Mô hình xử lý rác thải sinh hoạt nông thôn bằng lò đốt thủ công: Kém hiệu quả, sớm có giải pháp thay thế

Lò đốt rác thủ công tại xã Kiến Thiết (huyện Tiên Lãng) là 1 trong 2 lò đốt còn hoạt động. 

Năm 2013, thành phố đầu tư xây dựng 5 lò đốt rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn, đặt tại 4 huyện Kiến Thụy, An Lão, Vĩnh Bảo và Thủy Nguyên với tổng kinh phí đầu tư hơn 29,3 tỷ đồng. Trong đó, thành phố hỗ trợ hơn 18 tỷ đồng, các huyện là 11,3 tỷ đồng. Sau khi hoàn thiện, UBND thành phố giao các huyện chủ động lập phương án quản lý, vận hành đúng quy trình, kỹ thuật. Cả 5 lò đốt rác thải đều được UBND huyện giao các xã hoặc doanh nghiệp vận hành việc xử lý rác tại lò đốt, địa phương phụ trách khâu thu gom, vận chuyển. Nhưng sau thời gian đưa vào sử dụng, việc xử lý rác thải theo mô hình này bộc lộ hạn chế.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên-Môi trường) Đỗ Thị Hương thông tin: 5 lò đốt rác thải đảm nhận việc xử lý rác thải sinh hoạt của 8 xã với tổng lượng rác thải là hơn 22,2 nghìn tấn/năm. Nhưng đến thời điểm này, chỉ có 2 lò đốt đặt tại các huyện An Lão và Vĩnh Bảo hoạt động; 3 lò còn lại ngừng hoạt động do xuống cấp, một số thiết bị hư hỏng nhưng không có kinh phí để duy tu, sửa chữa. Đáng chú ý, thời gian qua, việc vận hành lò đốt xử lý rác thải chưa đúng quy trình. Theo quy định, rác thải phải được phân loại, phơi khô trước khi đưa vào lò đốt. Song thực tế, ít lò đốt bảo đảm được yêu cầu này. Công suất các lò đốt theo thiết kế là 500 kg/giờ, nhưng hầu hết chỉ hoạt động đạt khoảng hơn 50% công suất thiết kế, rác thải chưa được đốt, xử lý triệt để.

Có tình trạng này do cơ chế quản lý, vận hành chưa hiệu quả. Đơn cử như lò đốt rác thải đặt tại bãi rác xã Đoàn Xá-Đại Hợp, huyện Kiến Thụy. Từ năm 2013- 2017, huyện giao xã quản lý, vận hành. Tuy nhiên, việc vận hành lò chưa theo đúng quy trình; rác thải đưa vào lò đốt không triệt để, phát sinh mùi hôi, gây ô nhiễm môi trường. Từ tháng 3-2017, huyện Kiến Thụy giao HTX môi trường và dịch vụ thương mại Thành Vinh quản lý. Đến đầu năm 2021, ống khói của lò đốt và một số thiết bị hư hỏng nhưng không có kinh phí sửa chữa nên lò tạm dừng hoạt động, khiến lượng rác thải ùn ứ, bốc mùi hôi thối, gây bức xúc trong nhân dân. Kinh phí hỗ trợ vận hành việc xử lý lò đốt không đáp ứng yêu cầu thực tế. Hiện, các huyện hỗ trợ kinh phí cho đơn vị vận hành lò đốt là khoảng 20 triệu đồng/tháng, tương đương 180 nghìn đồng/tấn rác. Theo bà Đoàn Thị Mơ, Giám đốc HTX môi trường và dịch vụ thương mại Thành Vinh, lượng rác thải lớn, khoảng hơn 10 tấn rác/ngày, HTX bố trí 8 người hoạt động tại khu xử lý rác, trong đó có 6 người phân loại rác, 2 người phụ trách quét dọn. Nhưng nguồn kinh phí đầu tư hoạt động xử lý rác thải tại lò đốt hiện nay không bảo đảm việc vận hành và trả lương cho nhân công. Trước sự xuống cấp, không bảo đảm yêu cầu hoạt động, Phó chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy Lưu Văn Thụy kiến nghị, hiện lò đốt xuống cấp, không bảo đảm công suất thiết kế, ngành chức năng cần kiểm tra xem có bảo đảm điều kiện hoạt động để có hướng giải quyết phù hợp.

Về vấn đề này, theo Phó giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường Phạm Văn Thuấn, cho biết, từ năm 2019, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/NQ-CP giao Bộ Tài nguyên-Môi trường là cơ quan đầu mối, thống nhất quản lý nhà nước về chất thải rắn. Theo đó, Bộ Tài nguyên-Môi trường xây dựng đề án, ban hành chỉ thị quản lý chất thải rắn; với định hướng quản lý là xây dựng cơ sở xử lý chất thải tập trung (xử lý các chất thải nông thôn liên xã, liên huyện) với công nghệ tiên tiến, hạn chế chôn lấp. Cùng với đó, theo quy hoạch xử lý rác thải, trong giai đoạn 2021-2030, thành phố đầu tư xây dựng thêm những khu xử lý rác thải tập trung, thay vì huyện, xã nào cũng có bãi rác tạm như hiện nay; đồng thời, chấm dứt lò đốt thủ công. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu này cần có thời gian.

Trước mắt, đối với các lò đốt rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn nói trên, Sở Tài nguyên-Môi trường phối hợp chính quyền địa phương kiểm định, đánh giá lại chất lượng hoạt động lò đốt, trên cơ sở đó tham mưu với thành phố có hướng xử lý cụ thể. Nếu lò đốt rác nào hoạt động bảo đảm quy định thì đầu tư kinh phí khắc phục, sửa chữa; còn đối với lò đốt không thể khắc phục, không bảo đảm tiêu chuẩn xử lý rác thải, Sở Tài nguyên-Môi trường phối hợp với chính quyền địa phương đề xuất di dời, tháo dỡ. Trước mắt, các địa phương tăng cường hoạt động giám sát việc thu gom, xử lý rác thải tại lò đốt, bảo đảm đúng quy định pháp luật. Đồng thời, thành phố bố trí bổ sung kinh phí đáp ứng yêu cầu vận hành, thu gom, xử lý rác thải nông thôn nói chung, xử lý rác bằng lò đốt nói riêng./.