Còn đâu trái ngon, quả ngọt ?
Mùa thu hoạch dưa ở xã Tân Hưng (huyện Vĩnh Bảo), tấp nập người mua, bán trên các cánh đồng, từ thương lái, đại diện các siêu thị, trung tâm thương mại đến khách mua nhỏ, lẻ, người dân. Lâu nay, dưa Kim hoàng hậu trồng ở xã Tân Hưng nức tiếng chất lượng quả thơm, ngon, cùi mỏng, giòn và ngọt sắc, được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, mùa dưa vụ hè năm nay, nhiều người thất vọng vì khi tìm về tận vùng dưa, nhưng khó mua được sản phẩm chất lượng. Khác những mùa trước, ngay tại vùng trồng dưa xuất hiện khá nhiều loại dưa giống dưa Kim hoàng hậu, quả to, đẹp hơn, nhưng chất lượng kém hẳn: cùi dày, nhiều hạt, vị nhạt, bở, không thơm. Một số khách mua tìm hiểu thông tin tại vùng sản xuất, được biết gần đây, nhiều nông dân đưa giống dưa Kim lai vào trồng.Về hình dáng giống dưa này giống dưa Kim hoàng hậu, năng suất cao hơn nhưng chất lượng quả kém xa. Số lượng người trồng giống dưa ngon Kim hoàng hậu ngày càng giảm.
Vài năm trước, tại một số đất vùng bãi xã Tây Hưng, Đông Hưng (Tiên Lãng), Bát Trang, Quang Trung (An Lão)… trồng nhiều chuối tây giống bản địa quả nhỏ, ngọt sắc, thơm. Chuối được trồng trên đất bãi, được nguồn phù sa ven sông bồi đắp, nên chất chất lượng quả càng ngon. Nhưng hiện nay tại các vùng chuối này, đại bộ phận nông dân chuyển sang trồng giống chuối lai. Thoạt nhìn các vườn chuối, cây nào cũng xanh tốt, cho buồng quả to, nhiều nải, đẹp mã. Chủ tịch Hội Nông dân xã Tây Hưng Nguyễn Văn Phú cho biết, các giống chuối lai quả to, đẹp phù hợp để thờ cúng, khi ăn quả nhạt, không có vị thơm.
Theo khảo sát của Trung tâm Khuyến nông các địa phương, thời gian gần đây, nhiều giống cây ăn quả truyền thống cho chất lượng sản phẩm ngon được thay thế bằng các giống mới, thường là các giống lai có năng suất cao, muốn tìm được giống đặc sản truyền thống ở nông thôn cũng không dễ. Cán bộ phụ trách địa chính, nông nghiệp xã Bát Trang Lê Minh Đức cho biết: những giống rau, quả truyền thống cho chất lượng thơm, ngon trước đây, bây giờ ngay cả người dân nông thôn cũng không được thưởng thức bởi chính bà con đã chuyển sang trồng các giống mới. Ông Đức nhận xét cà chua truyền thống đem nấu quả nhanh nhừ, nhiều bột, có vị thơm đặc trưng, nhưng nhiều giống cà chua mới bây giờ nấu lên không còn vị thơm. Một số địa phương có giống táo quả giòn, thơm ngon, gần đây cũng chuyển sang trồng giống táo lai quả to, nhưng nhạt.
Chú trọng bảo tồn các giống cây trồng truyền thống
Theo các cán bộ Phòng Chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp (Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư Hải Phòng), việc chuyển dần các giống cây ăn quả truyền thống sang các giống lai hoàn toàn do bà con tự phát trồng, sau đó lan rộng ra nhiều địa phương. Nông dân thường nhìn thấy lợi ích trước mắt khi tiếp cận các giống cây trồng mới, giống lai cho năng suất cao, dễ trồng, chóng cho thu hoạch chống chịu tốt sâu bệnh, quả hình thức đẹp nên bà con đua chuyển sang trồng giống cây mới. Trong khi các giống cây trồng bản địa cho chất lượng quả ngon, nhưng hiệu quả kinh tế lại khó sánh với các giống cây lai.
Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông – Khuyến Ngư Hải Phòng Đoàn Hữu Thanh khẳng định, Hải Phòng có những giống cây truyền thống quý ở mỗi địa phương, cho chất lượng trái ngon, không nên để mai một hay loại bỏ thay thế bằng các giống cây trồng lai. Với những giống cây trồng này, các ngành chức năng thường xuyên khuyến khích, vận động bảo tồn, nhân rộng sản xuất hàng hóa. Thực tế, các ngành chức năng đã làm chỉ dẫn địa lý, xây dựng thương hiệu giúp nhiều giống cây trồng truyền thống, đặc sản địa phương có “đất sống”. Một số giống cây đang có nguy cơ mai một được Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư, Sở Khoa học – Công nghệ, Hội Làm vườn vực lại thông qua thực hiện các dự án phục tráng như một số giống dưa chuột truyền thống ở Thủy Nguyên, Tiên Lãng, giống cam Gia Luận…
Tuy nhiên để lưu giữ, phát triển các giống cây ăn quả truyền thống cần có sự phối hợp tích cực giữa các ngành chức năng, nhà khoa học và nông dân trong việc bảo tồn, nhân rộng thành quy mô mang tính sản xuất hàng hóa. Các nhà khoa học sát cánh cùng nông dân, hướng dẫn kỹ thuật giúp nông dân canh tác hiệu quả các giống cây trồng truyền thống, hạn chế ảnh hưởng sâu bệnh, cho chất lượng, năng suất ổn định để bảo đảm hiệu quả kinh tế. Ngành chức năng khuyến cáo bà con lựa chọn giống cây trồng phù hợp; không nên chạy theo lợi nhuận trước mắt, có ý thức phối hợp bảo tồn giống cây truyền thống đặc sản của địa phương cho trái ngon, quả ngọt…
Hải An
