Trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, vùng đất Hải Phòng có những người phụ nữ giữ vai trò quan trọng giúp quân đội Đại Việt đi đến thắng lợi cuối cùng.
.jpg)
Truyền thuyết kể rằng, vào giai đoạn cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần ba (1287 - 1288), có bà lão làng Vạn Yên gần đền Kiếp Bạc, mở hàng bán cơm cho khách đi đường và làm nhiệm vụ thu thập tin tức phục vụ quân đội Đại Việt.
Trong một lần phục vụ cơm rượu cho vị khách tướng mạo hung tợn, vận đồ xanh, bà hỏi thì biết đó là tướng giặc Phạm Nhan. Lúc Phạm Nhan ngà ngà say, bà bán cơm tiếp tục khai thác thông tin thì được tướng giặc khoe khoang có nhiều phép thuật: "Muốn trói được ta phải dùng chỉ ngũ sắc. Muốn chém được đầu ta phải dùng vôi tôi, phân gà sáp và bồ hóng bếp bôi lên lưỡi kiếm”.
Tất cả những thông tin trên được bà bán cơm mật báo về cho quân đội nhà Trần. Trong một trận giao chiến, Phạm Nhan bị bắt. Từ những thông tin do chính Phạm Nhan tiết lộ, Hưng Đạo Vương liền sai lấy chỉ ngũ sắc trói chặt lại, lấy vôi, phân gà sáp và bồ hóng bôi lên lưỡi kiếm và chém được đầu Phạm Nhan.
Hiện ở khu vực Vạn Kiếp còn dấu tích một nền móng bằng gạch cổ, là ngôi nghè bà hàng cơm. Sau khi lập công, bà bán cơm được nhà Trần phong là Thiên Hương Ngọc Trịnh công chúa. Khi bà mất, nhân dân địa phương đã lập nghè thờ tại quán hàng của bà.
Trước cửa đền Kiếp Bạc còn có Cồn Kiếm - một doi đất ở giữa sông hình thanh kiếm. Tương truyền đó là nơi Đức Thánh Trần ném thanh kiếm xuống sau khi chém giặc Phạm Nhan.
.jpg)
Phạm Nhan, theo truyền thuyết còn gọi là Nguyễn Bá Linh hoặc Nguyễn Nhan, tự Bá Linh, có cha là người Trung Quốc, mẹ ở An Bài, Đông Triều (Quảng Ninh).
Khi lớn, Bá Linh về Trung Quốc học, đỗ tiến sĩ và làm quan cho nhà Nguyên. Bá Linh được biết đến là một phù thủy, song phạm trọng tội đến mức tử hình. Khi nhà Nguyên chuẩn bị xâm lược Đại Việt, Bá Linh xin đi theo để lập công chuộc tội. Do thông thạo đường sá ở quê ngoại, Bá Linh đã cung cấp nhiều thông tin cho giặc Nguyên Mông, khiến quân dân nhà Trần gặp nhiều bất lợi. Thần tướng Yết Kiêu từng đục thuyền bắt Phạm Nhan nhưng không được.
.jpg)
Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông năm 1285, ở trang Quất Hoa, nay là thôn Phương Xá, xã Nam An Phụ (Hải Phòng) có 3 anh em là Trần Anh Nghị (anh cả), Trần Thúy Hồng (em thứ hai) và Trần Đăng Nhị (em út) đều là những vị tướng trong quân đội Đại Việt.
Sau khi quân dân Đại Việt giành chiến thắng trong cuộc kháng chiến năm 1285, 3 anh em họ Trần về quê mở yến tiệc ăn mừng tại gốc đa làng Phương Quất. Hiện nay ở vị trí đó vẫn còn một cây đa xanh tốt.
Ở cuộc kháng chiến chống lần thứ ba (1287 - 1288), 3 anh em họ Trần được giao đánh trận tại Quảng Ninh ngày nay. Nữ tướng Trần Thuý Hồng bị thương và rút về đến địa phận xã Lạc Long (nay là xã Nam An Phụ) thì mất.
.jpg)
Thời hậu Lê, 3 anh em họ Trần được nhân dân tôn làm Thành hoàng, mỗi làng xây dựng một ngôi đình để thờ cúng. Trong 3 ngôi đình thì duy nhất đình Phương Quất thờ nữ tướng, Thành hoàng Trần Thúy Hồng. Hiện ngôi đền còn giữ được gần như nguyên vẹn quy mô, kiến trúc cổ, gồm 5 gian đại bái và 2 gian hậu cung.
Phía sau ngôi đình Phương Quất ngày nay còn một phần mộ, tương truyền là nơi an nghỉ của nữ tướng Trần Thúy Hồng.
Hiện nay trong khu di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng Giang có ngôi miếu được nhân dân và du khách quanh năm nhang đèn kính cẩn phụng thờ. Đó là miếu Vua Bà.
Đây là nơi thờ người phụ nữ bán nước, am hiểu về con nước thủy triều nên cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho quân đội Đại Việt trong kháng chiến chống quân xâm lược lần ba.
Để đối phó với đại quân Nguyên Mông, Hưng Đạo Vương và quân đội chọn Bạch Đằng làm nơi thủy chiến. Trong khi khảo sát trận địa, Hưng Đạo Vương gặp bà bán nước trên bến Đò Rừng.
Vốn có cha mẹ từng làm nghề sông nước, am hiểu đặc điểm luồng lạch, thủy triều, độ nông, sâu của các nhánh sông, bà đã cung cấp cho quân đội nhiều thông tin giá trị, nhất là thủy triều, góp sức giúp Đại Việt đi đến chiến thắng cuối cùng.
Chiến tranh kết thúc, nhà Trần tiến phong cho dân làng An Hưng danh hiệu "An Hưng nghĩa dân" và phong tước "Vương" cho bà hàng nước. Về sau dân làng lập miếu thờ trên nền quán cũ để tỏ lòng tôn kính.
Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần ba, bà Bùi Thị Từ Nhiên, quê ở làng Phú Lương, huyện An Hải, nay là phường Đông Hải (Hải Phòng) được ghi nhận là nữ tướng có công lớn trong công tác hậu cần.
Năm 1288, vào giai đoạn cuối cuộc kháng chiến lần ba, bà Bùi Thị Từ Nhiên đã mang thóc gạo và kêu gọi dân làng đóng góp lương thực, thực phẩm nuôi quân.
Bà Từ Nhiên xin làm việc nuôi quân phục vụ kháng chiến và được giao trọng trách chăm lo quân lương, cung cấp hậu cần quân đội. Bà đã lập kho lương thảo để phục vụ tướng sĩ nhà Trần. Việc mang theo lương thảo trở nên khó khăn trong điều kiện chiến tranh trên sông nước, bà Từ Nhiên đã chỉ đạo làm bánh đa tráng bằng bột chín phục vụ quân sĩ như một món lương khô.
Chiến tranh kết thúc, bà được phong là "Nữ tướng hậu cần". Sau chiến thắng, bà Bùi Thị Từ Nhiên lại cùng dân làng lo việc làm ăn, xây dựng quê hương. Năm 1328, nữ tướng Bùi Thị Từ Nhiên qua đời, được dân làng tạc tượng phụng thờ tại đền Phú Xá.
Sự xuất hiện của những người phụ nữ của vùng đất Hải Phòng cho thấy cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện của quân dân Đại Việt đã diễn ra đúng với nghệ thuật quân sự của Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã vạch rõ: "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, nước nhà chung sức", để đi đến thắng lợi cuối cùng.
TIẾN HUY
