Mở rộng mạng lưới, tăng tính chuyên nghiệp

Chăm sóc người tâm thần tại Trung tâm điều dưỡng người tâm thần (xã Dũng Tiến, huyện Vĩnh Bảo).

Bé Hà T. K 6 tuổi, ở phường Đồng Quốc Bình (quận Ngô Quyền) bị khuyết tật vận động từ nhỏ. Bé không đi lại được do đôi chân teo tóp, mọi sinh hoạt đều do người thân giúp đỡ. Cha mẹ bé cũng gặp khó khăn khi chăm sóc bé do chưa hiểu biết nhiều về cách chăm sóc trẻ khuyết tật vận động. Anh Vũ Văn T ở xã Kiến Quốc (huyện Kiến Thụy) bị tâm thần nhiều phen khiến gia đình hốt hoảng do bỏ nhà đi lang thang. Việc quản lý của gia đình thêm khó khăn vì người thân không có kiến thức về rối nhiễu tâm trí. Các trường hợp này rất cần nhân viên CTXH có kỹ năng, kiến thức giúp gia đình hiểu được bệnh tật cũng như cách quản lý, chăm sóc người thân và các chế độ chính sách họ được thụ hưởng. Đây chỉ là 2 trong số hàng vạn người khó khăn trong xã hội cần trợ giúp của các dịch vụ CTXH. Hiện người cần trợ giúp của nhân viên, cộng tác viên CTXH rất đông, bao gồm: người nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, người nhiễm HIV, người nghiện ma túy, người bán dâm, người bị bạo hành, bạo lực, người mắc tệ nạn xã hội, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Năm 2016, toàn thành phố có hơn 68 nghìn người hưởng trợ cấp xã hội thường xuyên tại cộng đồng và các chế độ hỗ trợ kinh phí hằng tháng. Trong đó có nhiều trẻ em mồ côi, người khuyết tật, người cao tuổi, người nhiễm HIV... Chỉ có khoảng 1.500 người được nuôi dưỡng tập trung tại các cơ sở bảo trợ xã hội của thành phố, số còn lại sinh sống ở cộng đồng. Với những người có nhiều khó khăn, thiệt thòi về trí tuệ, sức khỏe, điều kiện sống, bản thân bị khuyết tật, họ không chỉ tự ti, mặc cảm mà ít có cơ hội vươn lên nếu không có sự giúp đỡ thông qua hệ thống những chính sách và người làm công tác xã hội. Người làm công tác xã hội phải giúp đỡ đúng cách như hỗ trợ thức ăn giúp người đói; bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ bị xâm hại; hỗ trợ, giúp đỡ về tâm lý cho những người bị căng thẳng thần kinh, gặp những cú sốc trong đời sống….

Theo PGCS-TS Trịnh Văn Tùng, Giảng viên cao cấp, Trưởng khoa Xã hội học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội thì ngày nay, khi đời sống kinh tế tốt hơn, nhiều gia đình cũng có nhu cầu sử dụng các dịch vụ xã hội do nhân viên CTXH cung cấp, nhất là trong lĩnh vực chăm sóc y tế ở bệnh viện, tại nhà riêng hay chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, giúp đỡ trẻ em tại trường học… Nghề CTXH được xác định là nghề có tiềm năng phát triển trong tương lai.

Mở rộng mạng lưới cộng tác viên ở cơ sở

Theo Quyết định số 32 ngày 25-3-2010 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010-2020 (gọi là Đề án 32), đến năm 2015 “Phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức, nhân viên, cộng tác viên CTXH trong cả nước. Trong đó mỗi xã, phường, thị trấn có ít nhất từ 1 đến 2 cán bộ, viên chức, nhân viên CTXH thuộc chức danh không chuyên trách, hoặc cộng tác viên CTXH với mức phụ cấp hàng tháng bằng mức lương tối thiểu do Chính phủ quy định”. Theo quy định này, năm 2015, cả nước cần 30 nghìn cán bộ, nhân viên, cộng tác viên CTXH, đến năm 2020 cần 60 nghìn người.

Thực tế, việc phát triển đội ngũ cộng tác viên, nhân viên CTXH còn nhiều khó khăn. Người làm CTXH hiện nay chủ yếu được bố trí tại Trung tâm Công tác xã hội thành phố và các cơ sở trợ giúp xã hội như Trung tâm nuôi dưỡng và bảo trợ xã hội; Trung tâm điều dưỡng người tâm thần; Trường Lao động xã hội Thanh Xuân; Làng nuôi dạy trẻ mồ côi Hoa Phượng… Những cán bộ, nhân viên công tác tại các cơ sở này một phần được đào tạo bài bản qua các trường đại học, cao đẳng có khoa CTXH, hoặc được bổ sung kiến thức, kỹ năng trong quá trình làm việc dưới nhiều hình thức. Số người làm CTXH ở cộng đồng còn ít, lực lượng mỏng, chủ yếu mới là đội ngũ người làm công tác chăm sóc bảo vệ trẻ em của các đoàn thể như phụ nữ, cán bộ văn hóa, xã hội tại cơ sở. Hầu hết họ chưa được đào tạo bài bản, hoạt động bán chuyên nghiệp, không có chuyên môn và những kỹ năng cần thiết về CTXH nên thường làm việc bằng trực giác, cảm tính. Do đó, hiệu quả giải quyết các vấn đề chưa cao và thiếu tính bền vững. Khoảng 5 năm trở lại đây, Trung tâm Trung tâm hỗ trợ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phòng chống HIV/AIDS thành phố khi triển khai dự án “Hỗ trợ ông bà chăm sóc trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS” phát triển được một số nhân viên, cộng tác viên CTXH. Những cộng tác viên này hoạt động bán chuyên nghiệp nhưng được tham gia các khóa huấn luyện về kỹ năng, được tập huấn về nghiệp vụ nên bước đầu đáp ứng được một số yêu cầu trong CTCXH.

Để nghề CTXH phát triển, đáp ứng yêu cầu của nhiều người, rất cần mở rộng mạng lưới và chuyên nghiệp hóa nhân lực làm CTXH. Trước hết là việc thiết lập mạng lưới cộng tác viên xã hội, nhân viên xã hội tại cơ sở các xã, phường, thị trấn, kịp thời hỗ trợ, giúp đỡ người có nhu cầu. Cần chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm CTXH bằng việc đào tạo có bài bản, hoặc ít ra là thường xuyên tập huấn, bổ sung kiến thức, nâng cao năng lực, kỹ năng giúp người cần thụ hưởng giải quyết hiệu quả các vấn đề, khó khăn gặp phải.

Bài và ảnh: Phương Nam