Nhớ những “mùa bội thu”
Tan ca
Hải Phòng, mảnh đất của thợ thuyền. Để rồi, những con người khỏe mạnh, vạm vỡ, phóng khoáng đó trở thành nhân vật sống động trong tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ. Có thể nhắc đến những tác phẩm như: tiểu thuyết “Cửa Biển” của cố nhà văn Nguyên Hồng; bài thơ “Nhớ” của cố nhà thơ Nguyễn Đình Thi; trường ca “Những người trên cửa biển” của cố nhà thơ kiêm nhạc sĩ đa tài Văn Cao; bài thơ “Phố cửa biển” của cố nhà thơ Thanh Tùng; bài thơ “Nhịp sóng” của Thi Hoàng; truyện dài “Những người mở đường” của nhà văn Vũ Hữu Ái; cố nhà thơ Nguyễn Viết Lãm với bài thơ “Hạ Long”, “Đêm bốc vác”... Mỗi bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết của đội ngũ nhà văn Hải Phòng đều tạo dựng được chân dung thành phố cửa biển sừng sững với những người công nhân “vai sắt, chân đồng” làm việc hết mình, sống hết mình.
Gần đây, nhà văn Nguyễn Quốc Hùng được người đọc yêu mến gọi với tên “nhà văn công nhân” chuyên viết về đề tài công nhân cảng với 3 tiểu thuyết “Chuyến hàng mưa”, “720 độ góc luân hồi”, “Thủy sinh”, cùng tập truyện ngắn “Mặt trời dưới lòng sông”. Bên cạnh đó, từ thực tiễn đời sống người thợ, các nhà văn, nhà thơ như Lương Văn Chi, Đinh Quyền, Huy Liệu, Nguyễn Mạnh Quý, Nguyễn Minh Dậu… dành tâm sức viết nhiều trang truyện ngắn về người lao động, cho ra đời những trang văn ngồn ngộn chi tiết đời thực của người công nhân thời kỳ xóa bỏ bao cấp, tiếp cận dần với cơ chế thị trường . Ngoài ra còn có tập truyện ngắn “Men say của tình yêu” của nhà văn Dương Thị Nhụn; tập thơ “Thành phố trái tim người thợ”của nhà thơ Minh Trí; tiểu thuyết “Miền khơi”, “Biển trắng”, “Giữa hai chiều gió” của nhà văn Trần Tự…
Để có được những tác phẩm khắc họa chân thực, sinh động hình tượng công nhân, các nhà văn đất Cảng dành thời gian thâm nhập thực tế cuộc sống của những người lao động vất vả. Cố nhà văn Nguyên Hồng từng viết: “Tôi ra bến Sáu kho. Tôi sang nhà máy xi măng … Tôi chầu chực ở cổng các nhà máy Cốt phát, Máy tơ, Máy chỉ… các bến ô tô, tàu thủy. Tôi đến các xóm ngõ nơi đi về đông đúc của phu phen thợ thuyền để nghe ngóng, hỏi han” (Bước đường viết văn).
Cần thêm nhiều cuộc thi về đề tài công nhân
Trong quá trình công nghiệp hóa, Hải Phòng có lực lượng công nhân ngày một đông với nhiều câu chuyện có thể khai thác để trở thành những đề tài sáng tác sống động. Hải Phòng cũng có đội ngũ hội viên nhà văn đông đảo trong tốp đầu cả nước. Nhưng tiếc là “đất” về đề tài công nhân trong văn học hiện nay hầu như chưa được khai thác hiệu quả. Nhà thơ Đinh Thường, Chủ tịch Hội Nhà văn Hải Phòng cho biết: “Hải Phòng có 140 hội viên Hội nhà văn thành phố cùng hàng nghìn thành viên sinh hoạt văn, thơ tại các câu lạc bộ văn học trên địa bàn, nhưng người chuyên viết về đề tài văn học công nhân chỉ đếm trên đầu ngón tay...”.
Theo nhà văn Dương Thị Nhụn, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Hải Phòng, thực trạng trên có nguyên nhân khách quan là lớp nhà văn trưởng thành từ người lao động, công nhân đến nay hầu hết cao tuổi trong đó có các nhà văn Nguyễn Quốc Hùng, Trần Tự, Nguyễn Hồng Quang..., nên khó khai thác đề tài này giai đoạn mới. Lớp người viết trẻ hơn hầu hết chưa có kinh nghiệm thực tế, vì vậy, mảng đề tài khai thác của họ có xu hướng về tình yêu, cuộc sống, pháp luật... Vài năm gần đây, ngoài cuộc thi sáng tác thơ, ký, ca khúc về công đoàn Hải Phòng năm 2018, chuyến thực tế sáng tác tại khu công nghiệp Nam Cầu Kiền năm 2019, mảng đề tài văn học công nhân hầu như không được nhắc đến.
Muốn đề tài về công nhân, người lao động không bị bỏ quên trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của thành phố, thiết nghĩ cần sự “vun xới” chăm lo của những người sáng tác và công chúng yêu văn học. Như nhà văn Nguyễn Quốc Hùng, cây bút “duyên nợ” với đề tài công nhân chia sẻ: “Cần thêm nhiều cuộc thi viết về đề tài công nhân để khuyến khích các cây bút. Đồng thời có đầu tư chuyên sâu với các tác giả tiềm năng qua những chuyến đi thực tế sáng tác tại cơ sở và nghiệm thu theo giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Cùng với đó, có hình thức quảng bá rộng rãi những tác phẩm có chất lượng cao về nghệ thuật và thiết thực với đời sống người lao động. Như thế sáng tác văn học mới về đề tài này mới có đất để sinh sôi”.
Trúc Lâm - Ảnh: Vũ Dũng
