầy tâm huyết và những người học kiên trì như ở Tiên Lãng, khoảng cách giữa thế hệ trẻ với kho tàng văn bản cổ sẽ ngày càng lớn.

Cụ Nguyễn Gội hiểu rõ điều đó. Vì vậy, dù đã 90 tuổi, cụ vẫn chưa muốn dừng lại. Theo cụ Gội, học chữ Hán Nôm không chỉ để biết thêm một loại chữ. Qua từng con chữ, người học có thể hiểu hơn về cội nguồn, lịch sử, văn hóa và những giá trị đạo lý mà cha ông gửi gắm. Học cũng là một cách rèn tâm, để mỗi người thêm trân trọng những gì thuộc về truyền thống dân tộc.

Có lẽ bởi vậy, sáng thứ sáu nào lớp học cũng vẫn sáng đèn. Người thầy 90 tuổi lại đứng bên bảng. Người học 81 tuổi lại vượt gần 5 km để đến lớp. Những bàn tay đã run hơn trước vẫn cầm bút. Những đôi mắt phải nhờ đến kính lão vẫn chăm chú nhìn từng nét chữ.

Khi một người có thể đọc được sắc phong của làng, hiểu một đôi câu đối, giải nghĩa một văn bản cổ hay tìm thấy câu chuyện của tổ tiên trong gia phả, những con chữ tưởng thuộc về quá khứ lại có thêm một đời sống mới.