Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở: Thêm quy định bảo đảm quyền lợi người dân

Đảng ủy phường An Biên (quận Lê Chân) tổ chức Hội nghị đối thoại giữa lãnh đạo phường với nhân dân. Ảnh: HOÀNG TÙNG

- Đề nghị đồng chí cho biết những nội dung cơ bản của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022?

- Nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời khắc phục hạn chế, bất cập của Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (Pháp lệnh số 34), Quốc hội khóa 15 thông qua Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở gồm 6 chương và 91 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2023.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật quy định về nội dung, cách thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, quyền và nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở; trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực này. Như vậy, Luật mới không chỉ thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn mà còn điều chỉnh đến thực hiện dân chủ trong cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức có sử dụng lao động.

Luật mới kế thừa 5 nguyên tắc của Pháp lệnh 34, đồng thời bổ sung vai trò nòng cốt của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trịxã hội trong thực hiện dân chủ ở cơ sở; bảo đảm trật tự, kỷ cương, không cản trở hoạt động bình thường của chính quyền địa phương, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động; tăng cường trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện dân chủ ở cơ sở; tôn trọng ý kiến đóng góp của người dân, kịp thời giải quyết kiến nghị, phản ánh. Luật mới cũng quy định cụ thể 4 quyền và 5 nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Như quyền được Nhà nước và pháp luật công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm thực hiện quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội; được bảo đảm thực hiện các quyền về thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định; được thông tin đầy đủ, kịp thời về các quyền và lợi ích hợp pháp, chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội theo quy định của pháp luật và quyết định của chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức ở nơi mình cư trú, công tác, làm việc… Đồng thời, Luật quy định rõ thêm các hành vi bị nghiêm cấm khi thực hiện dân chủ ở cơ sở, như gây khó khăn, phiền hà hoặc cản trở, đe dọa công dân thực hiện dân chủ ở cơ sở; giả mạo giấy tờ, gian lận hoặc dùng thủ đoạn khác để làm sai lệch kết quả bàn, quyết định, tham gia ý kiến của công dân…

- Đây là đạo luật cụ thể hóa phương châm của Đảng về “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Vậy cụ thể, người dân được bàn và quyết định trực tiếp những vấn đề gì?

- Điều 15 của Luật quy định 6 nội dung người dân bàn và quyết định, bao gồm: Chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình công cộng trong phạm vi địa bàn cấp xã, ở thôn, tổ dân phố do người dân đóng góp toàn bộ hoặc một phần kinh phí, tài sản, công sức; việc thu, chi, quản lý các khoản đóng góp của người dân tại cộng đồng dân cư ngoài các khoản đã được pháp luật quy định; việc thu, chi, quản lý các khoản kinh phí, tài sản do cộng đồng dân cư được giao quản lý hoặc được tiếp nhận từ các nguồn thu, tài trợ, ủng hộ hợp pháp khác; nội dung hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư; bầu, cho thôi làm trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; bầu, cho thôi làm thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; các công việc tự quản khác trong nội bộ cộng đồng dân cư không trái với quy định của pháp luật, phù hợp với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội.

- Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở có tác động thế nào với công tác đánh giá, công nhận xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật?

- Trong bối cảnh triển khai Quyết định số 25/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư số 09/2021/TT-BTP của Bộ Tư pháp, và các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Bộ Tư pháp về đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở có hiệu lực tác động tích cực đến công tác này. Việc triển khai đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được các cơ quan, đơn vị, địa phương quan tâm, tích cực thực hiện, coi đây là trách nhiệm của chính quyền và cán bộ, công chức trong tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, hướng tới xây dựng môi trường pháp lý lành mạnh cho người dân tại cơ sở.

Việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật tập trung vào trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp xã trong tổ chức triển khai các nhiệm vụ, công việc được giao trên tinh thần theo đúng quy định pháp luật; trọng tâm là các lĩnh vực thiết yếu có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân như xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính theo thẩm quyền; tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật; hòa giải ở cơ sở, trợ giúp pháp lý; thực hiện dân chủ ở cấp xã; thủ tục hành chính, khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân. Các tiêu chí này sẽ được thực hiện theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Thời gian tới, để Luật đi vào cuộc sống, Sở Tư pháp sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền Luật trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp người dân; đa dạng hóa phương pháp, hình thức tuyên truyền theo hướng tăng cường đối thoại, trao đổi, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin qua việc đăng tải các tin, bài phổ biến Luật trên Cổng/Trang thông tin điện tử phổ biến giáo dục pháp luật thành phố.

 - Trân trọng cảm ơn đồng chí!