Mở rộng hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi

Chiến lược hành động vì người cao tuổi

Việt Nam bắt đầu quá trình già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến đến năm 2034 sẽ bước vào giai đoạn dân số già, khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%, vượt 21% vào năm 2050. Già hóa nhanh trong khi mức thu nhập chưa cao đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, trong đó chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi là nhiệm vụ quan trọng.

Thời gian qua, hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật về người cao tuổi tiếp tục được hoàn thiện theo hướng bao trùm, đa tầng, mở rộng phạm vi bao phủ và kết hợp hỗ trợ bằng tiền với tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đặt ra nhiệm vụ phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, hoàn thiện hệ thống phục hồi chức năng, kết hợp hiệu quả giữa cơ sở y tế và cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, cả nước hiện có hơn 2,5 triệu người cao tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, 1,2 triệu người được hưởng chính sách ưu đãi đối với người có công; 80% được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe và hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần/năm.

Tuy nhiên, tỷ lệ người cao tuổi được hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội mới đạt khoảng 42% trong năm 2025, thấp hơn mục tiêu 55%. Đời sống một bộ phận người cao tuổi, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi còn khó khăn. Cơ sở chăm sóc công lập, ngoài công lập còn thiếu, chất lượng chưa đồng đều, trong khi nhân lực chăm sóc người cao tuổi còn hạn chế.

Ông Ngô Anh Tuấn, Phó Trưởng Ban Chăm sóc người cao tuổi, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cho rằng, công tác chăm lo người cao tuổi cần chuyển từ xử lý vấn đề phát sinh sang chủ động phòng ngừa, quản lý rủi ro và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người cao tuổi. Cùng với hoàn thiện chính sách, cần phát huy vai trò của Hội Người cao tuổi Việt Nam trong tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng chính sách.

Các mô hình câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, tư vấn pháp luật, tình nguyện viên chăm sóc người cao tuổi và chăm sóc cộng đồng cần được duy trì, nhân rộng. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, MTTQ Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và chính quyền địa phương; tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia hoạt động kinh tế, xã hội, bảo tồn và truyền dạy các giá trị văn hóa.

Chuyển đổi số cần được đẩy mạnh trong quản lý, chăm sóc người cao tuổi; ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để dự báo xu hướng già hóa, đánh giá nhu cầu chăm sóc và cảnh báo nguy cơ. Cùng với đó là huy động nguồn lực xã hội phát triển dịch vụ chăm sóc, phục hồi chức năng tại nhà và cộng đồng, xây dựng môi trường an toàn, thân thiện.

Phát triển chăm sóc ban ngày, mở rộng không gian kinh tế bạc

Phát triển các dịch vụ chăm sóc phù hợp nhu cầu người cao tuổi và gia đình vừa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, vừa mở ra lĩnh vực dịch vụ, việc làm và thị trường mới, thúc đẩy kinh tế bạc.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Công ty CP quốc tế Nhân Ái đề xuất phát triển mô hình chăm sóc ban ngày (Daycare) như một cấu phần của hệ thống chăm sóc người cao tuổi. Theo bà, hiện còn khoảng trống giữa chăm sóc tại gia đình và chăm sóc dài hạn tại các cơ sở lưu trú. Nhiều người cao tuổi muốn sống cùng gia đình nhưng cần được hỗ trợ trong thời gian con cháu đi làm, đi học.

Daycare có thể cung cấp các dịch vụ theo dõi sức khỏe, dinh dưỡng, quản lý thuốc, vận động, phục hồi chức năng; tổ chức giao lưu, đọc sách, âm nhạc, trò chơi trí nhớ và hoạt động văn hóa, xã hội. Qua đó, người cao tuổi duy trì khả năng vận động, giao tiếp và tính độc lập, đồng thời giảm áp lực chăm sóc cho gia đình.

Theo bà Kim Thanh, mô hình này còn tạo nhu cầu đối với các lĩnh vực phục hồi chức năng, dinh dưỡng, vận chuyển, thiết bị trợ giúp, công nghệ, giải trí, du lịch và dịch vụ chuyên biệt, góp phần hình thành chuỗi giá trị của kinh tế bạc.

Để nhân rộng Daycare, cần đưa mô hình này vào định hướng phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi và kinh tế bạc; xây dựng tiêu chuẩn về cơ sở vật chất, nhân sự, an toàn, chăm sóc y tế, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và hoạt động tinh thần. Đồng thời, khuyến khích xã hội hóa, hợp tác công - tư, tận dụng thiết chế cộng đồng và nguồn lực địa phương; xây dựng đội ngũ nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và dữ liệu.

Trong bối cảnh già hóa nhanh, phát triển hệ thống chăm sóc phù hợp sẽ góp phần giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh, độc lập và tiếp tục phát huy vai trò trong gia đình, cộng đồng, xã hội. Mô hình Daycare có thể trở thành một cấu phần của hệ sinh thái chăm sóc, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam.